Кариб теңізіндегі 17-18 ғасырлардағы буканьерлер – теңіз қарақшылары, жемірілген ет сатушылары және Кариб аймағындағы кемелерге шабуыл жасаушылар туралы мақала.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
17-18 ғасырлардағы Кариб теңізіндегі каперлер
17th / 18th century Caribbean privateers
Буканьерлер – 17 және 18 ғасырларда Кариб теңізінде кездесетін каперлердің немесе еркін теңізшілердің бір түрі болды. Олар алғаш рет 1625 жылы солтүстік Испаниолада пайда болды, ал олардың өркендеу кезеңі 1660 жылғы Реставрациядан шамамен 1688 жылға дейін созылды, осы кезде Кариб аймағындағы үкіметтер оларды тоқтатуға жеткілікті күшті болмады. Бастапқыда бұл атау Тортуга және Испаниоланың көбінесе адам тұрмайтын аймақтарында жабайы шошқалар мен мал аулайтын, жерсіз аңшыларға қатысты. Олар аулаған етті француздар "букан" деп аталатын шағын үйлерде баяу отта кептіріп, "вианде букане" – құрғақ ет немесе жалпақ ет – етін жасап, Кариб теңізіндегі (көбінесе испандық) кемелер мен елді мекендерді тонаған корсарларға сатқан. Көп ұзағаннан кейін бұл термин корсарларға және (кейін) каперлерге де қолданыла бастады, олар "Жағалау бауырлары" деп те белгілі болды. Корсарлар, сондай-ақ филибустерлер немесе фрибутерлер деп те аталатын, көбінесе заңсыз болғанмен, каперлерге алдымен француз, кейін ағылшын және голланд үкіметтері испандықтарға шабуыл жасауға рұқсат берген, бірақ олардың зияндылығы соншалықты үлкен болғандықтан, оларға тыйым салынды.
Buccaneers were a kind of privateer or free sailors particular to the Caribbean Sea during the 17th and 18th centuries. First established on northern Hispaniola as early as 1625, their heyday was from the Restoration in 1660 until about 1688, during a time when governments in the Caribbean area were not strong enough to suppress them. Originally the name applied to the landless hunters of wild boars and cattle in the largely uninhabited areas of Tortuga and Hispaniola. The meat they caught was smoked over a slow fire in little huts the French called boucans to make viande boucanée – jerked meat or jerky – which they sold to the corsairs who preyed on the (largely Spanish) shipping and settlements of the Caribbean. Eventually the term was applied to the corsairs and (later) privateers themselves, also known as the Brethren of the Coast. Although corsairs, also known as filibusters or freebooters, were largely lawless, privateers were nominally licensed by the authorities – first the French, later the English and Dutch – to prey on the Spanish, until their depredations became so severe they were suppressed.
Этимология
Буканер термині Кариб аравактарының "букан" сөзінен шыққан, ол тайндықтар мен карибтердің етті, көбінесе манатиді, баяу пісіріп немесе ыстап дайындауға арналған ағаштан жасалған жақтауды білдіреді. Бұл сөз француз тілінде "букан" түрінде қабылданды, содан кейін Гиспаньоладағы жабайы сиыр мен шошқа етін ыстау үшін осындай жақтауларды қолданған француз аңшылары "буканье" деп аталды. Ағылшын отарлаушылары "буканье" сөзін "буканьер" деп өзгертіп айтты.
The term buccaneer derives from the Caribbean Arawak word buccan, which refers to a wooden frame on which Tainos and Caribs slowly roasted or smoked meat, commonly manatee. The word was adopted into French as boucan, hence the name boucanier for French hunters who used such frames to smoke meat from feral cattle and pigs on Hispaniola. English colonists anglicised boucanier to buccaneer.
