Кіріспе

Тек әйелдерге арналған теміржол немесе метро вагондары тек әйелдерге арналған жолаушылар вагондары. Олар кейбір қоғамдардағы жыныстық бөлінудің нәтижесі, сонымен қатар жыныстық асырау мен шабуылды, мысалы, қолмен ұстап алуды азайтудың салдарынан болуы мүмкін.

Мысыр

Қайырға метрополитеннің барлық пойыздарында ортаңғы екі вагон (4-ші және 5-ші) және Александрияның барлық трамвайларының алдыңғы вагоны әйелдер үшін сақталған (Қайырға метрополитеніндегі 5-ші вагон 21:00-ден кейін аралас пайдаланылады). Бұл көліктер ер адамдармен бір көлікте жүруді қаламайтын әйелдер үшін нұсқа ретінде қолданылады; дегенмен, әйелдер басқа көліктерде еркін жүре алады. Бұл саясат әйелдерді еркектердің жыныстық асырауынан қорғау үшін енгізілді.

Бразилия

2006 жылдың сәуір айында Рио-де-Жанейро метрополитені мемлекеттік заңмен бекітілген мандатты жүзеге асырды. Өткен айда әйелдерге арналған жолаушылар көлігі туралы заң қабылданды. Алты жолаушы вагоны бар пойыздарда бір метро вагоны қызғылт түсті түсті әйелдерге арналған деп белгіленеді, ал әйелдерге арналған шектеу дүйсенбіден жұмаға дейін жұмыс уақыты 6: 00 мен 9: 00 және 17: 00 мен 20: 00 аралығында қолданылады. Метро полициясы ер адамдарға арнайы жолаушылар вагонына отыруға жол бермеу үшін күш қолдануда, ал платформаның еденінде әйелдерге арналған көліктерге отыру нүктесін көрсететін белгі бар. Сао-Паулу метрополитенінде 1995 жылдың қазаны мен 1997 жылдың қыркүйегі аралығында осыған ұқсас саясат жүргізілді, бірақ Companhia Paulista de Trens Metropolitanos (CPTM) некелі жұптардың кейбір шағымдарынан кейін жалғастырмауды және азаматтар арасындағы теңдікті кепілдендіретін Бразилия Конституциясының 5-бабына қайшы келетін кез келген жағдайды болдырмауды шешті.

Мексика

Мексика қаласында 2008 жылы әйелдерге арналған автобустар іске қосылды. Мексика қаласында "қызғылт желі" деп аталатын тек әйелдер үшін арналған таксилер мен автобустар бар. Автобустар мен таксилер енді жоқ.

Америка Құрама Штаттары

1909 жылы әйелдер муниципалды лигасы Нью-Йорк қаласының Interborough Rapid Transit Company (IRT) компаниясында тек әйелдерге арналған көліктерді шақырды. IRT бұл ұсынысты қабылдамаса да, Хадсон мен Манхэттен темір жолы 1909 жылдың сәуірінен шілдесіне дейін Нью-Йорк пен Джерси қаласы арасында әйелдерге тек көліктер ұсынды. Қызмет 1958 жылы қайта жаңғыртылды, бірақ кейін тоқтатылды.

Малайзия

Малайзияда жыныстық асырау кең таралған, сондықтан 2010 жылдан бері Малайзия темір жолындағы пойыздар қызғылт түсті әйелдерге арналған көліктерді кіргізуді қысқарту үшін қолданады. Сондай-ақ, 2010 жылдан бері Куала-Лумпурда тек әйелдер автобустары бар. 2011 жылы үкімет Куала-Лумпурдың үлкен аймағында тек әйелдерге арналған такси қызметін іске қосты.

