Саиф Саид Шахин: Кениялық және қатарлық жүгірушінің тарихы

Кіріспе

Катарлық кениялық ұзақ қашықтыққа жүгіруші.

Ол 1999 жылы жастар арасындағы стипльчез бойынша әлем чемпионы атанды және екі жылдан кейін жастар арасындағы әлемдік рекордты орнатты. 2002 жылы ол Кения үшін Достастық ойындарында стипльчезді жеңіп алды, бірақ 2003 жылы Қатарға адалдығын ауыстырды. Сол жылы ол осы жарыста әлем чемпионы болды, алайда Кенияның жеңіл атлетика федерациясымен болған дау оның 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына қатысуына мүмкіндік бермеді. Ол Олимпиада финалынан кейін он күн өткен соң Брюссельде 7:53.63 минуттық әлемдік рекордты көрсетті, содан кейін 2004 жылы Монакода өткен Әлемдік жеңіл атлетика финалында сол жылғы Олимпиада чемпионы Езекиел Кембойды жеңді. 2006 жылы ол IAAF әлем чемпионатында 3000 метрге күміс медаль жеңіп алды және бірнеше Азия рекордтарын орнатты. 2006 жылғы IAAF әлем кубогында ол 5000 м/стипльчез екілігін аяқтады. 2006 жылдың соңынан 2008 жылға дейін ауыр жарақаттар оны жарыстардан шығарды. Ол 2009 және 2010 жылдары қайта оралды, бірақ бұрынғы деңгейге жете алмады және спорттан зейнеткерлікке шықты.

Кения үшін алғашқы жарыстар

Стивен Черуиот Чероно Кенияда туып өскен, жас кезінен-ақ атлетикалық қабілеттерін көрсеткен. Ол халықаралық аренада алғаш рет 1999 жылғы жеңіл атлетикадан жастар арасындағы әлем чемпионатында 2000 метрлік тікұшақ жарысында жеңіске жетіп көзге түсті. 2001 жылы жаттықтырушысы және менеджері Ким Макдональдтың қазасынан кейін, ол итальяндық жаттықтырушы Ренато Кановадан жаттығу ала бастады, ол оның ағасы Кристофер Косгейдің де жаттықтырушысы болған. Кристофер 1999 жылы 3000 метрлік тікұшақ жарысында әлем чемпионы атанды. Осы ынтымақтастықтың алғашқы жетістігі 2001 жылы Брюссельде жасөспірімдер арасындағы әлемдік рекордты жаңару болды. 2017 жылдың мамыр айына дейін оның 7:58.66 көрсеткіші әлі де жасөспірімдер арасындағы әлемдік рекорд болып сақталды. Ол 2003 және 2005 жылдары 3000 метрлік тікұшақ жарысында жеңіске жетті. Содан кейін ол 5000 метрлік қашықтыққа көшуге шешім қабылдады. 2003 жылы Чехияның Острава қаласында өткен «Алтын шыбық» жарысында ол 12:48.81 нәтиже көрсетті. Ол жарысты жеңіп, бұрынғы әлем чемпионы Хишам Эль Герружды шамамен бір жарым секундке басып озды. Ол кезде бұл көрсеткіш әлемдегі ең жылдам жетінші нәтиже болып есептелді және ол әлі күнге дейін 5000 метрді 12:50-ден жылдам жүгірген 19 спортшының бірі болып табылады.

