Риек Мачар Тені Дхургон: Оңтүстік Судан саяхатшысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Оңтүстік Судан саясаткері (1952 жылы туған)

Риек Махар Тени Дургон (26 қараша 1952 жылы туған) – Оңтүстік Суданның бірінші вице-президенті қызметін атқарған Оңтүстік Судан саясаткері.

Саяси өмір

2020 жылдың ақпан айында Мачар Оңтүстік Суданның қазіргі президенті Салва Кирмен жаңадан жандандырылған бейбіт келісімнен кейін бірінші вице-президент болып қайта ант берді. Ол 2013 жылғы соғыс басталғаннан кейін 2014 жылы құрылған және Кирге тарихи түрде қарсы болған SPLM IO (Судан Халықтық Азаттық Қозғалысы Оппозициясы) деген көтерілісшік тобының басшысы. 2016 жылдың сәуір және шілде айлары аралығында Мачар Оңтүстік Суданның бірінші вице-президенті қызметін атқарды. 2018 жылдың қыркүйек айында қол қойылған жаңа «жандандырылған» бейбіт келісімге сәйкес ол бірінші вице-президент лауазымына тағайындалды. Доктор Риек Мачар жаңа бірлік үкіметі құрылған кезде бірінші вице-президент лауазымын атқарады, бастапқыда 2019 жылдың ақпан айында, бірақ кейін 2020 жылдың ақпан айына дейін кейінге шегерілді. Мачар 1984 жылы стратегиялық жоспарлау саласында докторлық диссертациясын қорғады, содан кейін Екінші Судандық азаматтық соғысы (1983–2005) кезінде көтерілісші Судан Халықтық Азаттық Қозғалысы/Армиясына (SPLM/A) қосылды. 1991 жылы Мачар SPLM/A жетекшісі Джон Гарангпен келіспей, SPLM/A Насир деген жаңа топ құрды. 1997 жылы Судан үкіметімен келісім жасап, Оңтүстік Судан Қорғаныс Күштерінің (SSDF) басшысы болды. 2000 жылы ол SSDF-тен шығып, Судан Халықтық Қорғаныс Күштері/Демократиялық Фронт (SPDF) деген жаңа жасақ құрды, ал 2002 жылы SPLA-ға жоғары дәрежелі командир ретінде қайта қосылды. 2005 жылдың шілдесінде Джон Гарангтың қазасынан кейін Мачар автономиялы Оңтүстік Суданның вице-президенті болды. Ол 2011 жылдың 9 шілдесінде ел тәуелсіздік алғаннан кейін Оңтүстік Суданның вице-президенті болды, бірақ 2016 жылдың 23 шілдесінде президент Салва Кир Майардит оны қызметінен босатып жіберді. Мачар 2020 жылдың 22 ақпанында Ұлттық Бірліктің Жанданып Жаңартылған Кезеңдік Үкіметінің құрамында Оңтүстік Суданның бірінші вице-президенті болып қайта тағайындалды.