Қазіргі тәжірибе

Жапонияда әйелдерге арналған көліктер әдепсіз мінез-құлықпен, әсіресе қолмен ұстап тұрумен (чикан) күресу үшін енгізілді. Әйелдерге арналған саясаттар әр компанияда әр түрлі: кейбіреулері ісіктің ең көп сағатында, басқалары күні бойы, ал кейбіреулері әйелдерге арналған көліктерді жылдам қызмет көрсететін пойыздарға шектейді, өйткені олар көбірек адамдар көп және аялдамалар арасындағы қашықтық салыстырмалы түрде ұзағырақ. Бірақ, әдетте, бұл саясат демалыс күндерін қоспағанда, тек жұмыс күндері ғана тиімді. Платформалар мен пойыздардың есіктерінде вагондарға отыратын орындар, сондай-ақ вагондар тек әйелдер үшін ғана болатын күндер мен уақыттар көрсетілген. Жапонияда пойыздардың көбі әйелдерге арналған болса да, еркек бастауыш сынып оқушылары мен мүгедектерге және олардың көмекшілеріне әйелдерге арналған вагондарға отыруға рұқсат береді. Жапонияда адамдар толы пойыздарда қол соғу мәселесі болып табылады: Ұлттық полиция агенттігі мен Әділет министрлігінің мәліметтері бойынша, 2005-2014 жылдар аралығында Жапонияда метро вагондарында орын алған ұятсыз шабуылдар саны 283-тен 497-ге дейін жыл сайын. Полиция мен теміржол компаниялары бұған жауап ретінде абайлық арттыру үшін плакат кампаниясын ұйымдастырды және қатаң жазалар тағайындады, бірақ жағдайдың өсуі жалғасуда. 2000 жылдың желтоқсан айында Токио мен оның маңындағы қалалар арасында пойыздарды басқаратын Кейо электр темір жолы әйелдерге тек түнгі уақытта сынақ ретінде тек көліктерді ұсынды. Кейо 2001 жылдың наурыз айында түнгі уақытта әйелдер ғана жүретін пойыздарды толық уақыт жүргізуді бастады. 2001 жылдың шілдесінде JR East Токио мен Сайтама префектурасын байланыстыратын Сайкё желісінде ұқсас қызмет көрсетуді бастады. Келесі жылы кешкі уақыттағы жұмыс уақыты көбейтілді. 2002 жылдың шілдесінде JR West Жапониядағы әйелдерге арналған көліктері бар пойыздарды жүргізетін үшінші компанияға айналды, ал Осакадағы JR West пойыздары таңертеңгі шұғыл уақытта әйелдерге арналған көліктерді ұсынған алғашқы компания болды. Сол жылы Осака аймағындағы тағы екі темір жол, Ханкю және Кеихан темір жолдары, әйелдерге арналған көліктерді өздерінің шектеулі экспресс пойыздарына қосты. Ханкю әйелдерге арналған көліктерді күні бойы жүргізетін алғашқы компания болды. Осака аймағындағы басқа компаниялар да соған еліктеді, соның ішінде Осака қалалық метрополитені, оның жолаушыларды 160% -ға дейін тасымалдайтын Мидосужи желісі бүкіл Жапонияда ең нашар таптау проблемасы бар деген беделге ие болды. Токио аймағындағы компаниялар логистикалық қиындықтар мен аралас көліктерде адам көп болудан қорқып, өзгеруге қарсылық көрсетті, бірақ 2005 жылы олар әйелдерге арналған көліктерді ең көп көлік жүретін уақытта енгізді, хабардар ету науқандары мен қатаң жазалар тиімсіз болып шықты. Алайда жолаушылар аралас көліктердегі адам көптігінен шағымданып, аралас көліктердегі әйелдер бұрынғыдан да көп қауіп төндіреді деп қорқып отыр. 1900 жылғы жапондық заңнамада әйелдерге арналған темір жол вагонына немесе күту бөлмесіне кірген ер жолаушыларға 10 иен айыппұл салынады; бұл заң техникалық тұрғыдан әлі де күшінде, бірақ жапон үкіметі оны қазіргі уақытта қолданылып жүрген "әйелдерге арналған" вагондарға қолданылмайтынын, "әйелдерге арналған" ережені заңды тұрғыдан ерікті түрде орындайтынын айтты.

