Юкон өңіріндегі Трондек Хвечин халқының тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Trondëk Hwëchin (; бұрын Доусон үнді тобы) — Канаданың Юкон аймағында орналасқан алғашқы ұлт тобының үкіметі. Оның негізгі халық орталығы — Доусон-Сити, Юкон. Қазіргі Трондек-Хвечиндер немесе өзен халқының көбісі мыңдаған жылдар бойы Юкон өзенінің бойында өмір сүрген хань тілінде сөйлейтін халықтың ұрпақтары. Олар өздерінің дәстүрлі аумағы бойынша ұзақ саяхаттап, Юкон өзенінен сальмон, Фортимиль және Поркупин отарынан карибу жинады. Қосымша азық-түлік ретінде мысық, ұсақ аңдар, түрлі өсімдіктер мен жидектер пайдаланылды. Құрал-саймандар, киім-кешек және баспана жасау үшін қажетті басқа шикізаттар осы әртүрлі және бай ортадан алынды. Ханндар көршілес алғашқы халықтармен сауда-саттық жасап, отбасылық байланыстар мен жиі жиналыстар арқылы өзара қарым-қатынасты сақтады. XIX ғасырдың ортасында бұл аймаққа еуропалық тері саудагерлері мен миссионерлер келді. Жаңадан келгендермен қарым-қатынас жасау Хан үшін жаңа қиындықтар мен мүмкіндіктер тудырды. Сауда-саттық өсіп, жаңа тауарлар мен экономикалық тәжірибелер пайда болды. Ханн өздерінің тіршілігін сақтап қалу және жаңа келгендерге көмек көрсету үшін дәстүрлі және жаңадан енгізілген дағдыларды, тауарлар мен материалдарды біріктірді. 1880 жылдары алтын Chëdäh Dëk немесе Fortymile өзенінде табылды, аймақ Hän карибуды тосқауылдау нүктесі және сұр балық аулау орны ретінде пайдаланылған. 1896 жылы Юкон мен Клондайк өзендерінің қосылған жерінен Трочек маңында тағы да алтын табылды. Клондайк өзенінде мол сома тұқымы бар, ал Хэнндер Тр'очекте жүздеген жылдар бойы маусымдық пайдаланылған лагерьге ие болды. Одан кейін болған толқу мыңдаған адамды Тр'очекке және оның маңайына әкелді. Жаңадан келгендердің өз халқына тигізетін әсерін мойындап, Ханн жетекшісі Исаак Канада үкіметімен және Англикан шіркеуімен бірге өз халқын Трочктан Мусхайдқа көшіру үшін жұмыс істеді. Исаак өз халқының арасында да, жаңадан келгендер арасында да құрметке ие болды. Ол қоқан-лоқыға түскендерді құшақтап қарсы алғанмен, "олар өздерінің аңдарын қуып, жерлерін тартып алып, жергілікті тұрғындардың есебінен өркендеп келе жатқанын естеріне салып отыратын". Бас Исаак жаңа өмір салтының Ханн дәстүрлі мәдениетінің дамуына әсерін елестетті. Ол Аляскада тұратын алғашқы халықтарға көптеген әндер мен билерді тапсырды. Клондайк алтынға толы астан кейінгі жылдары Ханндер дәстүрлі өмір салты мен жаңа келгендердің өмір салты арасында тепе-теңдік табуға тырысты. Юконның алғашқы халықтары 1970 жылдары жерді иелену процесін іске қосты. Trondëk Hwëchin 1991 жылы жеке жер талап етуді келіссөздер бастады. Трондек-Хвечин қорытынды келісіміне 1998 жылдың 16 шілдесінде қол қойылды және 1998 жылдың 15 қыркүйегінде күшіне енді. Үкімет азаматтарды мықты және салауатты болашаққа қол жеткізу үшін, дәстүрлі білім мен жермен байланысты сақтай отырып, дамуда. Хань тілін дамыту, ақсақалдардан дәстүрлі дағдыларды үйрену және жастарға инвестиция салу — барлығы Trondëk Hwëchin дамуын нығайтты. Олардың мұраларына деген құрмет пен болашаққа деген құлшынысы әр түрлі жолдармен көрініс табады. Екі жылда бір рет өткізілетін Мусхаудер жиналысы, Даножа Жо мәдени орталығының құрылуы, Трочек ұлттық тарихи орны аталуы және бір кездері Алясканың алғашқы халықтарына сеніп тапсырылған дәстүрлі әндердің қайтарылуы — барлығы Трочек Хвечиннің өз болашағына инвестициялауын және өзінің бай мұрасына мақтанышын көрсетеді. 2022 жылы Trondëk Hwëchin жеріне тиесілі кен операциясы кезінде жас жүнді мамонттың мумияланған денесі табылды. Trondëk Klondike World Heritage Site, ЮНЕСКО-ның Канададағы Дүниежүзілік мұра орны, Trondëk Hwëchin халқына алтын Rush қоса алғанда, аймақтың тез отарлануының әсерін растайтын сегіз қасиетті қорғайды. 2023 жылы Дүниежүзілік мұра деп танылды. Бірден басқа барлық мүлік (Доусон Сити) Трондек Хвечта елді мекендер немесе бірлесіп басқарылатын жерлер. Бұл ұсынысты Trʼondëk Hwëchʼin халқы ұсынды.

