Кіріспе

Рикетсиялық безгек – Rickettsia akari бактериясы (Rickettsia тұқымдасы) туғызатын, кенелер арқылы жұғатын жұқпалы ауру. Дәрігер Роберт Хьюбнер және өздігінен білім алған энтомолог Чарльз Померанц 1946 жылы Нью-Йорк қаласындағы тұрғын үй кешенінде болған ірі жарылыстан кейін аурудың себебін анықтауда маңызды рөл атқарды, осы туралы медициналық жазушы Бертон Руше «Мистер Померанцты ескерту» деген мақаласында жазған. Бұл ауру қызыл теңіз қызбасының (тақсымалы қызбаның) ерекшелігі – қызыл теңіз кенесі арқылы жұқпаса да, Rickettsia тақсымалы қызба тобына жатады, сондықтан бұл жағдай көбінесе осы топқа жатқызылады.

Белгілері мен симптомдары

Алғашқы белгісі – шағудан пайда болатын ісік, бірте-бірте қара, қыртысты жараға айналады. Көптеген белгілер тұмауға ұқсас, оның ішінде қызба, дікіс, әлсіздік және бұлшықет ауыруы, бірақ ең ерекше белгісі – жұққан адамның бүкіл денесіне таралатын бөртпе.

Беріліс

Бактериялар бастапқыда егешқұйрықтарда (әдетте үй егешқұйрығында) табылады және олармен қоректенетін кенелер жұқтырады. Адамдар рикетсиялық безгекке жұқтырған кене шаққанда ғана шалдығады, егешқұйрықтардан емес. Бұл кене Liponyssoides sanguineus, бұрын Allodermanyssus sanguineus деп белгілі болған.

Болжам

Рикетсиялпоксоз көбінесе жеңіл өтеді және емделмесе 2–3 апта ішінде дерлік жазылып кетеді. Бұл аурудан қаза болғандар туралы ешқандай мәлімет жоқ.

Эпидемиология

Қалалық жерлерде (әдетте егеуқұйрықтармен проблемалары болатын) тұратын адамдардың рикетсиялық безгекке шағу қаупі жоғары.

Тарих

Аурудың алғашқы ошағы Редженси Парк кешенінде тіркелді, онда Нью-Йорк қаласының Куинс ауданындағы Кью Гарденде орналасқан, әрқайсысы үш қабаттан тұратын үш топқа бөлінген 69 пәтерлік үйлер болды. 1946 жылдың басында науқастарды қараған дәрігерлер олардың әдеттен тыс қызылшаға шалдыққандығын болжады, бірақ сол жылдың жазында бұл белгісіз себептермен пайда болған жергілікті эпидемия екенін түсінді. Дәрігерлер ғимаратта тұратындарды тексерді және қаңтар мен қазан айлары аралығында 2000 тұрғынның арасында осы аурудың 124 жағдайы тіркелгенін анықтады, шілде айында 20-дан астам жағдай анықталды. Ауруға шалдыққан адамдардың жасы 3 айдан 71 жасқа дейін болды, еркектер мен әйелдер тең дәрежеде зардап шекті, ал ересектер арасындағы аурудың көрсеткіші (6,5% - 1400 адам, жасы 15-тен жоғары) 14 жасқа дейінгі балалардың көрсеткішін (5,3%) басып өтті. Алдымен жәндік шаққан жерде кішкентай жара пайда болып, кейіннен кішкентай із қалдырады. Лимфа түйіндері үлкейеді және алғашқы шағудан кейін шамамен бір аптадан соң науқастарда дікіс, қызба және бас ауруы, сонымен қатар макулопапулалы бөртпе пайда болады. Бөртпе шамамен бір аптаға созылады, жараның дамуы мен жазылуы әдетте үш аптаға дейін жалғасады. Эпидемиологиялық тұрғыдан қарағанда, бірнеше ерекшеліктер осы жағдаймен байланысты деп есептелді. Ерлер мен әйелдер тең дәрежеде зардап шекті және мамандық немесе білім беру орнына байланыс байқалмады. Адамдар тамақтарын әртүрлі жерлерден алды, ал басқа жерде тұратын және осы жерлерден тамақ сатып алатын адамдар ауруға шалдыққан жоқ. Су және сүт сынақтан өтті, ешқандай ерекшеліктер анықталмады. Ауданның ішінде иттерге арналған вольерлер болды және кейбір тұрғындарда үй жануарлары ретінде иттер болды, бірақ жануарларды тексеру кезінде кенелер немесе жәндіктер табылған жоқ. Құрттар жиналды және олардың кейбіреулерінен рикетсия штаммдары оқшауланды, бұл организмге Rickettsia akari деген ат берді. Куинстегі ошақты зерттеу кезінде Нью-Йорк қаласының басқа жерлерінде де рикетсиялық қызылшаның тағы 20 жағдайы анықталды, оның ішінде Бронкстағы бір пәтер ғимаратында 10 жағдай табылды, олар бастапқыда әдеттен тыс қызылша деп диагноз қойылған еді. Бұл ғимараттың жертөлесінен тышқандар, сондай-ақ Куинсте табылған осы топқа жататын құрттар табылды.