Ерте мансап

Риек Мачар Тені Дургон 1952 жылғы 26 қарашада Айод және Лирдің басшысының 27-ші ұлы ретінде Лир қаласында дүниеге келді. Ол пресвитериан шіркеуінің мүшесі ретінде тәрбиеленді. Мачар Нуер Бентью халқының Док (Док Чиенглюм) бөліміне жатады. Ол Хартум университетінде инженер мамандығы бойынша білім алып, 1984 жылы Брэдфорд университетінен механика ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Машар ағылшын тілінде tuut dhoali / Doth деп аталады, бұл "ересекті ұл" деп аударылуы мүмкін, яғни кіріспе рәсімінен өтпеген, бірақ сауатты адам. Ол тайпалық бөліністерді жеңуге тырысты және бір кезде кіріспе рәсімі белгілерін тыйым салуға ұмтылды. Алайда, Джон Гарангпен күресінде ол нуер және динка халықтары арасындағы этникалық қарсылықты пайдаланды. Машар британдық көмекші Эмма МакКунға үйленді. Ол 1993 жылы Найробиде болған жол апатында 29 жасында, жүкті кезінде қайтыс болды. Машардың екінші әйелі Анжелина Тені Оңтүстік Суданның жетекші әйел саясаткерлерінің бірі. Ол өтпелі үкіметте (2005–2010 жж.) энергетика және тау-кен министрі болды. Мачар 1984 жылдан 1991 жылға дейін Джон Гаранг басқарған Судан Халықтық Азаттық Армиясы/Қозғалысының (SPLM/A) көтерілісші басшысы болды, одан кейін Гарангпен араздасып қалды. Батыс Жоғарғы Нил аймағының аймақтық қолбасшысы ретінде ол 1986 жылы Баггара басшыларымен келісімге келді. Мачар 1989 жылы Мелутқа шабуыл жасап, басып алған күштерді басқарды. Сол жылы ол азаматтық соғыс басталғаннан бері алғаш рет Ұлыбританияда тұратын отбасына бара алды. 1990 жылы Мачар Лирде болды. Кейіннен ол шығыста Эфиопия шекарасынан солтүстіктегі Ренкке және оңтүстіктегі Айод пен Ваатқа дейінгі аймаққа арналған SPLA аймақтық қолбасшысы болып тағайындалды. Мачар мақсаттары бойынша SPLA басшысы Джон Гарангпен келіспеді. Джон Гаранг бастапқыда оңтүстіктің толыққанды өкілдікке ие болған, зайырлы және демократиялық, бірақ біртұтас Суданды қаласа, Мачар толық тәуелсіз Оңтүстік Суданды қалаған. 1991 жылдың тамызында Риек Мачар, Лам Акол және Гордон Конг Джон Гарангтың SPLM-ден шығарылғанын жариялады. Конг Чуол шығыс Жикани Нуер тайпасынан, ал Лам Акол Шилюк халқынан шыққан. 1995 жылға дейін Насырде, содан кейін Уат пен Айодта орналасқан оқшауланған топ 1991 жылдан 1993 жылға дейін SPLM/A Насыр тобы деп аталды. 1991 жылы Борда 2000-ға жуық, көбінесе бейбіт тұрғындар қаза тапты, ал келесі жылдары ондаған мың адам аштықтан қайтыс болды. Майондағы Паулино Матип басқаратын "Бул Нуер Аняня 2" жасағы және Долейб төбесіндегі Йоханнес Юал басқаратын "Лу Нуер Аняня 2" жасағы Риекке қолдау көрсетті. Керубино Куанин мен Бахр-эль-Газалдағы Динка Фаустино Атем Гуальдит SPLM-нің негізін қалаушылардың бірі болды, бірақ Джон Гарангпен келіспей қалды және түрмеге жабылды. Олар қашып, 1993 жылы Машарға қосылды, олардың күштері бұрын Нуерлер басымдығын құрған НАСИР-ге маңызды күш қосты. Керубино Бас қолбасшының орынбасары болды. Басқа этникалық топтардың күштері қосылғаннан кейін 1993 жылдан 1994 жылға дейін Риектің қозғалысы мен күштері SPLA United деп аталды. 1993 жылдың қыркүйегінде Кения президенті Даниэль Арап Мои Гаранг пен Риек Мачармен жеке-жеке келіссөздер өткізді. 1993 жылдың қазан айында АҚШ Конгресі Гаранг пен Мачардың кездесуін өткізді. Екі тарап атысты тоқтату және екі топтың татуласуы, өзін-өзі анықтау және Хартум режиміне қарсы тұру сияқты мәселелер бойынша келіскен сияқты болды, бірақ Мачар Гарангтың өкілеттігін жоққа шығарды және бірлескен декларацияға қол қоюдан бас тартты. 1994 жылдың ақпанында Мачар Лам Аколды SPLA United-тан босатып жіберді. Лам Акол Жоғарғы Нил штатының үкімет бақылауындағы аймағындағы Кодокқа оралды. 1994 жылдан 1997 жылға дейін Машардың қозғалысы Оңтүстік Судан Тәуелсіздік Қозғалысы/Армиясы (SSIM/A) деп аталды. Оңтүстік Суданның тәуелсіздігін іздегенімен, топ 1991 және 1999 жылдар аралығында SPLA-мен болған қақтығыстарда Судан үкіметінен жасырын қолдау алды, бұл шабуылдар күшейе түсті және этникалық сипатқа ие болды. 1995 жылдың басында SSIM мен SPLA арасындағы жаулық, онда мыңдаған бейбіт тұрғындар қаза тапқан, уақытша тоқтатылды. Мачар Керубино Куанин мен командир Уильям Нюон Баньді өткен жылдың соңында Судан үкіметімен әскери және саяси келісімдерге қол қойғандықтары және SSIM-де үкіметтің қолдауымен фракция құруға тырысқандықтары үшін SSIM-нен босатып жіберді. 1990 жылдары Мачар шығыс нуерлер, жиканилер мен лулар арасында қолдауды шеберлікпен дамытты, жиканилер арасында SPLA-ның танымалдығын пайдаланып, өзінің ұстанымын жеткізу үшін пайғамбарлық дәстүрге сүйенді. 1996 жылы Мачар саяси хартаға, ал 1997 жылы үкіметпен Хартум бейбіт келісіміне қол қойды. Осы келісімге сәйкес ол Омар әл-Баширдің, Судан президентінің көмекшісі және Оңтүстік штаттарды үйлестіру кеңесінің президенті болды. Ол сонымен қатар Оңтүстік Судан қорғаныс күштерінің (SSDF) бас қолбасшысы болып тағайындалды, оған Хартум келісіміне қол қойған бұрынғы көтерілісшілердің көп бөлігі кірді.

