Кіріспе
Балет шебері (балетмейстер, балет шешесі [қазір көне мағынасын жоғалтып бара жатыр], премьер балетмейстер немесе бас балетмейстер) – балет труппасының қызметкері, ол труппадағы бишілердің кәсіби деңгейіне жауапты. Қазіргі заманда балетмейстерлерге күнделікті балет сабақтарын өткізу және труппа репертуарындағы жаңа және бұрыннан бар балеттерге бишілерді дайындау міндеті жүктеледі. Балет труппасының көркемдік жетекшісі, ер немесе әйел болсын, сондай-ақ балетмейстер деп аталуы мүмкін. Балеттегі (және сахналық театрлардағы) лауазым атауларындағы жынысқа қатысты айырмашылықтардың тарихи қолданылуы, қызметкердің жынысына қарамастан, гендерлік бейтарап тілдегі лауазым атауларымен ауыстырылуда (мысалы, балет шешесі орнына балетмейстер, парик шешесі орнына парикмейстер).
A ballet master (also balletmaster, ballet mistress [increasingly archaic], premier maître de ballet or premier maître de ballet en chef) is an employee of a ballet company who is responsible for the level of competence of the dancers in their company. In modern times, ballet masters are generally charged with teaching the daily company ballet class and rehearsing the dancers for both new and established ballets in the company's repertoire. The artistic director of a ballet company, whether a male or female, may also be called its ballet master. Historic use of gender marking in job titles in ballet (and live theatre) is being supplanted by gender neutral language job titles regardless of an employee's gender (e. g. ballet master in lieu of ballet mistress, wig master as an alternative to wig mistress).
Міндеттің тарихы
Әсіресе балет труппалары мен балет компанияларының алғашқы ғасырларында, 18-шы ғасырдан 20-шы ғасырдың басына дейін, балет шеберінің лауазымы – дәстүрлі түрде «премьер maître de ballet en chef» немесе жай ғана «maître de ballet» деп аталатын – компанияның даусыз басшысы болып саналды, ол бас хореограф және көркемдік директор қызметін атқарды. Оның міндеттеріне балет қою, опералардағы билерді сахналау, музыкаға тапсырыс беру, бишілерді оқыту мен қажетті стильді қалыптастыру кірді. Белгілі бір бишілер тобының немесе театрдың көркемдік жетекшілігі осы бас балет шеберінің жауапкершілігінде болды. 20-шы ғасырдың басынан бастап, әсіресе алғашқы «Русские балет» таратылғаннан кейін, бұл атау балет компаниясының шебер ұстаздарын/директордың көмекшілерін (бұрынғы екінші балет шебері) сипаттау үшін жиі қолданылатын болды, ал компания басшысы «көркемдік директор» деп аталатын болды.
Танымал балет шеберлері
Пьер Бошам (1631–1705), Париждегі Корольдік музыка академиясы театрының балетінің тұңғыш балетмейстері, 1673–1687 жылдары Мольер мен Жан Батист Луллімен бірге комедиялық балетті ойлап тапты, аяқтардың бес позициясын қалыптастырды және би жазбаларының жүйесін жасады. Жан Батист Ланде (1748 жылы қайтыс болды), 1733–1747 жылдары Ресейде балетмейстер болды; ол Ресейдің Мариин театрының балетінің негізін қалаушысы ретінде танымал. Жан Жорж Новерр (1727–1810), 1760–1767 жылдары Штутгарт балетінің, 1768–1775 жылдары Венадағы Винер Хоф-операсының және 1776–1781 жылдары Корольдік музыка академиясы театрының балетмейстері болды. 1758–1760 жылдары «Би және балет туралы хаттар» атты еңбегін жариялады. Ол әдетте 19 ғасырдағы балет-акцияның авторы деп есептеледі. Луи Галлодье (1734–1803), 1773–1803 жылдары Швецияда балетмейстер болды; ол Швеция Корольдік балетінің негізін салушысы ретінде танымал. Жан Дауберваль (1742–1806), 1781–1783 жылдары Корольдік музыка академиясы театрының балетмейстері болды; ол бүгінде комедиялық балеттің әкесі ретінде белгілі. Пьер Габриэль Гардель (1758–1840), 1787–1820 жылдары Корольдік музыка академиясы театрының балетмейстері болды. Новеррден кейін ол 19 ғасырдың басында балет-акцияны қорғады. Сальваторе Вигано (1769–1821), 1799–1803 жылдары Вена Хоф-операсының балетмейстері болды. 