Тарих
1630 жылы француз басқыншылары Испаниола аралынан қуылды және жақын орналасқан Тортугаға қашты. Француз пираттары 1625 жылдан бері Солтүстік Испаниолада бекініп, алғашқыда аңшылар ретінде өмір сүрді, тонаушылар емес; толық уақытты пираттыққа көшуі біртіндеп болды және испандықтардың пираттарды және олардың күнкөрісіне айналған аңдарды жоюға тырысуымен ынталандырылды. Испаниоланың құрлық бөлігінен қорғанысқа ыңғайлырақ Тортуга аралына пираттардың көшіп кетуі олардың ресурстарын шектеді және қарақшылық шабуылдарын күшейтті. Александр Экскемелиннің айтуынша, Тортуга пираты Пьер Ле Гранд Испанияға қайта оралатын галеондарға шабуыл жасауды бастады. Испандықтар да оларды Тортугадан қуғысы келді, бірақ француз, голланд және ағылшын оқиғасымен авантюристтері оларға қосылды. Олар испандық кемелерге көз тікті, көбінесе жел бағытындағы өткел маңындағы галеондарға шағын кемелермен шабуыл жасады. Еуропалық қарсыластардың қолдауымен және ынталандыруымен олар испандық Американың негізгі бөлігіне, испандық негізгі деп аталатын жерге жеткілікті күшті болды және қалаларды тонады. Батыс Үндістандағы тұрақты базаларды пайдалану пираттарды Кариб теңізіндегі бұрынғы теңізшілерден ерекшелендірді. 17 ғасырдың ортасында Багама аралдары Нью-Провиденс аралын басып алған көптеген заңсыз адамдарды тартты. Үлкен портының арқасында олар бірнеше пираттармен бірікті, олар Куба жағалауында испандықтарды тонау арқылы өмір сүрді. Олар бұл әрекетті пираттық деп атады. Олардың негізгі бекінісі Тортуга болды, бірақ олар уақыт өте келе Провиденс сияқты басқа да бекіністерді басып алды және олжаларымен Ямайкадағы Порт-Рояль сияқты порттарда қарсы алынды. Бастапқыда олар халықаралық болды. 1663 жылы олардың 15 кемесінде, шамамен мыңға жуық адам болды, олар ағылшын, француз және голландтар, Ямайка мен Тортугаға тиесілі. Уақыт өте келе еуропалық үкіметтер өз билігін нығайтқанда, пираттар ұлттық топтарға бөлінді, содан кейін толығымен таратылды, тек пираттардың шашыраңқы топтары қалды. Дегенмен, бұл қатал адамдар заңдық формальдылықтарға мән бермеді және испандық нысаналарды тонаудың барлық мүмкіндіктерін пайдаланды, лицензия бар ма, жоқ па дегенге қарамастан. Пираттар қолданған көптеген лицензиялар заңсыз болды және сол замандағы сауатсыздықтан кез келген құжат лицензия ретінде қабылдануы мүмкін. Сонымен қатар, тіпті заңды лицензиялары бар пираттар да олардың шарттарын сақтамайтын. Пираттардың құқықтық мәртебесі испандық биліктің тәжірибесімен одан әрі күңкіретілді, олар оларды дінсіздер мен басқыншылар деп санады және француз немесе ағылшын монархтарының рұқсаты болғанына қарамастан, тұтқынға алынған пираттарды дарға асты немесе мойын орап өлтірді. Сонымен қатар, француз және ағылшын губернаторлары тіпті лицензиясыз болған жағдайда да испандықтарға қарсы пираттардың тонауын көз жұмды. Бірақ 17 ғасырдың соңында испандық билік әлсірегенде, пираттардың шабуылдары Франция мен Англияның Испаниямен сауда-саттығын бұза бастады, сондықтан бұрын Испанияға қарсы қорғаныс ретінде пираттарды қараған саудагерлер енді оларды коммерцияға қауіп деп санады және колониялық билік ашуланды. Осы саяси атмосфераның өзгеруі, ең бастысы, пираттыққа соңғы нүкте қойды.
About 1630, French interlopers were driven away from the island of Hispaniola and fled to nearby Tortuga. French buccaneers were established on northern Hispaniola as early as 1625, but lived at first mostly as hunters rather than robbers; their transition to full time piracy was gradual and motivated in part by Spanish efforts to wipe out both the buccaneers and the prey animals on which they depended. The buccaneers' migration from Hispaniola's mainland to the more defensible offshore island of Tortuga limited their resources and accelerated their piratical raids. According to Alexandre Exquemelin, the Tortuga buccaneer Pierre Le Grand pioneered the settlers' attacks on galleons making the return voyage to Spain. The Spaniards also tried to drive them out of Tortuga, but the buccaneers were joined by many more French, Dutch, and English adventurers who turned to piracy. They set their eyes on Spanish shipping, generally using small craft to attack galleons in the vicinity of the Windward Passage. With the support and encouragement of rival European powers, they became strong enough to sail for the mainland of Spanish America, known as the Spanish Main, and sacked cities. Perhaps what distinguished the buccaneers from earlier Caribbean sailors was their use of permanent bases in the West Indies. During the mid 17th century, the Bahama Islands attracted many lawless people who had taken over New Providence. Encouraged by its large harbour, they were joined by several pirates who made their living by raiding the Spanish on the coast of Cuba. They called this activity buccaneering. Their principal station was Tortuga, but from time to time they seized other strongholds, like Providence, and they were welcomed with their booty in ports like Port Royal in Jamaica. At first they were international. In 1663 it was estimated that there were fifteen of their ships with nearly a thousand men, English, French, and Dutch, belonging to Jamaica and Tortuga. As time went on and the European governments asserted their authority, the buccaneers first became separated by nationalities and then in time were suppressed altogether, leaving behind only dispersed bands of pirates. Nevertheless, these rough men had little concern for legal niceties, and exploited every opportunity to pillage Spanish targets, whether or not a letter of marque was available. Many of the letters of marque used by buccaneers were legally invalid, and any form of legal paper in that illiterate age might be passed off as a letter of marque. Furthermore, even those buccaneers who had valid letters of marque often failed to observe their terms. The legal status of buccaneers was still further obscured by the practice of the Spanish authorities, who regarded them as heretics and interlopers, and thus hanged or garroted captured buccaneers entirely without regard to whether their attacks were licensed by French or English monarchs. Simultaneously, French and English governors tended to turn a blind eye to the buccaneers' depredations against the Spanish, even when unlicensed. But as Spanish power waned toward the end of the 17th century, the buccaneers' attacks began to disrupt France and England's merchant traffic with Spanish America, such that merchants who had previously regarded the buccaneers as a defence against Spain now saw them as a threat to commerce, and colonial authorities grew hostile. This change in political atmosphere, more than anything else, put an end to buccaneering.
