Кіріспе

Ерте христиандық ескерткіштер

Ойылған тастар – Британ аралдары мен Скандинавияның әртүрлі аймақтарында қазба жұмыстары кезінде табылған ерте христиан дәуіріне жататын мүсінделген тас ескерткіштеріне берілген атау. Олар осы аймақтардың христиан дініне көшкенін көрсетеді. Олардың кейбіреулері кельт түйіндері және басқа да өріліп жатқан ою-өрнектермен безендірілген кресттерді бейнелейді. Көптегендері Кельт жазбаларындағы Інжілдерге ұқсас. Ойылған тастар көбінесе ежелгі шіркеулердің жанынан табылады, ал олардың жасалған мерзімі ою-өрнектерінің ерекшеліктеріне сәйкес анықталады. Бұл тастар б.з. дейінгі 26 ғасырдан б.з. 16 ғасырына дейінгі кезеңге жатады.

Уэльс

Тас жазулары ескерткіштер болып табылады және Уэльстің христиан шіркеуіне өтуінің куәсі ретінде қызмет етеді. Назарда екі тас шоғыры болды. Бірі – Солтүстік-Батыс Уэльсте, онда латын жазулары басым және тастар "ІІ топ" немесе "ІІІ топ" типтеріне жатты – бұл топтаманы Нэш Уильямс жасаған. Осы кезеңде мүсіндеме өнері дамыған сияқты. Барлығы қырықтан астам түрлі туынды бар: олардың онүші – тік тұрған тастар, ал жиырмадан астам – крестпен белгіленген тастар. V-VII ғасырларға жататын он үш ескерткіш тас ғана бар. Елдің батыс жағында 14-16 ғасырлардағы жас тастар үш аймақта табылды: Ласс, Инчкайлох, Лох-Ломонд және Глендаруэл. Ласс ауданында қызығушылық тудыратын төрт тас бар. Бір тас, екі жақты, Лусстағы танымал шіркеудің батысында орналасқан және ол шамамен алты фут ұзын, қабыршақ пішіндес тасқа жатады. Бірінші топ – ана мен қызы Герлог пен Инганың тарихын баяндайтын Хиллершё тасы мен Снатшта рун тастары. Екінші топтағы тастар Ингвар рун тастары деп аталады. Ингвар – күшті басшы, ол шығысқа сәтсіз экспедицияға шыққан. Анук Буссет бұл экспедиция Грузияда болған болуы мүмкін деп болжайды, себебі бұл оқиға Грузия жылнамасында айтылған. Бұл топта жиырмадан астам тас бар, олар Ингвардың ізбасарларының, соның ішінде Ингвардың өзінің қазасын еске алу үшін орнатылған ескерткіштер. Тастар әр адамның қайтысынан кейін көп ұзамай орнатылған; тастардың жасалу мерзімі – біздің заманымыздың 1010-1050 жылдары аралығы, дәл сол экспедиция кезеңі.