1811–1821 жылдары Миландағы Ла Скала театрының балетмейстері болды. Ол «кореодрама» деп аталатын жаңа өнер түрінің авторы деп есептеледі. Филиппо Тальони (1777–1871), 1803–1804 және 1817–1818 жылдары Стокгольмдегі Швеция Корольдік балетінің балетмейстері болды. Ол Италияда туып, биші ретінде білім алды. Сондай-ақ, ол ұлы хореограф және педагог болды, қызы Мари Тальониге оқытуда маңызды рөл атқарды. Жан Коралли (1779–1854), 1831–1850 жылдары Корольдік музыка академиясы театрының балетмейстері болды. Ол Парижде болониялық ата-аналардың ұлы Жан Коралли Перечини болып дүниеге келді. Карло Бласис (1797–1878), 1838–1853 жылдары Миландағы Ла Скала театр балет мектебінің балетмейстері болды. Ол 1820 жылы балет техникасын толық талдаған тұңғыш адам болды, бұл еңбегі «Би өнерінің элементарлық шарты, теориясы және практикасы» деп аталды. Жозеф Мазилье, туған аты Джулио Мазарини (1801–1868), 1853–1859 жылдары Париж опера балетінің балетмейстері болды. 1866–1867 жылдары Брюссельдегі Корольдік монета театрының балетмейстері болды. Оның туындылары Еуропалық би орталығының Парижден Санкт-Петербургке Екінші империя аяқталуымен ауысуына куә болды. Август Борннвилл (1805–1879), 1828–1879 жылдары Дания Корольдік балетінің балетмейстері және Данияның ең өнімді хореографы болды. Пол Тальони (1808–1883), 1847–1848 жылдары Ұлылық театрының балетінің екінші балетмейстері, 1849–1851 жылдары балетмейстер болды. Балетмейстер және Берлиндегі Сот опера балетінің балетмейстері 1852–1866 жылдары. Жюль Перро (1810–1892), 1843–1848 жылдары Ұлылық театрының балетінің балетмейстері (бірінші балетмейстер) болды. 1849–1859 жылдары Санкт-Петербургтегі Император театрларының балетмейстері болды. Кристиан Йоханссон (1817–1903), 1880–1900 жылдары Ресей Императорлық балетінің балетмейстері/педагогы, әсіресе ер балалар студенттерін оқытты. Мариус Петипа (1818–1910), 1871–1903 жылдары Санкт-Петербургтегі Император театрларының балетмейстері, 1862–1871 жылдары екінші балетмейстер болды. «Классикалық балеттің әкесі». Артур Сент-Леон, туған аты Артур Мишель (1821–1870), француз, 1850–1853 жылдары Париж опера балетінің балетмейстері, содан кейін 1859–1869 жылдары Санкт-Петербург императорлық театрларының балетмейстері болды. Лев Иванов (1834–1901), 1885–1901 жылдары Санкт-Петербургтегі Император театрларының екінші балетмейстері болды. Энрико Чечетти (1850–1928), 1910 жылы «Ресей балетінің» балетмейстері болды. Николай Легат (1869–1937), Ресейдің балетмейстері болды. Агриппина Ваганова (1879–1951), 1931–1937 жылдары Киров балетінің балетмейстері болды. Ол Ваганова әдісін жасады. Мишель Фокин (1880–1942), 1904–1909 жылдары Мариин театрының балетмейстері болды. 1909–1923 жылдары Париждегі «Ресей балетінің» хореографы болды. 1925 жылы Дания Корольдік балетінің балетмейстері болды. Джордж Баланчин (1904–1983), 1930–1931 жылдары Дания Корольдік балетінің балетмейстері болды. Балетмейстер және Нью-Йорк Сити балетінің директоры, Нью-Йоркте 1949 жылдан 1982 жылға дейін. Фредерик Эштон (1904–1988), балетмейстер, хореограф және 1963 жылдан 1970 жылға дейін Англия Корольдік балетінің директоры болды. Серж Лифар (1905–1986), 1930–1944 және 1947–1958 жылдары Париж опера балетінің балетмейстері болды. Неоклассикалық стильдің алға басушыларының бірі. Александр Иванович Пушкин (1907–1970), балетмейстер; оның шәкірттері Михаил Барышников және Рудольф Нуриев болды. Мария де Авила (1920–2014), балетмейстер және Сарагоса балетінің авторы. Роланд Пети (1924–2011), 1972–1998 жылдары Марсель ұлттық балетінің балетмейстері болды. Морис Бежар (1927–2007), 1959–1987 жылдары Брюссельдегі Корольдік монета театрының балетмейстері, онда ол 20 ғасыр балетін құрды. Содан кейін ол Швейцариядағы Бежар балетін Лаузанн басқарды, 1987 жылдан 2007 жылға дейін. Кеннет Макмиллан (1929–1992), 1966–1969 жылдары Берлин операсының балетмейстері болды. 1970–1977 жылдары Англия Корольдік балетінің балетмейстері, хореографы және директоры болды. Вера Швецова (1929 жылы туған), Минск (Беларусь) мемлекеттік балет және хореография мектебінің балетмейстері. Рудольф Нуриев (1938–1993), 1983–1992 жылдары Париж опера балетінің балетмейстері және директоры болды. Оған дейін ол КСРО-да және Батыста көрнекті биші болып жұмыс істеді. Энтони Дауэлл (1943 жылы туған), 1986–2001 жылдары Англия Корольдік балетінің балетмейстері және директоры болды. Джон Ноймейер (1939 жылы туған), 1973 жылдан бастап Гамбург опера балетінің балетмейстері. Лоран Илер (1962 жылы туған), 2005 жылдан бастап Париж опера балетінің балетмейстері. Игорь Моисеев (1906–2007), Большой балетінің балетмейстері және кейіннен Игорь Моисеев балетінің балетмейстері. Сипаттық бидің ең ұлы шеберлерінің бірі.