Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландиялық астроном және химик Эвин Флер ван Дишок (Ewine Fleur van Dishoeck; 1955 жылы 13 маусымда Лейден қаласында туған) - голландиялық астроном және химик. Ол Лейден обсерваториясының молекулалық астрофизика профессоры, Халықаралық астрономиялық одақтың президенті (2018-2021) және жыл сайынғы астрономия және астрофизика шолуының редакторы (2012 жылдан қазіргі уақытқа дейін). Ол астрохимияның ізашарларының бірі, оның зерттеулері молекулалық спектрлерді пайдалана отырып, ғарыш нысандарының құрылымын анықтауға бағытталған.
Dutch astronomer and chemist
Ewine Fleur van Dishoeck (born 13 June 1955, in Leiden) is a Dutch astronomer and chemist. She is Professor of Molecular Astrophysics at Leiden Observatory, and served as the President of the International Astronomical Union (2018–2021) and a co editor of the Annual Review of Astronomy and Astrophysics (2012–present). She is one of the pioneers of astrochemistry, and her research is aimed at determination of the structure of cosmic objects using their molecular spectra.
Ерте өмір
Эвин Флер ван Дишок 1955 жылы 13 маусымда Нидерландының Лейден қаласында дүниеге келген. Әкесі құлақ, мұрын және жұтқыншақ медицинасының профессоры болғандықтан, оның ғылымға деген сүйіспеншілігі 12 жасында пайда болды. Осы уақыт аралығында оның әкесі Сан-Диегода алты айға шақырылды. Оның алғашқы ғылым сабағы Сан-Диего мемлекеттік мектеп жүйесінде өтті. Ол өзінің ғылым мұғалімі, 1960 жылдары әйел және афроамерикандық, қазіргі дәрежесіне жету үшін көптеген кедергілерді жеңуге мәжбүр болғанын жақсы есіне алады. Оның тәрбиелеуі ван Дишоекті ғылымға қызығушылық танытуға және химия әлемінде үлкен істерге ұмтылуға талпындырды. Ол Нидерландыға оралғанда, химия саласында мансап құруға ынталанды.
Ewine Fleur van Dishoeck was born on June 13, 1955, in Leiden, Netherlands. With her father being a professor of ear, nose, and throat medicine, her love of science was inspired at the young age of 12. During this time, her father was invited to spend six months in San Diego, CA. Her first science class ever was through the San Diego Public School system. She fondly remembers that her science teacher, a female and African American in the 1960s, was forced to overcome many obstacles to reach the position she is at now. Her upbringing inspired van Dishoeck to gain an interest in science and have the desire to do great things in the world of chemistry. When she went back to the Netherlands, she was motivated to pursue a career in chemistry, with the University of Leiden being the launchpad for her research.
Білім және мансап
Эвин ван Дишоек Лейден университетінде химияны оқыды. Лейденде ван Дишок физиканың өзіне де қызығушылық танытқандығын байқады. Көп ұзамай оның қызығушылығы химиялық физикаға ауыса бастады, кванттық химия оның аға жобалық зерттеулерінің негізгі нүктелерінің бірі болды. Кейін Лейдендегі кванттық химияға маманданған жалғыз профессор қайтыс болған кезде қайғылы оқиға орын алды. Голландияда докторлық бағдарламаларда диссертацияға профессорлық-оқытушылық бақылау жасау қажет. Егер ван Дишок өзінің дипломдық жұмысына Лейденде қалуды қаласа, оған басқа мамандық табу керек болды. Сол кезде ван Дишоектің жігіті және болашақ күйеуі Тим де Зей астрономияны оқып, жұлдыздар аралық молекулаларды ашу курсын аяқтады. Де Зеуден ол жұлдыздар аралық ортаның маманы Гарвард университетінің Алекс Далгарно екенін білді. 1980 жылы Далгарномен бірге оқып жүргенде, ол өзінің мамандығын астрохимияға ауыстырды және жұлдыздар аралық газ бұлттарында молекулалардың қозуы мен бөлшектелуі туралы докторлық диссертациясын аяқтады. Кейін ол Кембриджге, Массачусетске, Гарвардтың стипендиаттар қоғамына оралып, жұлдыздар арасындағы ортаны зерттеуді жалғастырды. 2007 жылдан бастап Нидерландының астрономия ғылыми-зерттеу мектебінің (NOVA) ғылыми директоры.
Ewine van Dishoeck studied chemistry at the University of Leiden. At Leiden, van Dishoeck found that physics interested her as well. Her interests began shifting toward chemical physics soon after, with quantum chemistry being one of the main focal points of her senior project research. Tragedy struck when the only full professor at Leiden who specialized in quantum chemistry died. PhD programs in Holland require the thesis to be supervised by a full professor. If van Dishoeck wanted to stay at Leiden for her graduate work, she needed to find another field of study. At that time, van Dishoeck’s boyfriend and future husband, Tim de Zeeuw, studied astronomy and finished a course on discoveries of interstellar molecules. From de Zeeuw, she learned that the expert of the interstellar medium was Alex Dalgarno at Harvard University. While studying with Dalgarno in 1980, she switched her major to astrochemistry and completed her PhD on the excitation and breaking up of molecules within interstellar gas clouds. She then returned to Cambridge, MA, to receive a position in Harvard’s Society of Fellows to continue her outstanding research on the interstellar medium. She has been the scientific director of the Netherlands Research School for Astronomy (NOVA) since 2007.
