Кіріспе
Жүйке жасушаларының мембранасында орналасқан рецептордың түрі. Авторецептор – жүйке жасушаларының мембранасында орналасқан рецептордың бір түрі. Ол сигналдарды жіберудегі теріс кері байланыс механизмінің құрамдас бөлігі болып табылады. Ол тек авторецептор орналасқан нейрон бөліп шығарған нейротрансмиттерлерге немесе гормондарға ғана сезімтал. Сол сияқты, гетерорецепторлар сол жасуша бөліп шығармайтын нейротрансмиттерлерге және гормондарға сезімтал болады. Белгілі бір рецептор, ол орналасқан жасушаның бөліп шығаратын таратушының түріне байланысты, авторецептор немесе гетерорецептор ретінде әрекет ете алады. Авторецепторлар жасуша мембранасының кез келген бөлігінде орналасуы мүмкін: дендриттерде, жасуша денесінде, аксонда немесе аксон ұштарында. Қалыпты жағдайда, пресинаптикалық нейрон синаптық кеңістік арқылы нейротрансмиттерді бөліп шығарады, оны постсинаптикалық нейронның рецепторлары қабылдайды. Пресинаптикалық нейронның авторецепторлары да осы нейротрансмиттерді анықтайды және көбінесе жасуша ішіндегі процестерді басқаруға, әдетте нейротрансмиттердің одан әрі бөлінуін немесе синтезін тежеуге мүмкіндік береді. Осылайша, нейротрансмиттердің бөлінуі теріс кері байланыс арқылы реттеледі. Авторецепторлар көбінесе G белоктарымен байланысқан рецепторлар (трансмиттерге сезімтал иондық каналдар емес) болып келеді және екінші хабаршы арқылы әрекет етеді.
An autoreceptor is a type of receptor located in the membranes of nerve cells. It serves as part of a negative feedback loop in signal transduction. It is only sensitive to the neurotransmitters or hormones released by the neuron on which the autoreceptor sits. Similarly, a heteroreceptor is sensitive to neurotransmitters and hormones that are not released by the cell on which it sits. A given receptor can act as either an autoreceptor or a heteroreceptor, depending upon the type of transmitter released by the cell on which it is embedded. Autoreceptors may be located in any part of the cell membrane: in the dendrites, the cell body, the axon, or the axon terminals. Canonically, a presynaptic neuron releases a neurotransmitter across a synaptic cleft to be detected by the receptors on a postsynaptic neuron. Autoreceptors on the presynaptic neuron will also detect this neurotransmitter and often function to control internal cell processes, typically inhibiting further release or synthesis of the neurotransmitter. Thus, release of neurotransmitter is regulated by negative feedback. Autoreceptors are usually G protein coupled receptors (rather than transmitter gated ion channels) and act via a second messenger.
Мысалдар
Авторецепторлардың ингибициялануы тиісті нейротрансмиттерлердің шығарылуына әкеледі. Клиникалық тұрғыдан маңызды негізгі авторецепторлар: альфа 2 (адренергиялық рецептордың 2-төртінші түрі), H3 (гистамин рецепторларының 3-төртінші түрі), 5HT1 (серотонин рецепторларының 1-төртінші түрі). Клонидин альфа 2 агонисті ретінде гипертонияда қолданылады, ол пресинаптикалық нейрондардан норэпинефрин мен эпинефриннің шығарылуын азайтады. Тизанидин, орталық әсер ететін қаңқа бұлшықеттерін босаңсытатын препарат ретінде, сондай-ақ альфа 2-ге әсер етеді. 5HT1B/1D рецепторларының агонистері – триптан мен эргота алкалоидтары мигреньді емдеуде қолданылады. 5HT1F рецепторларының агонисті – лесмидитан препараты да мигреньді емдеуде қолданылады. H3 рецепторларының антагонисті – питолизант нарколепсияда қолданылады. Мысалы, симпатикалық нейрондардан шығарылатын норадреналин альфа 2A және альфа 2C адренорецепторларымен өзара әрекеттесіп, норадреналиннің одан әрі шығарылуын тежеуі мүмкін. Сол сияқты, парасимпатикалық нейрондардан бөлінетін ацетилхолин М2 және М4 рецепторларымен өзара әрекеттесіп, ацетилхолиннің одан әрі шығарылуын тежеуі мүмкін. Симпатикалық шеткі жүйке жүйесіндегі β-адренергиялық авторецептордың ерекше мысалы бар, ол трансмиттерлердің шығарылуын арттырады. Белсенді TAAR1 допамин тасымалдаушысын (DAT) инактивациялап, авторецептордың әрекетіне қарсы тұрады. Моноаминергиялық жүйедегі TAAR1-ді зерттеуде Ши мен Миллер мынадай схеманы ұсынды: синаптық допамин DAT-ті белсендіретін допамин авторецепторына байланысады. Допамин пресинаптикалық жасушаларға еніп, TAAR1-ге байланысады, бұл аденилатциклазаның белсенділігін арттырады. Бұл цитоплазмадағы іздік аминдердің трансляциясына және циклдік нуклеотидтерге селективті иондық каналдардың белсендірілуіне мүмкіндік береді, олар TAAR1 белсенділігін арттырып, допаминды синапсқа шығарады. PKA және PKC-ге байланысты фосфорильдеу каскады арқылы белсенді TAAR1 DAT-ті инактивациялайды, бұл синапстан допаминнің кері сіңірілуін болдырмайды. Моноамин тасымалдаушы функциясын реттеуге қарама-қарсы қабілеті бар екі постсинаптикалық рецептордың болуы моноаминергиялық жүйені реттеуге мүмкіндік береді. Авторецепторлық белсенділік жұпталған импульстің жеңілдеуін (PPF) де азайтуы мүмкін. Кері байланыс жасушасы (ішінара) деполяризацияланған постсинаптикалық нейронмен белсендіріледі. Кері байланыс жасушасы пресинаптикалық нейронның авторецепторы қабылдайтын нейротрансмиттерді шығарады. Авторецептор кальций каналдарын тежеуге (кальций иондарының ағынын баяулату) және калий каналдарын ашуға (калий иондарының ағынын арттыру) пресинаптикалық мембранада себепші болады. Иондық концентрациядағы бұл өзгерістер пресинаптикалық терминалдың синаптық жарыққа шығарған бастапқы нейротрансмиттер мөлшерін тиімді түрде азайтады. Бұл постсинаптикалық нейронның белсенділігін төмендетеді. Осылайша кері байланыс циклы аяқталады.