Катар еліне көшіп бару

2003 жылы Чероно Кениядан Катарға көшті. Стивен Чероно есімін Сайф Сааид Шахинге өзгерткен ол, Катар азаматы болу үшін 1 миллион долларға дейін алғаны туралы хабарлар тарады, бірақ ол бұл ақпаратты жоққа шығарды. Кейбір мәліметтерге сәйкес, азаматтығын ауыстырғаны үшін өмір бойы ай сайын 1000 доллар төленген. 40-қа жуық спортшы елден кеткен соң, президент Мваи Кибаки 2005 жылғы Әлем чемпионатына дейін сөз сөйлеп: «Қаржылық пайда үшін азаматтығымызды ауыстыруға құмар болмайық», – деді. Шахин Катар үшін халықаралық карьерасын 2003 жылғы Азия жеңіл атлетика чемпионатында 1500 метр және 5000 метрде күміс медальдар жеңіп бастады. Парижде өткен 2003 жылғы Әлем чемпионатында стипль-чез жарысын жеңгенде, оның інісі, жарыста қатысқан бауырласы, Катарға кеткеніне наразылық білдіріп, жолдан шығып, оны құттықтамады. Шахинге 2004 жылғы Олимпиада ойындарына қатысуға тыйым салынды, себебі Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) ережесіне сәйкес, спортшылар басқа ел үшін халықаралық жарысқа қатысқаннан кейін үш жыл бойы халықаралық жарыстарға қатыса алмайды. Егер спортшы мен екі елдің спорт ұйымдары келіссе, бұл ережеден бас тартқанға болады, бірақ Кения жеңіл атлетика федерациясы келіспеді. Сол жылы кениялық жүгіруші Езекиел Кембой Олимпиада стипль-чез жарысында жеңіске жетті. Шахинның бұл қадамы – жеңіл атлетикадағы жаһанданудың айқын мысалы. Қатар және Бахрейн сияқты елдер Африканың белгілі спортшыларын ұлттық құрамын өзгертуге көндірді. Бұл спортшылар трансферінің мотивациясындағы өзгерісті білдірді. Мысалы, Зола Баддтың саяси себептермен ұлттық құрамын ауыстыруымен немесе Уилсон Кипкетердің Дания үшін бәсекелесуіне әкелген неке және көші-қон мәселелерімен салыстырғанда, бұл жаңа үрдіс еді. ХОК президенті Жак Рогге де спортшылардың елдер арасында көшіп-қонуына алаңдаушылық білдіріп: «Жаман нәрсе – елдердің немесе ұйымдардың спортшыларды тек ақша үшін сатып алуға тырысуы», – деді. Шахинның бұл қадамына қатысты симпатия білдірілді. Бұрынғы 3000 метрлік стипль-чездің әлем рекордшысы, кениялық Мосес Киптануи: «Біз 1968 немесе 1974 жылғы Олимпиада ойындарында жүгірген көптеген спортшыларды көрдік. Олардың кейбіреулері, соңғы жылға дейін, ел үшін үлкен еңбек еткеніне қарамастан, өте жақсы жағдайда емес, кедейлікте өмір сүріп жатыр», – деді. Ашық маусымда ол 2006 жылғы IAAF Алтын лигасының екі жарысында жеңіске жетіп, Weltklasse Zurich және Memorial van Damme турнирлерінде стипль-чез жарыстарында бірінші орын алды. Ол 2006 жылғы IAAF Әлем кубогінде Азия құрамында өнер көрсетуге шақырылды және 5000 метрде жеңіс алып, содан кейін стипль-чезде чемпионат рекордын жаңарта отырып, екі мәрте жеңіске жетті. Шахин бір жарыста екі түрлі қашықтықта медаль алған алғашқы жүгіруші болды. Оның сәтті маусымы бекер болған жоқ, дәрігерлердің кеңесін елемегендіктен, жамбас сүйегіндегі тендинит күшейіп, ахилл сіңірінің жарақаты денсаулық проблемаларын екі есе арттырды. Нәтижесінде ол 2006 жылғы Азия ойындары, 2007 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты және 2008 жылғы Пекин Олимпиадасы сияқты бірқатар маңызды жарыстардан қалысты. Ол ұзақ уақыт жүруге қинала бастады және танымал спорттық жарақаттар маманы Ханс Вильгельм Мюллер Вулфардттан ем алды. 2008 жылы қайта оралуға жасаған әрекеті сәтсіз аяқталды, себебі ол Афина және Орегон штатындағы жарыстарда ауырып қалды. 2009 жылдың басында ол қайтадан жарысқа қатысты. Cinque Mulini жарысын жеңіп, 2009 жылғы IAAF Кросс-кантри әлем чемпионатында өнер көрсетуді көздеді. Жарысқа оралғаннан кейін Катардағы спорттық супер Гран-приде 3000 метрде 7:32,46 көрсетіп, жеке рекордын жаңартты және төртінші орын алды. Алайда 2009 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионатында ол әлем рекордын орнатуға мүмкіндік берген формасын көрсетпеді. 5000 метрлік жарыста 11-ші орын алды және алғашқы кезеңнен шығарылды. 2010 жылы ол өзінің алғашқы элиталық жол жарысына, Белградтағы Race Through History жарысына қатысты. 6 шақырымдық қиын жолды 16:57 уақытпен аяқтады, бұл Стивен Тумнан кейінгі төртінші орынға жетті. Екі аптадан кейін Ұлы Оңтүстік 10 мильдік жарыста екінші орын алды, онда ол Ұлыбританиядағы ең жылдам уақытты тіркеген Джозеф Эбуядан кейін екінші болды.

