Кіріспе
Голландиялық биолог Элс Гулми (27 қараша 1946 жылы Гаагада туған) – Лейден университетінде трансплантация биологиясы, әсіресе шағын гистоүйлесімділік антигендері саласындағы көрнекті профессор. Гулми ұлпаларды типтеу саласындағы сарапшы және халықаралық деңгейде өз саласының ең білікті мамандарының қатарында. Ол 2002 жылы Спиноза сыйлығымен марапатталды.
Els Goulmy (born 27 November 1946, The Hague) is an eminent professor of transplantation biology, especially regarding minor histocompatibility antigen, at Leiden University. Goulmy is an expert in the area of tissue typing and belongs internationally to the absolute top of her discipline. She was awarded the Spinoza Prize in 2002.
Зерттеу
Гулми ағзалар мен дің жасушаларын трансплантациялаудағы антигендердің рөлі туралы маңызды зерттеулер жүргізді. Ол еркектердегі кіші трансплантациялық антигендерді зерттеудің алғашқы авторы. Кішігірім антигендер күшті иммундық реакцияларды тудыруы мүмкін. Ол Y хромосомасымен кодталған H Y кіші антигенін (1976 ж.) және автосомалық кодталған HA 1 антигенін (1983 ж.) ашты. Содан кейін ол бірнеше автосомалық кіші антигендердің полиморфизмі мен популяциялық жиілігін сипаттады. Оның ең маңызды жұмысы – кішігірім антигендердің дифференциалдық экспрессиясы, олар барлық дене жасушаларында, мысалы, еркектерге тән H Y антигендерінде, немесе тек қан және қан қатерлі ісік жасушаларында, мысалы, HA 1 антигенінде ғана экспрессияланады. Гулми адамның кіші антигендерінің химиялық құрылымын алғаш рет сипаттады (1995 ж.). 1996 жылы ол ағзалар мен дің жасушаларын трансплантациялау нәтижелерінде кіші антигендердің шешуші рөлін көрсетті. 1997 жылы ол қан қатерлі ісігінің иммунотерапиясы үшін жаңа тұжырымдамаларды ұсынды, онда қан мен қатерлі ісік жасушаларына тән кіші антигендер, мысалы HA 1, ісікке қарсы арнайы емдеу үшін қолданылады. Осы қатерлі ісіктерге және пациенттерге арналған емдеуді «зертханадан клиникаға» көшірудің негізі оның зертханасында қаланды. Осылайша, HA 1 сияқты кішігірім антигендер пациенттердің денесіндегі қан қатерлі ісігіне қарсы реакцияны күшейту үшін «вакцина» ретінде қолданылады.
Мансап
Елс Гулмидің мансабы ерекше. Орта мектепті және зертханашы мамандығын бітіргеннен кейін ол Ниммегенде, Швейцарияда және Норвегияда клиникалық химиялық техник болып жұмыс істеді. 1972 жылы ол Лейдендегі университет ауруханасында Джон ван Рудтың бөлімінде ғылыми-зерттеу технигі болып жұмыс істей бастады. Гулми иммунология бойынша магистр дәрежесін (1984, үздік дипломмен) және Париж университеті «Пьер және Мари Кюри» университетінің Табиғат ғылымдары докторы (1985, ең жоғары мақтаумен) дәрежесін алды. 1990 жылы Стэнфорд университетінің медицина мектебінің (АҚШ) жасушалық биология кафедрасында қонақ ғалым болып жұмыс істеді. Гулми 250-ден астам ғылыми мақалалар жазды, олардың ішінде бірнешеуі Nature және Science журналдарында жарияланды. Өзінің ғылыми ізашарлық жұмысы үшін ол ұлттық және халықаралық деңгейде оннан астам сыйлық пен марапат алды, оның ішінде Нидерланд ғылыми зерттеулер ұйымының Спиноза сыйлығы. Гулми көптеген ұлттық және халықаралық ғылыми кеңес комитеттерінде, соның ішінде KNAW, Еуропалық зерттеу кеңесі және Пастер институтында белсенді болды. Гулми Голландия әйел профессорлар желісінің (2001) негізін қалаушылардың бірі және 2001-2012 жылдар аралығында оның президенті болды (Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren). Ол Корольдік Голландия ғылымдары және гуманитарлық қоғамының (KHMW) мүшесі. 2011 жылдың 11 қарашасынан бастап Гулми - профессор-эмиритус. Қоштасу сөзінен кейін ол «Нидерланд Арысы орденінің рыцары» атағымен құрметтелді.
Since November 11, 2011 Goulmy is an emeritus professor. Following her farewell speech, she was honoured with the distinction 'Knight in the order of the Netherlands Lion'.