Кіріспе

АҚШ-тың Массачусетс штатының жағасындағы шығанақ, су алабы.

География

Оны оңтүстіктегі Элизабет аралдары, шығыста Кейп-Код, солтүстік-батыста Массачусетс штатының Бристоль және Плимут округтерінің оңтүстік жағалауларымен қоршалған. Оңтүстік-батыс жағында шығанақ Род-Айленд шығанағымен (Rhode Island Sound) қосылады. Массачусетс штатының Нью-Бедфорд қаласы – Базардс шығанағындағы тарихи маңызы бар порт; Нью-Бедфорд порты 19 ғасырдың басы мен ортасында әлемдегі ең табысты кит аулау порты болды және соңғы бірнеше жылдан бері елдегі ең өнімді балық аулау порты болып табылады.

Геология

Базардс шығанағы Плейстоцен дәуірінің соңғы кезеңінде мұздық және мұхиттық процестердің өзара әрекеттесуі арқылы қалыптасқан. Осыдан 50-70 мың жыл бұрын Солтүстік Американың көп бөлігін жапқан континенттік мұз қабатының жиектері ауысып, мұздың бұрынғы шекарасын көрсететін мореналарды қалдырды. Кейп-Код – осындай мореналардың бірі және Базардс шығанағының шығыс жағалауының көп бөлігін құрайды. Мұздың еруі нәтижесінде, шығанақтың солтүстік-батыс және батыс жағында мұз және шөкімдер араласқан кең далалар пайда болды. Мұздың еру блогынан саздық көлдер деп аталатын ерекше дөңгелек пішіндес көлдер қалыптасты. Кейп-Код каналының солтүстік-батысында осындай саздық көлдердің көптеген мысалдарын кездестіруге болады. Соңында, мұздың еруінен босаған су теңіз деңгейін 60-120 метрге (198-396 фут) көтеріп, бұрыннан бар су ағызу арналарын суға батырды. Соңғы мұз дәуірінің соңында, яғни 15 мың жыл бұрыннан 6 мың жылға дейін Базардс шығанағы құрлық болды. Соңғы 6 мың жыл ішінде теңіз деңгейі ғасыр сайын орташа есеппен бір футқа көтерілді. Шамамен 4 мың жылға дейін Базардс шығанағының құрлық шекарасы қазіргі 30 футтық батиметриялық контурға дейін ғана жетіп, Батыс Фалмут пен Маттапойсетт арасындағы қазіргі шығанақтың үштен екі бөлігін құрайтын жағалау сызығын жасады. Шығанақтың қазіргі конфигурациясы – жақсы араласатын орталық бөлігі және оның шетіндегі тереңдігі аз, суға батқан өзен аңғарлары, толқындар мен тасқын әрекеттерінің нәтижесінде суағар суларының араласуына мүмкіндік береді, бұл өнімді су экожүйесін құруға ықпал етеді. Бірақ көптеген сағалар сияқты, Базардс шығанағының маңындағы елді мекендердің дамуы мен жерді пайдалану ережелерінің өзгеруі салдарынан қоректік заттардың ағып кетуіне және эвтрофикацияға (судағы қоректік заттардың артуынан оттегінің азаюына) әкеліп соқтырады. Сонымен қатар, балықтардың (шабақ, ишанкөз және т.б.) санының азаюы байқалды, бірақ себеп-салдар байланысы толық анықталмаған. Базардс шығанағында жүргізілген үйлестірілген басқару шаралары моллюскалардың бағалы емес жабылуын азайтуға, теңіз құстарының мекендеу ортасын сақтауға және ашық кеңістіктерді сақтауға көмектесті.

Тарих

Базардс шығанағын алғаш рет капитан Бартоломей Госнольд «Госнольдтың үміті» деп атады. Қазіргі атауын, болжам бойынша, оның жағалауында үлкен құс көрген отарлаушылар берген. Бұл құс, шындығында, балықшыл бүркіт болған. ДДТ-нің салдарынан саны азайғаннан кейін, бүгінде Базардс шығанағының жағалауында балықшыл бүркіттердің саны артып, көбейіп өсіп жатыр. Бұған Базардс шығанағы коалициясы және Уэстпорт тұрғындары Гил мен Жозефин Фернандес басшылық еткен қалпына келтіру жұмыстары көмектесті. Америка революциясының алғашқы теңіз шайқасы – Фэрхейвен шайқасы Базардс шығанағында болды, онда патриоттар британдық «Фалькон» соғыс кемесінен тартып алынған екі кемені қайтарып алды. 1775 жылдың 14 мамырында америкалық капитан Дэниел Эгери және Фэрхейвендік капитан Натаниел Поуп «Сәттілік» шлюпымен (40 тонна, 30 адам экипаж) британдық капитан Джон Линзидің (Линдсей) «Фалькон» (14 зеңбірек, 110 адам экипаж) кемесінен тартып алынған екі кемені қайтарып алды. Экипаж мүшесі Ноа Стоддард және олар соғыстың алғашқы теңіз тұтқындарын – 13 британдық теңізшіні ұстады; екеуі жараланды, біреуі қаза тапты. 1936 жылы шығанақта Комонвелл тарихындағы бес құрбандыққа әкелген акула шабуылының бірі орын алды. 1987 жылы Вудс-Холл океанографиялық институтының ғалымдары көк мидияның Бентостық тұманды аймақтың үстінде өсуіне мүмкіндік беретін жаңа өсу құрылымын сынап көрді, бұл жаңа коммерциялық марикультура техникасына әкелді. 1991 жылы Боб дауылынан Базардс шығанағындағы қалалар ең көп зардап шекті. Базардс шығанағындағы апат 2003 жылдың 27 сәуірінде болды. Баржадан 98 000 галлон мұнай ағып, көптеген моллюскалар мен құстар қырылды. Ra Ra Riot тобының Джон Пайкінің денесі Базард шығанағынан табылды. Ол 2007 жылдың маусым айында Массачусетс штатының Фэрхейвен қаласындағы кештен жоғалып кеткен, бірнеше аптадан кейін шығанақта табылды. 2018 жылдың 7 қаңтарында 2017–2018 жылдардағы Солтүстік Америкадағы суық толқынның салдарынан шығанақтың бір бөлігі қатып қалды.