Уильям Чарльз Маринер – ағылшын жазушысы, Тонгада тұрған. "Port au Prince" кемесімен испандықтарға шабуыл жасап, кит аулаумен айналысқан. Тарих, теңіз саяхаты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уильям Чарльз Мариннер (10 қыркүйек 1791 – 20 қазан 1853) – ағылшын жазушысы. 1806 жылдың 29 қарашасынан (шамамен) 1810 жылдың 8 қарашасына дейін Тонгада тұрған.
English writer
William Charles Mariner (10 September 1791 – 20 October 1853) was an Englishman who lived in Tonga from 29November 1806 to (probably) 8November 1810.
Негізгі оқиғалар мен жолдар
"Порт-о-Пренс" – 500 тонналық ағылшын жеке меншік соғыс кемесі болатын, 24 ұзын 9 және 12 фунттық зеңбіректермен, сондай-ақ кормасында 8 12 фунттық каронадамен қаруланған. Ол "марка хатымен" жабдықталған, бұл капитан мен экипажға Англияның жауларына – негізінен Франция мен Испанияға қарсы пират болуға рұқсат берді. Пираттық шабуылдары үшін барлық олжа олардың өздеріне тиесілі болатын. Капитан Дак басқаруымен, ол 1805 жылдың 12 ақпанында Жаңа дүниеге аттанды. Оның иесі, Лондондық Роберт Бент мырза, оған екі мақсат қойды: Жаңа дүниедегі испан кемелеріне шабуыл жасап, алтын мен құнды заттарды қолға түсіру, ал егер бұл тапсырма орындалмаса, оның екінші мақсаты – мұнай алу үшін киттерді іздеуге Тынық мұхитына бару болды. Атланттық мұхитты кесіп өту қиын болғанымен, ешқандай оқиға болмады. Сәуір айында Бразилия жағалауына жеткеннен кейін, шілдеде Кейп-Горн мүйісін айналып өтіп, испан галеондарын іздеуге солтүстіс бағытталды. Олар бірнеше кемелерді жаулап алды, бірақ көпшілігінен құнды заттардың аздығына байланысты, көңілі толмаған экипаж өз ұстауларын "қоқыс баржалары" деп аңқып сөйледі. "Порт-о-Пренс" киттерді де іздеді, бірақ бірнешеуін ауласа да, үлкен жетістікке жете алмады.
The Port au Prince was an English private ship of war of 500 tons, armed with 24 long nine and twelve pound guns, and eight 12 pound carronades on the quarterdeck. She carried a "letter of marque" which permitted her captain and crew to become pirates against the enemies of England, primarily France and Spain. In return for their pirate raids, any plunder was to be their own. Commanded by Captain Duck, she sailed for the New World on 12February 1805, having been given a twofold commission by her owner, a MrRobert Bent of London: to attack the Spanish ships of the New World and capture gold and valuables, but if she failed in that task her secondary objective was to sail into the Pacific in search of whales to be rendered for oil. The Atlantic crossing was rough but uneventful, and she lay off the coast of Brazil by April and then rounded Cape Horn in July before proceeding north in search of Spanish galleons laden with treasure. They captured a number of ships, but most yielded little in the way of valuables, leading the disgruntled crew to contemptuously refer to their catches as "dung barges". The Port au Prince was also on the lookout for whales but, although catching a few, experienced little success.