Cherono moved from Kenya to Qatar in 2003, along with fellow Kenyan Albert Chepkurui. Changing his name from Stephen Cherono to Saif Saaeed Shaheen, he was reported to have received up to US$1 million to become a Qatari citizen, although he denied this. Some reports stated that he had been given US$1,000 every month for the rest of his life for his change of nationality. After about 40 athletes had left the country, President Mwai Kibaki made a speech before the 2005 World Championships in which he said "Let us resist the temptation to change our citizenship for financial gains." Shaheen began his international career for Qatar by winning two medals at the 2003 Asian Athletics Championships, taking silvers over 1500 m and 5000 m. When he won the steeplechase at the 2003 World Championships in Athletics in Paris, his brother, who was also in the race, walked off the track and did not congratulate him due to his defection to Qatar. Shaheen was barred from competing in the 2004 Olympic Games due to an International Olympic Committee (IOC) rule that athletes may not compete in international events for three years after competing in an international event for a different country. This rule may be waived if the athlete and the governing athletics bodies from the two countries involved agree that it should be; Athletics Kenya did not agree. Kenyan runner Ezekiel Kemboi won the Olympic steeplechase race that year. Shaheen's move is a prominent example of increasing globalization in athletics, as countries such as Qatar and Bahrain, also a Persian Gulf State, have persuaded high profile African athletes to change nationalities. This marked a change of motivation in athlete transfers, in contrast, for example, to the politically motivated change of Zola Budd, or the marriage and emigration issues that led Wilson Kipketer to compete for Denmark. IOC President Jacques Rogge has also raised concerns about athletes moving between countries, stating that, "What is bad is countries or organizations wanting to buy athletes just for the money." Sympathy has been expressed for Shaheen's move, with the former 3,000 metre steeplechase world record holder, Kenyan Moses Kiptanui, stating "We have seen a lot of athletes who were running in the 1968 Olympics or 1974 until maybe last year, some of them, they are living in a very, very sparse state. They are very poor despite the fact they have done great things for this country". In the outdoor season he took two wins on the 2006 IAAF Golden League, taking the steeplechase races at the Weltklasse Zurich and Memorial van Damme meetings. He was selected to represent Asia at the 2006 IAAF World Cup and completed a double by taking the 5000 m title and then setting a championship record to win in his steeplechase speciality. Shaheen was the first runner to medal in both events at the same competition, let alone win the double. His successful season came at a price as, after ignoring doctor's orders, the tendinitis in his patella worsened and an Achilles tendon injury doubled his health difficulties. As a result, he missed a number of major competitions, including the 2006 Asian Games, the 2007 World Championships in Athletics and the 2008 Beijing Olympics. He began finding it difficult to walk for long periods and underwent treatment with renowned sports injury specialist Hans Wilhelm Müller Wohlfahrt. A possible comeback in 2008 turned out to be a write off as he pulled up in pain in circuit races in Athens and Eugene, Oregon. He came back into competition in early 2009. He won the Cinque Mulini race and set his sights upon the 2009 IAAF World Cross Country Championships. When he returned to the track he set a personal best in the 3000 metres at the Qatar Athletic Super Grand Prix, running 7:32.46 for fourth place. At the 2009 World Championships in Athletics, however, he was far from the form which brought him a world record. He finished eleventh in his 5000 m heat and was eliminated in the first round. He competed in his first elite road race in 2010, running at the Belgrade Race Through History. He finished the difficult 6 km course in 16:57, which was enough for fourth place behind Stephen Tum. A runner up finish followed at the Great South Run 10 miler followed two weeks later, where he was second only to Joseph Ebuya who recorded the fastest ever time in the United Kingdom.