Тарихи тәжірибе

Жапонияда әйелдерге арналған ең алғашқы көлік 1912 жылы қазіргі Чуо магистраліне кірді, ол қыздар мен ерлерді ажырататын көліктермен жұмыс істеген. "Гүл пойыздары" деп аталатын бұл қызмет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тоқтады. 1920 жылы Кобеде тек әйелдер үшін ғана трамвайлар енгізілді, ал Ханкю темір жолы 1930-шы жылдары Кобе мен Нисиномия арасында оқушы қыздар үшін арнайы пойыздар жүргізді. Әйелдер мен балаларға арналған көліктер тек қана Чуо магистралі мен Кейхин Тохоку желісінде 1947 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін енгізілді. Ол кезде бұл желілерде адамдар тығыз жүру кезінде өте көп болғандықтан, әйелдер мен балалар пойызға отыра алмады. Вагондар 1973 жылға дейін таңертеңгілік Chuo Main Line пойыздарында пайдаланылды, онда бірінші кезектегі орындықтар енгізілді; олар Keihin Tohoku желісінен ертерек шығарылды. Көптеген теміржол қызметтерінде әйелдерге арналған көліктер ұсынылады, соның ішінде Мумбай метросы мен Дели метросы бар. Бұл тіпті әйелдерге арналған такси мен рикша қызметтерінің пайда болуына себеп болды.

Индонезия

Индонезияның теміржол компаниясы PT Kereta Api 2010 жылдың тамызынан бастап Жакарта мегаполисі аймағындағы KRL Jabotabek жолаушылар пойыздарында әйелдерге арналған вагондарды енгізді. Бұл жайт қоғамдық орындарда, соның ішінде жолаушылар пойыздары мен автобустарда жыныстық асырау туралы көптеген хабарламаларға жауап ретінде болды. Жігіттер пойыздарындағы әйелдерге арналған вагондар әдетте үлкен қызғылт немесе күлгін наклейкалармен белгіленеді, онда "Kereta Khusus Wanita" деп жазылады және пойыздың әр шетінде орналасқан. Мұндай вагондар бұрын тек кондиционерлі электрлік көпқабатты агрегаттарда (ЭКК) ғана болған, бірақ жуырда жөндеуден өткен кондиционерсіз ЭКК-ның (KL3 немесе K3 сериялары) бірқатар қызғылт түсті әйелдерге арналған вагондар стикерлерімен жабдықталған. Қазір Жабодетабек ЭМУ-дағы әйелдер ғана жүретін стикерлер 2016 жылдың ақпан айынан бастап алынып тасталды және тек қызғылт әйелдер ғана жүретін белгілермен алмастырылды. Жақында PT Kereta Api тек әйелдерге арналған арнайы пойызды іске қосты (пойыздың өзі Токио метросының 6000 сериялы ЭМУ-ын пайдаланады, нөмір 6107F), ол әйел жолаушыларды жыныстық қорлаудан қорғау үшін жасалды. Стандартты ЭМУ-дан (пойыздың екі шетінде тек әйелдерге арналған вагондар) айырмашылығын көрсету үшін әйелдер пойызының барлық вагондарында үлкен "Kereta Khusus Wanita" желімшелері бар. 2012 жылдың 1 қазанынан бастап PT Kereta Api Indonesia (Persero) Commuter Jabodetabek (қазір pt kereta commuter indonesia) әйелдерге арналған пойыздарды іске қосты. Бұл пойыздың барлық вагондары тек әйелдерге арналған, ал ерлер бұл пойыздарға кірмейді. Бұл қызмет 2013 жылдың мамыр айында, аралас көліктердегі адамдар көп болған кезде, ал әйелдер үшін ғана көліктер аз пайдаланылған кезде тоқтатылды. 2011 жылдың 12 желтоқсанында Джакартадағы автобус операторы Transjakarta өзінің автобустарында тек әйелдерге арналған аймақтарды енгізді. Ол әр автобустың алдында, жүргізушінің артында және есіктің жанында орналасқан орындықтарда орналасады. 2022 жылдың шілдесінде Джакарта провинциялық үкіметінің көлік қызметі әйелдерге арналған сол және оң орындарды тағайындап, ангкоттарда (таксилерді бөлісу) әйелдерге арналған аймақтарды енгізуді жоспарлады.

Иран

Қазіргі уақытта тек әйелдер жүретін көліктер бар, кем дегенде Тегеран мен Машхадта. Әр пойыздың алдында және артында екі әйел вагоны бар.