Тонғаға келу
Сентябрь айында Браун мырзаның басшылығымен Гавайиден шыққан «Порт-о-Пренс» кемесі Таити портына тоқтауға ниеттенген, бірақ оны өткізіп алып, керісінше батысқа қарай Тонга аралдарына бет бұрды. Ол 1806 жылдың 9 қарашасында Хаапайға жетті, Англиядан кеткеніне шамамен екі жыл болған соң, көптеген шайқастардан, кемеде судың көп ағуынан және капитанының қазасынан кейін. Кеме соғыс олжасымен және шамамен он екі мың долларлық жүкпен, оның ішінде көп мөлшерде мыс, күміс және алтын кенімен толы болды. Олжаның ішінде көптеген күміс шамдықтар, тостағандар, құмыралар, кресттер және бейнелер де болды. Кеме Лифука аралының солтүстік-батыс бөлігіндегі Солтүстік-Батыс нүктесінің алдында жеті фатомдық тереңдікте бекітілді. Кемеге келген күні бірнеше басшылар келіп, барбекюде пісірілген шошқа, ямс және ағылшын тілінде сөйлейтін Гавайи азаматын әкелді, ол капитан Браунға тоңгалықтардың достық ниеттері бар екенін хабарлады. Хаапай басшысы Финау Вильям Маринерге көңіл бөлген көрінеді, ол оған қайтыс болған ұлының еске түсірген. Алайда, кемедегі Гавайи экипажы алаңдады және капитанға тоңгалықтардың достық көрсетіп, бір мезгілде шабуыл жоспарлап жатқаны туралы алаңдаушылықтарын білдірді. Капитан Браун теңізшілердің ескертулерін назарға алмады. Келесі күні тоңгалықтар кемеге міне бастады, соның салдарынан кемеде 300-ге жуық адам жиналды. Ол Англияға оралды. Ол өзінің оқиғасын Джон Мартинге айтты, ол «Оңтүстік Тынық мұхитындағы Тонга аралдарының жергілікті халқы туралы есеп» атты кітаптың авторы болды. Маринер әсіресе Финау Фангупоны (ʻUlukālalaII) ерекше сипаттады. Бір бөлімінде Маринер Финаудың ақшаның батыстық жаңалығы туралы пікірін келтірді:
After leaving Hawaii in September under the command of Mr. Brown, the Port au Prince intended to make port at Tahiti but missed it and instead sailed westward for the Tonga Islands. She arrived in Ha'apai on 9November 1806, almost two years since departing England and following numerous engagements, episodes of leaking badly, and the death of her captain. She was laden with the spoils of war and cargo amounting to approximately twelve thousand dollars, including a considerable amount of copper, silver, and gold ore. A large number of silver candlesticks, chalices, incense pans, crucifixes, and images were included in the treasure. The ship anchored in seven fathoms' water off the North West Point of Lifuka Island. A number of chiefs visited it on the evening of her arrival and brought barbecued hogs, yams, and a native of Hawaii who spoke some English and informed Captain Brown that the Tongans had friendly intentions. Finau, the chief of the Ha'apai, apparently took a liking to William Mariner, who reminded him of a son of his who had died of illness. However, the ship's Hawaiian crew members were uneasy and expressed their concerns to the captain that the Tongans were feigning friendliness while simultaneously planning an attack. Captain Brown chose to ignore the sailors' warnings. The next day, Tongans began to board until there were around 300 in different parts of the ship. and returned to England. He related his story to John Martin, who authored the book An Account of the Natives of the Tonga Islands in the South Pacific Ocean. Mariner gave a lively description of Fīnau Fangupō (ʻUlukālalaII), in particular. In one passage, Mariner quoted Fīnau's opinion of the Western innovation of money:
Маринердің есебінің үш негізгі нұсқасы бар. Алғашқы нұсқасы 1817 жылы Джон Мюррей II жариялаған, авторлық құқықты доктор Джон Мартин алған. Кейінгі басылымдар 1818 және 1827 жылдары Англияда, 1819 жылы Германияда және 1820 жылы АҚШ-та жарық көрді. 1981 жылы Тонганың Vava'u Press баспасы Маринер туралы біографиялық мақала жазған Денис Жороял МакКаллохтың, Маринердің ұлының ұлының ұлының ұлы, еңбектерін шығарды, бірақ грамматика мен сөздікті жойды. Қазіргі тонгалық орфография және басқа да қосымшалармен жабдықталған екі заманауи басылым жарық көрді, біріншісі 1936 жылы Бойл Тауншенд Сомервилл, екіншісі 1996 жылы Пол В. Дейл шығарды.
There are three major versions of Mariner's account. The original version was published in 1817 by John Murray,II, with the help of DrJohn Martin, who assumed authorship. Later editions appeared in England in 1818 and 1827, in Germany in 1819, and in the United States in 1820. The Vava'u Press of Tonga issued a new edition in 1981 that includes a biographical essay about Mariner, written by Denis Joroyal McCulloch, one of Mariner's great great grandsons, but leaves out the grammar and dictionary. Two modern editions with modern Tongan spelling and other additions have been published, the first by Boyle Townshend Somerville in 1936 and the second by Paul W. Dale in 1996.
Жұмыс
Марин, Уильям; Мартин, Джон (редактор) (1817). Тынық мұхитының оңтүстігіндегі Тонга аралдарының тұрғындары туралы есеп. Олардың тілінің түпнұсқа грамматикасы мен сөздігімен. Уильям Мариннің сол аралдарда бірнеше жыл тұрған кең хабарларынан жиналып, реттелген. • 1-том. 460 бет. • 2-том. 412 бет. 2 томдық.
Mariner, William; Martin, John (editor) (1817). An Account of the Natives of the Tonga Islands, in the South Pacific Ocean. With an Original Grammar and Vocabulary of Their Language. Compiled and Arranged from the Extensive Communications of Mr. William Mariner, Several Years Resident in Those Islands • Volume 1. 460 pages. • Volume 2. 412 pages. 2 vols.