Зейнеткерлік

2010 жылдан кейін ол жоғары деңгейде бәсекелеспеді, ал Шахин 2016 жылдың ақпан айында ұзақ мерзімді Ахилл сіңірінің жарақатының себебін айтып, халықаралық жарыстардан ресми түрде зейнеткерлікке шыққандығын мәлімдеді. Шахин Кенияның Эльдорет қаласына оралып, отбасылық бизнесін басқарды.

Халықаралық жарыстар

1999 Жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионатыБидгощ, Польша1-орын2000 м тікұшақ жарысы5:31.892001 Жақсылық ойындарыБрисбен, Австралия1-орын3000 м тікұшақ жарысы8:19.98Гран-при финалыМельбурн, Австралия3-орын3000 м тікұшақ жарысы8:18.852002 Достастық ойындарыМанчестер, Ұлыбритания1-орын3000 м тікұшақ жарысы8:19.41Африка чемпионаттарыТунис, Тунис3-орын3000 м тікұшақ жарысы8:23.852003 Еуропа чемпиондар клубы кубогыВаленсия, Испания1-орын5000 м13:48.971-орын3000 м тікұшақ жарысы8:16.44Әлем чемпионатыПариж, Франция1-орын3000 м тікұшақ жарысы8:04.39Әлем жеңіл атлетикасы финалыМонте-Карло, Монако1-орын3000 м тікұшақ жарысы7:57.38Азия чемпионатыМанила, Филиппин2-орын1500 м3:42.792-орын5000 м13:58.922004 Әлем кроссы чемпионатыБрюссель, Бельгия5-орынҚысқа дистанция11:442-орынКомандалық есеп39 ұпайӘскери кросс чемпионатыБейрут, Ливан1-орынҚысқа дистанция13:041-орынКомандалық есепЕуропа чемпиондар клубы кубогыМәскеу, Ресей1-орын5000 м13:55.081-орын3000 м тікұшақ жарысы8:33.75Әлем жеңіл атлетикасы финалыМонте-Карло, Монако1-орын3000 м тікұшақ жарысы7:56.942005 Әлем кроссы чемпионатыСен-Этьен, Франция4-орынҚысқа дистанция11:423-орынКомандалық есеп32 ұпай8-орынҮлкен дистанция35:533-орынКомандалық есеп42 ұпайӘлем чемпионатыХельсинки, Финляндия1-орын3000 м тікұшақ жарысы8:13.312006 Азия жабық ғимарат чемпионатыПаттайя, Тайланд1-орын3000 м7:39.77Әлем жабық ғимарат чемпионатыМәскеу, Ресей2-орын3000 м7:41.28Әлем кроссы чемпионатыФукуока, Жапония9-орынҚысқа дистанция11:084-орынКомандалық есеп66 ұпайКросс бойынша әлем кубогыАфина, Грекия1-орын5000 м13:35.301-орын3000 м тікұшақ жарысы8:19.092009 Әлем кроссы чемпионатыАмман, Иордания13-орынҮлкен дистанция35:28Әлем чемпионатыБерлин, Германия11-орын (іріктеу)5000 м13:26.35