Малайзия

Малайзияда жыныстық асырау кең таралған, сондықтан 2010 жылдан бері Малайзия темір жолындағы пойыздар қызғылт түсті әйелдерге арналған көліктерді кіргізуді қысқарту үшін қолданады. Сондай-ақ, 2010 жылдан бері Куала-Лумпурда тек әйелдер автобустары бар. Таксилердің жүргізушілері әйелдер, олар шақыру бойынша жұмыс істейді. 2006 жылдың 1 сәуірінде Манила метрополитені де осылай әрекет етті. Ол әрбір МРТ 3-жолының бірінші вагонын әйелдер, балалар, қарттар және мүгедектер үшін арнайы деп белгіледі.

Тайвань

Жапония сияқты Тайваньда да 2006 жылы TRA-ның жергілікті қызметінде тек әйелдер көліктері болды. Бірақ көліктердің гендерлік кемсітушілікке тигізер әсері болмағандықтан, олар 3 айдан кейін жойылды. Сондай-ақ, белгілі бір уақытта (мысалы, Тайбэй метросының түнгі сағаттарында) әйелдер үшін күту бөлімдері бар.

Біріккен Араб Әмірліктері

Дубай метро жүйесіндегі әрбір пойызда тек әйелдер мен балаларға арналған бір вагондар бар, олар жұмыс күндері сағат 7: 00-ден 9: 00-ге дейін және 17: 00-ден 20: 00-ға дейін. Бұл уақытта вагондарға кірген ер адамдарға 100 БАӘ дирхам ($ USD) айыппұл салынады . Әйелдерге арналған вагондар жартылай вагондар болып, олардың арасында қалыпты және әйелдерге арналған аралықтарды бөліп тұратын шекара сызығы бар. Әйелдерге арналған вагондарда жүретіндерге қатысты күн сайын 98 айыппұл салынады.

Сауд Арабиясы

Рияд метрополитенінде аяқтау жұмыстары аяқталған соң, тек әйелдерге арналған көліктер пайда болады.

Германия

2016 жылы Лейпциг пен Хемниц арасындағы өңірлік пойызда тек әйелдерге арналған бөлімдер енгізілді. Жолаушылардың реакциясы әртүрлі болды. Кейбіреулер бұл шараны құптай отырып, әйелдердің қауіпсіздігін арттырған болса, басқалары жыныстарды бөлуді "өткенге қалдырылған нәрсе" және "артта қалған шешім" деп ойлады. Ол қазір жоқ.

Ұлыбритания

Британдық пойыздарда "Ледис-онда" соңғы орын 1977 жылы алынып тасталды, себебі пойыздың әртүрлі типтері енгізілген және гендерлік ерекшеліктерге жол бермейтін теңдік туралы заңдар. Ескі үлгідегі жергілікті пойыздарда, қазір жұмыс істемейді, дәстүрлі типтегі жеке бөлімдер вагондардан өте тура (әдетте бір вагонда 9 немесе одан көп), дәлізсіз, әр жағында 5 немесе одан көп орындықтар бар және тек көптеген жеке жақтағы есіктер арқылы кіруге болады. Жолаушылар төмен түсіп бара жатқанда жеке әйел жолаушыларды вагонда ер адамдармен бірге қалдыруға болатындығына байланысты бірнеше вагондар (әдетте әрбір пойыздың соңғы бөлімі) "Жалғыз әйелдер" деп белгіленді. Темекі шегуге тыйым салынған бөліктер қызыл терезе белгілерімен, ал бірінші сынып көгілдір белгілермен белгіленсе, әйелдер ғана бөліктер жасыл терезе белгілерімен көрсетілді. 2014 жылдың қыркүйегінде Парламент көлік жөніндегі орынбасары Клэр Перри консервативтік партияның конференциясында сөйлеген сөзінде әйелдерге арналған вагондарды қайта жаңғырту туралы айтты. 2015 жылдың тамызында лейборист партиясының көшбасшысына үміткер Джереми Корбин әйелдерге қатысты көліктерді енгізу туралы кеңестер беретінін айтты. Еңбек партиясының депутаты Джерайнт Дэвис ұсынылған жүйе апартеидке ұқсайтынын айтты.