Ката Дальстрём: Швецияның социалистік қозғалысының анасы
Kata Dalström
Ката Дальстрём (1858-1923) – швед ақын, социалист жазушысы, Швеция социалистік қозғалысының анасы ретінде танылған. Өмірі мен шығармашылығы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швед социалисі және жазушысы (1858–1923)
Swedish socialist and writer (1858–1923)
Анна Мария Катарина "Ката" Дальстрем, тумасы Карлберг (18 желтоқсан 1858 – 11 желтоқсан 1923) – швед социалисі және жазушысы. Ол заманауи Швециядағы басты социалистік үгітшілердің және солшыл жазушылардың бірі болды, сондай-ақ "швед социалистік жұмысшы қозғалысының анасы" деп аталады.
Anna Maria Katarina "Kata" Dalström, née Carlberg (18 December 1858 – 11 December 1923), was a Swedish socialist and writer. She belonged to the leading socialist agitators and leftist writers in contemporary Sweden, and has been referred to as "the mother of the Swedish socialist working class movement".
Ерте өмір
Ката Дальстрем Анна Мария ретінде Эмтöхолмда, Кальмар округінің Вестервик муниципалитетінде, профессор Йохан Оскар Карлберг пен Мария Аугуста Карлсвардтың бай отбасында дүниеге келді. Сол кездегі қыз балаға тән емес, еркін мінезі үшін ол замандас швед тілінде "ката", яғни "батыл" деген лақап атқа ие болды. 1868-1872 жылдары Эмили Рисбергтің Оребродағы қыздар мектебінде білім алып, студенттік емтиханға дайындалды. 1878 жылы азаматтық инженер Густав Мауриц Дальстромға (1837–1906) үйленді. Үйленгеннен кейін 1878 жылдан 1884 жылға дейін Хултсфредте, 1884 жылдан 1888 жылға дейін Стокгольмде, 1888 жылдан 1890 жылға дейін Висбиде, 1890 жылдан 1894 жылға дейін Насбихолм сарайында, ал 1894 жылдан бастап Стокгольмде тұрды. Дальстрем 1880-ші жылдары әлеуметтік жұмыспен айналысып, балалар мен мәдениет тарихына ерекше назар бөлді. 1886 жылы Arbetsstugor för barn (Балалар жұмыс үйлері) кеңесінің мүшесі болды және 1887 жылы Katarina arbetsstuga (Катарина жұмыс үйі) құрылтайшыларының бірі атанды. 1887 жылы ол кәсіби орта таптағы әйелдердің Kvinnoklubben (Әйелдер клубы) мүшесіне қосылды. 1889 жылдан 1894 жылға дейін Nykterhetsorden Verdandi ұстамдылық қоғамында лекция оқыды және 1894 жылы осы қоғамның басқарма мүшесі болып сайланды.
Kata Dalström was born as Anna Maria in Emtöholm, Västervik Municipality, Kalmar County, into the wealthy family of professor Johan Oskar Carlberg and Maria Augusta Carlswärd. Her personality, considered unruly for a girl at the time, earned her the contemporary Swedish moniker kata, meaning 'intrepid'. She was educated at the girls' school of Emilie Risberg in Örebro from 1868 to 1872, and studied in preparation for a studentexamen. In 1878, she married civil engineer Gustav Mauritz Dalström (1837–1906). After her wedding she lived in Hultsfred from 1878 to 1884, Stockholm from 1884 to 1888, Visby from 1888 to 1890, Näsbyholm Castle from 1890 to 1894, and Stockholm from 1894 onward. Dalström engaged in social work in the 1880s, when she focused on children and culture history. She was a board member of the Arbetsstugor för barn (Working Houses for Children) in 1886, and co founder of the Katarina arbetsstuga (Katarina Work House) in 1887. In 1887, she also became a member of the Kvinnoklubben (Women's Club) for professional middle class women. From 1889 to 1894, she was a lecturer for the temperance association Nykterhetsorden Verdandi, where she was elected board member in 1894.