Riek Machar Teny Dhurgon was born in Leer, Unity State on 26 November 1952, the 27th son of the chief of Ayod and Leer. He was brought up as a member of the Presbyterian church. Machar belongs to the Dok section (Dok Chiengluom) of the Nuer Bentiu people. He trained as an engineer at Khartoum University, and obtained a PhD in Mechanical Engineering from the University of Bradford in 1984. Machar has been called a tuut dhoali/Doth in English, which may be translated "adult boy", meaning uninitiated and literate. He has tried to transcend tribal divisions, and at one time attempted to ban initiation marks. However, in his struggle with John Garang he exploited ethnic rivalries between the Nuer and Dinka people. Machar married Emma McCune, a British aid worker. She died in a car accident in Nairobi in 1993 at the age of 29, while pregnant. Machar's second wife, Angelina Teny, is one of the leading women politicians in South Sudan. She was state minister of Energy and Mining in the transitional government (2005–2010). Machar was a rebel leader with the Sudan People's Liberation Army/Movement (SPLM/A) headed by John Garang from 1984 until he fell out with Garang in 1991. As Zonal Commander of Western Upper Nile, in 1986 he entered into an agreement with Baggara chiefs. Machar led forces that attacked and overran Melut in 1989. That year he was able to visit his family, which was based in Britain, for the first time since the civil war started. In 1990 Machar was based at Leer. Later he was appointed SPLA Regional Commander for a region that extended from the Ethiopian border in the east to Renk in the north and to Ayod and Waat in the south. Machar disagreed with the SPLA leader John Garang over objectives. Where John Garang at first wanted a secular and democratic but united Sudan in which the southerners would have full representation, Machar wanted a fully independent South Sudan. In August 1991 Riek Machar, Lam Akol and Gordon Kong announced that John Garang had been ejected from the SPLM. Kong Chuol is from the Eastern Jikany Nuer and Lam Akol is from the Shilluk people. The breakaway faction, based in Nasir until 1995 and then in Waat and Ayod, was called the SPLM/A Nasir faction from 1991 to 1993. As part of SPLA Nasir, he was involved in the Bor massacre, where 2000 mostly civilians were killed in Bor in 1991 while tens of thousands died in the following years from the resulting famine. The Bul Nuer Anyanya 2 militia at Mayom under Paulino Matip and the Lou Nuer Anyanya 2 militia at Doleib Hill under Yohannes Yual declared for Riek. Kerubino Kuanyin and Faustino Atem Gualdit, Dinkas from Bahr el Ghazal, had been among the founders of the SPLM but had fallen out with John Garang and had been jailed. They escaped and joined Machar in 1993, with their forces making an important addition to the formerly Nuer dominated SPLA Nasir. Kerubino became deputy Commander in Chief. After this addition by forces from other ethnic groups, Riek's movement and force was called the SPLA United from 1993 to 1994. In September 1993, President Daniel Arap Moi of Kenya held separate talks with Garang and Riek Machar. In October 1993 the US Congress hosted a meeting between Garang and Machar. The two seemed to agree about various subjects related to a cease fire and reconciliation between the two factions, self determination and opposition to the Khartoum regime, but Machar disputed Garang's authority and refused to sign a joint declaration. Machar dismissed Lam Akol from the SPLA United in February 1994. Lam Akol returned to Kodok in the government held region of Upper Nile state. From 1994 to 1997 Machar's movement was known as the South Sudan Independence Movement/Army (SSIM/A). Although seeking independence for South Sudan, the group received covert support from the Government of Sudan as it fought the SPLA between 1991 and 1999 in attacks that became increasingly violent and ethnically motivated. Early in 1995 hostilities between the SSIM and SPLA, which had taken several thousands of civilian lives, were temporarily suspended. Machar dismissed Kerubino Kuanyin and Commander William Nyuon Bany from the SSIM on the basis that they had signed military and political agreements with the government of Sudan late in the previous year, and that they had attempted to form a government supported faction in the SSIM. During the 1990s Machar skillfully developed support among the eastern Nuer, the Jikany and the Lou, taking advantage of SPLA unpopularity with the Jikany and drawing on prophetic tradition to make his case. In 1996 Machar signed a Political Charter and in 1997 the Khartoum Peace Agreement with the government. Under this agreement he was assistant to Omar el Bashir, President of Sudan, and President of the Southern States Coordinating Council. He was also made commander in chief of the South Sudan Defense Force (SSDF), which included most of the ex rebels who had signed the Khartoum agreement.