The Trondëk Hwëchin (; formerly the Dawson Indian Band) is a First Nation band government located in the Canadian territory, Yukon. Its main population centre is Dawson City, Yukon. Many of today's Trondëk Hwëchin, or people of the river, are descendants of the Hän speaking people who have lived along the Yukon River for thousands of years. They traveled extensively throughout their traditional territory harvesting salmon from the Yukon River and caribou from the Fortymile and Porcupine Herds. Moose, small game, and a variety of plants and berries provided additional food sources. Other raw materials needed to make tools, clothing and shelter were procured from this diverse and rich environment. The Hän traded with neighboring First Nations people and maintained interrelations through family connections and frequent gatherings. In the mid 19th century, European fur traders and missionaries established a presence in the territory. Contact with the newcomers presented new challenges and opportunities for the Hän. Trade increased and new goods and economic practices were introduced. The Hän used a combination of traditional and newly introduced skills, goods and materials to maintain their survival and assist the newcomers. In the 1880s gold was discovered in the Chëdäh Dëk, or Fortymile River, area – a site used by the Hän as a caribou interception point and grayling fishing spot. In 1896 more gold was discovered near Tr'ochëk, at the confluence of the Yukon and Klondike Rivers. The Klondike River hosted abundant salmon stocks and the Hän had an encampment at Tr'ochëk that was used seasonally for hundreds of years. The ensuing rush brought thousands of people to Tr'ochëk and surrounding areas. Recognizing the influences that the newcomers would have on his people, Hän leader Chief Isaac, worked with the Government of Canada and the Anglican Church to move his people from Tr'ochëk to Moosehide – downriver at Chief Isaac was respected among his own people and newcomers alike. While he welcomed the stampeders, "he never failed to remind them that they prospered at the expense of the original inhabitants by driving away their game and taking over their land." Chief Isaac envisioned the impact that new lifestyles would have on Hän traditional culture. In response he entrusted many songs and dances to First Nations people living in Alaska. During the years following the Klondike Gold Rush, the Hän worked to find a balance between their traditional lifestyle and the ways of the newcomers. Yukon First Nations set the Land Claims process in motion during the 1970s. Trondëk Hwëchin began negotiating their individual Land Claim in 1991. The Trondëk Hwëchin Final Agreement was signed on July 16, 1998, and came into effect on September 15, 1998. The government is growing and evolving to support citizens in ensuring a strong and healthy future while maintaining connections to traditional knowledge and the land. Promoting the Hän language, learning traditional skills from the Elders, and investing in youth have all strengthened Trondëk Hwëchin development. This respect for their heritage and dedication to the future is reflected in a variety of ways. The biennial Moosehide Gatherings, the establishment of Dänojà Zho Cultural Centre, the designation of Trochëk National Historic site, and the return of the traditional songs, which were once entrusted to Alaskan First Nations people, all reflect Trondëk Hwëchin investment in their future and pride in their rich heritage. In 2022, the mummified body of a young woolly mammoth was discovered during a mining operation on land belonging to the Trondëk Hwëchin. The Tr’ondëk Klondike World Heritage Site, a UNESCO World Heritage Site in Canada, protects a series of eight properties that attest to the effects of the rapid colonization of the area, including the Gold Rush, on the Tr’ondëk Hwëch’in people. The World Heritage Site was designated in 2023. All but one of the properties (Dawson City) are on Trondëk Hwëch’in settlement lands or co managed lands. The nomination had been spearheaded by the Trʼondëk Hwëchʼin people.

Демография

Статистика Канадасы жүргізген 2021 жылғы халық санағында Мусхайд Крик 2-де 0 адам тұрды, олардың барлығы 0 жеке тұрғын үйдің 0-де орналасқан. Бұл көрсеткіш 2016 жылғы халық санымен – 0 адаммен – бірдей. Жер ауданы болғандықтан, 2021 жылы халық тығыздығы болды.