Социал-демократтар
Бала кезінен авторитарлық тәртіпке және консервативті көзқарастарға қарсы болған ол, Эллен Кей, Кнут Викселл және Фридтюв Берг сияқты зиялы байланыстары арқылы либерализмге, содан кейін марксизмге және социализмге жақтас болды. Ол социализмді зерттеді және Хьяльмар Брантинг және Фредрик Стерки сияқты жетекші социалистермен байланыс орнатты. 1893 жылы Дальстром Швецияның Социал-демократиялық партиясына қосылды. Келесі жылы ол Социал-демократиялық әйелдер клубының, Стокгольмнің жалпы әйелдер клубының мүшесі болды және Швецияның Социал-демократиялық партиясының саяхатшы лекторы немесе "агитаторы" қызметін атқарды. Лектор ретінде ол жиі түрде Socialdemokraten, Stormklockan және Politiken сияқты швед социалистік баспасөзінде еркін жазушы ретінде қатысты. Ол лекциялары арқылы ең көп танылды, және ол бүкіл елді аралап, осы лауазымға әйелдер арасында алғашқы болды. Ол 1897 жылы Стокгольмде, 1900 жылы Мальмёде және 1902 жылы Стокгольмде өткен Социал-демократиялық партияның съездеріне қатысты. 1898 жылы ол Стокгольм ауданындағы Социал-демократиялық партияның атқару комитетіне мүше болды, ал 1900-1905 жылдары Дальстром Социал-демократиялық партияның, сондай-ақ кез келген швед саяси партиясының атқару комитетінің мүшесі болып қызмет еткен алғашқы әйел атанды. Ол 1910 жылы Копенгагенде өткен Халықаралық Социалистік Конгреске Швеция делегаты ретінде қатысты. Лектор ретінде ол бастапқыда жұмысшы әйелдерін ұйымдастырумен айналысты, бірақ жұмысшы қозғалысының барлық саласын қамтуға дейін кеңейтті. Ол негізгі назарын кәсіби одақтардың қызметіне, тоқыма өнеркәсібінің, теміржол, кеншілер және басқа да жұмыскерлерді кәсіби одақтарға біріктіруге аударды, себебі ол ереуілдерді сайлау құқығын алудың тиімді жолы деп есептеді. 1905 жылы ол Швеция-Норвегия одағының таратылуын қолдады.
Opposed to authoritarian discipline and conservative views already as a child, she came to be a sympathizer of liberalism and then Marxism and socialism by her intellectual contacts, particularly Ellen Key, Knut Wicksell and Fridtjuv Berg. She studied socialism and contacted leading socialists such as Hjalmar Branting and Fredrik Sterky. In 1893, Dalström joined the Swedish Social Democratic Party. The following year, she became a member of the Social Democratic Women's Club, Stockholms allmänna kvinnoklubb, and a travelling lecturer or "agitator" for the Swedish Social Democratic Party. As a lecturer, she participated frequently as a freelance writer in the Swedish socialist press, such as in Socialdemokraten, Stormklockan and Politiken. It is as a lecturer she became most famous, and she traveled as such all over the country, being the first of her sex in this position. She participated in the Social Democratic Party congress in Stockholm in 1897, Malmö in 1900, and Stockholm 1902. In 1898, she became a member of the Social Democratic Party's executive committee in the district of Stockholm, and from 1900 to 1905, Dalström was the first woman to serve as a member of the executive committee of the Social Democratic Party, as well as any Swedish political party. She served as the Swedish delegate at the International Socialist Congress in Copenhagen in 1910. As a lecturer, she was initially engaged in the organizing of working class women, but expanded to include all the spheres of the working class movement. She placed her main focus on trade union activity, organizing the workers of the textile industry, railroad, miners and others within the trade union, as she regarded strikes as an efficient method to achieve suffrage. In 1905, she supported the dissolution of the union of Sweden Norway.
Коммунистік
Дальстрём әрқашан Социал-демократиялық қозғалыстың радикалды сол қанатының мүшесі болды, ол Брантингті Хинке Бергегренге қарсы қолдады, себебі ол анархизмге қарсы болды, бірақ Бергегрен мен анархистер жеңілгеннен кейін ол күнінен-күні радикалданды. Ол Маркс пен Энгельстің таптық күресінің жұмысшы табының қозғалысының мақсаттарына жетудің жалғыз дұрыс жолы екеніне сенді және Швецияның Социал-демократиялық партиясының прагматизмге бет бұруынан көңілі қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дальстрём Циммервальд солшылдарына қосылды. Ол Швецияда жаңа, радикалды социалистік партия құру үшін белсенді жұмыс істеді, ал 1917 жылғы партияның бөлінісінде Дальстрём Зеф Хоглунд басқаратын сол қанатқа қосылды, ол жақын арада Коммунистік партияға айналды, бұл Брантингтің басшылығымен социал-демократиялық қозғалыстан түпкілікті үзіліс болды. Ол оқытушылық қызметін жалғастырды, енді Коммунистік партия үшін, өзінің қабілеті мен танымалдығын қолданып, 1917-1918 жылдары соғыс аяқталғаннан кейін Швецияның демократияға соңғы қадамдары кезінде халықтық қозғалыстарды жандандырды. Дальстрём большевиктерді және Ресей революциясын қолдады, халықаралық әлеуметтік революция үмітін бөлісті және Коммунистік Интернационалға қосылды. Ол 