SPLM-ге қайта оралу

Риек Махар мен Paulino Matip-тің Оңтүстік Судан Бірлік қозғалысы (SSUM) арасындағы шиеленіс күшейді, ол 5A блогының мұнай концессиялық аймағынан азаматтарды күштеп шығарумен және басқа мұнай блоктарын тазалауға көмектесумен айналысты. 1998–1999 жылдары Матиптің жауынгерлері мен үкімет әскерлері Махардың SSDF күштерімен бірнеше рет қақтығысты, Оңтүстік штатындағы мұнай кен орындарын бақылау үшін күресті. Матиптің жауынгерлері 1999 жылдың басында SSDF-тің жоғары дәрежелі командирі Тито Биелді Лиерден эвакуациялауға мәжбүр етті. Тито Биел кейіннен SPLA-ға қосылды. Риек Махардың үкіметті мұнай өндіретін Оңтүстік штатының аймақтарынан азаматтарды күштеп көшіруіне тоқтатуға тырыспауы Нуер халқын оның басшылығына қарсы қойды. Махардың SSDF 1999 жылдың маусымынан бастап SPLA-дан оқ-дәрі ала бастады. 2000 жылы Кочта өткен көшбасшылардың кездесуінде ол Судан үкіметінен толығымен кетіп, Судан халықтық қорғаныс күштері/Демократиялық фронт (SPDF) деп аталатын жаңа жасақты құрды. Өзінің туған жері Док Нуерде қауіп сезінген Риек өзінің операциялық базасын шығыс Жикани аймағына көшірді. 2002 жылдың қаңтарында ол Джон Гарангпен SPDF-ті SPLA-ға біріктіру туралы келісімге қол қойды және SPLA ішінде Док Нуерге басшылық етуі тапсырылды. Азамат соғысы 2005 жылдың қаңтарында аяқталды. Тамыз айында Махар Оңтүстік Судан үкіметінің вице-президенті және SPLM-нің Бірлескен атқарушы саяси комитетінің тең төрағасы болды. Оңтүстік Судан тәуелсіздік алғаннан кейін, 2011 жылдың шілдесінде ол жаңа республиканың бірінші вице-президенті болып тағайындалды. 2011 жылдың 15 шілдесінде Махар Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-пәтері алдында өзінің елінің туы көтерілген салтанатқа Оңтүстік Суданның өкілі ретінде қатысты.