Өмір салты
Француз төңкерісінен жүз жыл бұрын пираттық компаниялар еркіндік, теңдік және бауырластық принциптерімен басқарылды. Пираттар лагерінде капитан сайланды және экипаж дауысымен оны қызметтен алынғанға дейін болады. Белгілі бір кемеге немесе кемелер тобына шабуыл жасауды капитан емес, экипаж шешті. Олжа тең үлестерге бөлінді; капитан кеме үшін келісілген соманы, сондай-ақ жүлде ақшасының үлесін, әдетте бес немесе алты үлесті алды. Экипаждарға әдетте тұрақты жалақы төленбеді, олар тек тонаудан алған үлесінен ақы алатын, бұл жүйені Модифорд «сатып алмасаң, төлемейсің» немесе «тоналмасаң, төлемейсің» деп атады. Пираттардың арасында мықты бірлік болды. Бұл, олардың көптігімен қосылғанда, оларға шайқастар мен шабуылдарда жеңіске жете алуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, біраз уақыт бойы жараланғандарға белгілі бір мөлшерде өтемақы төлеуді қамтамасыз ететін әлеуметтік кепілдік жүйесі де болды.
A hundred years before the French Revolution, the buccaneer companies were run on lines in which liberty, equality and fraternity were the rule. In a buccaneer camp, the captain was elected and could be deposed by the votes of the crew. The crew, and not the captain, decided whether to attack a particular ship, or a fleet of ships. Spoils were evenly divided into shares; the captain received an agreed amount for the ship, plus a portion of the share of the prize money, usually five or six shares. Crews generally had no regular wages, being paid only from their shares of the plunder, a system called "no purchase, no pay" by Modyford or "no prey, no pay" by Enqueueing. There was a strong esprit among buccaneers. This, combined with overwhelming numbers, allowed them to win battles and raids. There was also, for some time, a social insurance system guaranteeing compensation for battle wounds at a worked out scale.
Әскери-теңіз
Бастапқыда, қарақшылар испандық галеондарға жасырын шабуыл жасау үшін шағын қайықтарды қолданды, көбінесе түнде, дабыл қағылмас бұрын кемеге көтеріліп алатын. Қарақшылар шебер мергендер еді және кемедегі рульшіні және барлық офицерлерді жылдам өлтіретін. Қарақшылардың қатыгез пираттар ретіндегі беделі соншалықты артты, ақырында көптеген құрбандар өлтірілмейміз деп үміттеніп, қарсылық көрсетпей берілді.
Buccaneers initially used small boats to attack Spanish galleons surreptitiously, often at night, and climb aboard before the alarm could be raised. Buccaneers were expert marksmen and would quickly kill the helmsman and any officers aboard. Buccaneers' reputation as cruel pirates grew to the point that, eventually, most victims would surrender, hoping they would not be killed.
Жер
Карақшылар қалаларға шабуыл жасағанда, әдеттегі теңіз күштері сияқты, портына кіріп, қорғаныс құрылыстарын бомбаламайтын. Олар кемелерін нысанадан жасырып, жағаға сыйдырып, содан кейін құрлықпен қалаға қарай жүріп шабуылдайтын, әдетте құрлық жағы бұлжытпалы қорғаныспен жабдықталмайтын. Олардың шабуылдары көбінесе күтпегендік пен жылдамдыққа негізделген.
When buccaneers raided towns, they did not sail into port and bombard the defences, as naval forces typically did. Instead, they secretly beached their ships out of sight of their target, marched overland, and attacked the towns from the landward side, which was usually less fortified. Their raids relied mainly on surprise and speed.
Әдебиетте
Қауіп сейілгеннен кейін, әдебиет қарақшыларды ерлік пен өзіне сенімнің символы ретінде даңққа көтерді. Дэниел Дефоның «Робинзон Крузо» (1719), «Капитан Синглтон» (1720) және «Қарақшылардың жалпы тарихы» (1724) (Дефо жазған деген болжам бар) еңбектері, кейінгі ұрпақтардың оларды қалай қабылдайтынының жарқын үлгісін қалыптастырды.
After the threat began to abate, literature brought buccaneers to glory as example of virility and self reliance. Daniel Defoe’s works like Robinson Crusoe (1719), Captain Singleton (1720), and A General History of the Pyrates (1724) (purportedly written by Defoe) set the tone for the glamorous ways in which later generations would perceive them.