Зерттеу
Ван Дишок жұлдыздар аралық молекулалар; жұлдыздар мен планеталар пайда болған кездегі физикалық және химиялық эволюция; субмиллиметрлік және орта инфрақызыл астрономия; негізгі молекулалық процестер; және сызықтық және континуумдық сәулеленудің радиациялық берілуі. Ол әлемдегі ең көп келтірілген молекулалық астрофизик.
Van Dishoeck works on interstellar molecules; physical and chemical evolution during star formation and planet formation; submillimeter and mid infrared astronomy; basic molecular processes; and the radiative transfer of line and continuum radiation. She is the most cited molecular astrophysicist in the world.
Әсері
Эвин ван Дишоктың астрохимияға қатысты жұмысы жұлдыздар аралық газ бен шаңның тірі организмдерге қалай айналуы мүмкін екеніне жауап беруде маңызды рөл атқарды. Өмір көміртектен тұрады, ал ғарышқа көміртек тотығы көп. Алайда көміртек тотығын ультрафиолет сәулесімен ыдыратады. Галактикадағы жұлдыздардың арқасында көміртек оксидіне әсер ететін ультрафиолет сәулесі мол болды. Докторлық диссертация кезінде ешкім кейбір көмірқышқыл молекулаларының ғарышқа қалай тірі шығатынын білген жоқ. Лабораториялық зерттеулерінде ван Дишок жұлдыздар аралық бұлттар моделдерін құрастырды; ол өз сынақтарын нақты байқаулармен салыстырды. Ол өзінің сынақтары арқылы көміртек оксиді барлық УФ-сәулелерге бейім емес деген қорытындыға келді. Ол тек қана сіңіре алатын толқын ұзындығына бейім. Ол және Джон Блэк толықтырғандай, шаң және басқа молекулалар ультрафиолет сәулесін бұғаттап, көмірқышқыл газын қорғауға әкеледі. Оның бұл зерттеулері кейбір көмірқышқыл молекулаларының тірі организмдерге көмектесу үшін ұзақ өмір сүре алатынына жауап берді.
Ewine van Dishoeck’s work on astrochemistry was instrumental in answering how interstellar gas and dust can transform into living organisms. Life is dependent on carbon, and space has an abundance of this in the form of carbon monoxide. However, carbon monoxide could be broken up by ultraviolet (UV) radiation. Because of stars in the galaxy, UV light was abundant to break up the carbon monoxide. At her PhD studies, no one was aware of how some carbon monoxide molecules could remain alive in space. In her lab research, van Dishoeck set up interstellar cloud models; she compared her tests against actual observations. She concluded that carbon monoxide is not vulnerable to all UV light through her trials. It is only susceptible to the wavelengths that it can absorb. As completed by her and John Black, dust and other molecules can block UV light, leading to carbon monoxide protection. Her findings answered why some carbon monoxide molecules were able to survive long enough to contribute to living organisms.
Марапаттар
Ван Дишоек 1984 жылы Гарвард стипендиаттары қоғамының кіші мүшесі болды, онда ол Алекс Далгарномен бірге жұмыс істеді. және 2001 жылы Корольдік химия қоғамының (Ұлыбритания) Бурк сыйлығы. 2001 жылдан бастап ол Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясының және АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі. 2013 жылы Леопольд академиясының мүшесі болды. 2014 жылы Гётеборгтың Лиза Майтнер сыйлығын (Швеция) және 2015 жылы Альберт Эйнштейннің ғылым саласындағы әлемдік сыйлығын (Мексика) алды. 2018 жылы Ван Дишок Джеймс Крейг Уотсон медалімен (АҚШ) және астрофизика бойынша Кавли сыйлығымен (Норвегия) марапатталды. Сол жылы ол Нидерланды Корольдік химиялық қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды. Ол Америка философиялық қоғамына сайланды және 2020 жылы Жюль Янсен сыйлығын алды. 2021 жылы Папа Франциск оны Римдік ғылым академиясына тағайындады және оған Ник Кайлафис лекторлық стипендиясы берілді. 2022 жылы Ван Дишоекке Фриц Цвиккидің астрофизика және космология сыйлығы мен Нильс Бордың халықаралық алтын медалі берілді.
Van Dishoeck was a Junior Fellow of the Harvard Society of Fellows in 1984, where she worked with Alex Dalgarno. and the Bourke Award of the Royal Society of Chemistry (UK) in 2001. Since 2001, she is a Member of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences as well of the United States National Academy of Sciences. In 2013, she became a member of the Academy of Sciences Leopoldina. She received the Gothenburg Lise Meitner Award (Sweden) in 2014, and the Albert Einstein World Award of Science (Mexico) in 2015. In 2018, Van Dishoeck was awarded the James Craig Watson Medal (US) and the Kavli Prize (Norway) for astrophysics. In the same year, she also has been elected an Honorary Member of the Royal Netherlands Chemical Society. She was elected to the American Philosophical Society and was awarded the Prix Jules Janssen, both in 2020. In 2021 Pope Francis appointed her to the Pontifical Academy of Sciences and she was also awarded the Nick Kylafis Lectureship. In 2022 Van Dishoeck was awarded the Fritz Zwicky Prize for Astrophysics and Cosmology and the Niels Bohr International Gold Medal.