1920 жылы екінші Коминтерн конгресінде Швеция делегаты болды, онда ол халықаралық жұмысшы қозғалысының қарттарының бірі ретінде құрметке ие болды. Дегенмен, ол Ресейдегі коммунистік режимнің демократияға қарсы дамуын жек көріп, оны социализмнің нағыз идеалдарына сатқындық деп санады және 1922 жылы социал-демократтармен келісуде Зеф Хоглундтың жағына шықты. Өмірінің соңында коммунизмнен бас тартуының бір себебі, сондай-ақ швед коммунистік тобындағы дау-дамайлардың бірі – Дальстрёмнің дінге деген көзқарасы болды. Ол христиандыққа көбірек ашық көзқарасқа ие болғысы келді, оның пікірінше, ол социализммен толық үйлесімді. Бұл көзқарас, әсіресе, атеист Тюре Нерманның қарсылығын тудырды. Нерманды Коммунистік Интернационалдың басшысы Зиновьев қолдады. Ол діни бостандыққа жақтас болса да, коммунистік саясаткердің марксизмді түсіну үшін атеист болуы керек екенін мәлімдеді. Дальстрём өмірінің соңында теософияға қызығушылық танытты. Ол Толстойшыл және христиан коммунисі болды, коммунистік партияның атеизміне қарсы болды: ол Иса Мәсіхті әлеуметтік бүлікші деп санады және оның нағыз христиандығы шіркеулер мен дін қызметкерлері тарапынан бұрмаланған, ал қарсыластары одан: «Коммунист христиан бола ала ма?» деп сұрағанда, ол: «Капиталист христиан бола ала ма?» деп жауап берді. 1907 жылы ол дін қызметкерімен христиандық пен социализм туралы танымал пікірталас өткізді, сол жылы ол Мартин Лютердің үлгісімен өз пікірлерін Åмål шіркеуінің есігіне іліп қойды. Оның «алғашқы христиандығы» буддизммен көп ортақ нәрселері болды, ал ол қайтыс болғанда өзін буддист деп жариялады.
Always a member of the Social Democratic movement's radical left wing, Dalström supported Branting against Hinke Bergegren because she opposed anarchism, but after Bergegren and the anarchists were defeated, she became more and more radical. She continued to believe that the class struggle of Marx and Engels was the only true way for the working class movement to achieve its goals, and she became disappointed in the pragmatist development of the Swedish Social Democratic Party. During World War I, Dalström joined the Zimmerwald Left. She actively worked to found a new and more radical socialist party in Sweden, and in the party split of 1917 Dalström joined the Left wing, headed by Zeth Höglund, which would soon become the Communist Party, signifying a final break with the social democratic movement under Branting. She continued as a lecturer, now for the Communist party, using her ability and popularity to activate the mass movements during Sweden's final transition to democracy after the end of the war in 1917–1918. Dalström was a supporter of the Bolsheviks and the Russian Revolution, supporting the hope of an international social revolution and joining the Communist International. She was the Swedish delegate to the second Comintern congress of 1920, where she was celebrated as one of the veterans of the international working class movement. However, she detested the anti democratic development of the communist regime in Russia and regarded it as a betrayal of the true ideal of socialism, and in 1922, she sided with Zeth Höglund in his reconciliation with the Social Democrats. One reason why she abandoned communism at the end of her life, as well as one of the controversies Dalström was responsible for within the Swedish Communist group, was her view on religion. She wanted to see a more open approach towards Christianity, which according to her was entirely compatible with Socialism. This view was criticized, especially by the outspoken atheist Ture Nerman. Nerman was supported by Zinoviev, the leader of Communist International, who, although a supporter of religious freedom, declared that a communist politician had to be atheist to understand Marxism. Dalström found an interest in theosophy later in life. She was a Tolstoyan and a Christian Communist who opposed the atheism of the communist party: she regarded Jesus Christ as social rebel and his true Christianity to have been corrupted by churches and priests, and when her opponents asked her: "Can a communist be a Christian? ", she replied: "Can a Capitalist be a Christian?" Already in 1907, she had held a famous debate with the priest on Christianity and Socialism, and the same year, she copied Martin Luther by nailing her opinions upon the church door in Åmål. Her "original Christianity" had much in common with Buddhism, and at her death, she declared herself to be a Buddhist.
Әдеби мансап
Ол сонымен қатар кітаптар жазды, көбінесе саяси мәтіндер, бірақ сондай-ақ норвегия мифологиясы және викингтер туралы аңыздар да жазды.
She also wrote books, mostly political texts, but also books about Norse mythology and Viking legends.
Мәдениетте
Дальстрем Даг Скогхаймның "Сулис" (1980) романында кейіпкер болып бейнеленеді.
Dalström appears as a character in Dag Skogheim's novel Sulis (1980).