Оңтүстік Судан саясаты

Оңтүстік Судан тәуелсіздік алғаннан кейін Мачар елдің вице-президенті болды. 2012 жылы ол Бордағы қырғынға қатысқандығы үшін өтініш айтып кешірім сұрады, SPLM басшылығына жол ашуға дайындалып. 2013 жылдың ақпан айында Мачар президент Кирге қарсы тұру ниетін ашық білдірді. 2013 жылдың шілдесінде ол және бүкіл министрлер кабинеті қызметтен босатылды. Мачар Кирдің бұл қадамы диктатураға бет бұру деп мәлімдеді. Бұл оқиғалар нәтижесінде Оңтүстік Судан азамат соғысы басталды. Азамат соғысы басталғаннан кейін Мачар күштерін қаруландыру үшін еуропалық қару сатушылардың "көлеңкелі" тобына жүгінді. Олар туралы көп мәлімет жоқ. Атап айтқанда, франко-поляк азаматтығы бар қару саудагері Пьер Дадак 2016 жылдың 14 шілдесінде Ибица вилласында ұсталған кезде Мачарға 40 000 АК-47 автоматтары, 30 000 ПКМ пулеметтері және 200 000 қорап оқ-дәрі сату туралы келісімдер жасап жатқан.

Вице-президенттікке қайта оралу және екінші рет жұмыстан босату

2015 жылдың тамыз айының соңында үкімет пен Машардың жасақтары арасында бейбіт келісімге қол қойылды. Келісімге сәйкес Риек Машар қайтадан вице-президент болады еді. 2016 жылдың сәуір айында бейбіт келісімнің аясында Машар Джубаға оралып, вице-президент болып ант берді. 2016 жылдың шілдесінде Киірдің жақтастары мен оның өзінің жақтастары арасындағы жаңадан басталган қақтығыстан кейін Машар астанадан қашып кетті. Президент оған Джубаға оралып, бейбіт келісім келіссөздерін ілгерілету үшін 48 сағаттық ультиматум бергеннен кейін, Джубадағы SPLA IO бас келіссөзшісі Табан Денг Гайды Машардың орнына тағайындады және үкімет оны вице-президент міндетін атқарушы ретінде қабылдады. Машар ол Гайды қызметтен босатқандықтан, кез келген келіссөздер заңсыз болады деді.

2017 жылдан кейін

2017 жылдың қазан айында Мачар Оңтүстік Африкада үй қамауында болды. Оның үй қамауындағы мәртебесі 2018 жылдың наурыз айында жойылды. Мачардың Оңтүстік Африкадағы үй қамауы да бұқаралық ақпарат құралдары тарапынан сынға түсті. 2018 жылдың қыркүйек айында қол қойылған бейбіт келісімнен кейін Мачар 2018 жылдың қазан айында Джубаға оралды. 2019 жылдың мамыр айына қарай ол Оңтүстік Суданның солтүстік көршісі Суданның астанасы Хартумда тұрып жатты, себебі 12 мамыр 2019 жылы күшіне енуі тиіс билік бөлісу келісімін іске асыруда алты ай кешігу болды. Мачар 2020 жылдың 22 ақпанында Ұлттық бірліктің қайта жанданған өтпелі үкіметінің құрамында Оңтүстік Суданның бірінші вице-президенті болып тағайындалды.

Жеке өмір

2020 жылдың 18 мамырында Мачар мен оның әйелі COVID-19 жұқтырғаны анықталды.