Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тік жел тегершігінің түрі
Type of vertical windmill
Қалқалы жел тегершігі – жел желкендерін желге бұру үшін айналатын ағаш "қақпақ" немесе шатыры бар кірпіш немесе тас мұнарадан тұратын тік жел тегершігінің түрі. Мұндай айналмалы қақпақтың берік тас негізге орнатылуы бұрынғы тікпост диірмендерге қарағанда үлкен артықшылықтар берді, себебі олар әлдеқайда биік тұрып, ірі желкендерді орнатуға және желге кеңірек тарап, қуат алуға мүмкіндік берді. Жел диірмендері ғасырлар бойы адамзатқа белгілі болғанмен, мұнара диірмені дәстүрлі батыс үлгісіндегі жел диірмендерін жетілдіруді білдірді. Мұнара диірмені 1300 жылдан 1900 жылға дейін шамамен 600 жыл бойы Еуропа үшін маңызды қуат көзі болды, бу машинасы мен көмір қуаты пайда болғанға дейін барлық жел машиналарынң өндірістік қуатының 25 пайызын қамтамасыз етті. Бұл адамзат ғасырлар бойы қолданған технологияны жетілдіру және бейімдеудің өзгеруін немесе көрсетілімін білдірді. Осы диірмендер тиімді болғанымен, кейбіреулер олардың күрделілігіне байланысты бастапқыда тек ең бай адамдар ғана салған деп санайды.
A tower mill is a type of vertical windmill consisting of a brick or stone tower, on which sits a wooden 'cap' or roof, which can rotate to bring the sails into the wind. This rotating cap on a firm masonry base gave tower mills great advantages over earlier post mills, as they could stand much higher, bear larger sails, and thus afford greater reach into the wind. Windmills in general had been known to civilization for centuries, but the tower mill represented an improvement on traditional western style windmills. The tower mill was an important source of power for Europe for nearly 600 years from 1300 to 1900, contributing to 25 percent of the industrial power of all wind machines before the advent of the steam engine and coal power. It represented a modification or a demonstration of improving and adapting technology that had been known by humans for ages. Although these types of mills were effective, some argue that, owing to their complexity, they would have initially been built mainly by the most wealthy individuals.
Тарих
Тауер диірмені 13 ғасырдың соңында Батыс Еуропада пайда болды; оның бар екендігі туралы ең алғашқы жазба 1295 жылы Довердің Стивен де Пенкасторынан, ал ең алғашқы суреттер 1390 жылға қарайды. Басқа ерте мысалдар Йоркшир мен Бэкингемширден келген. Басқа дереккөздер оның алғашқы пайда болуын 1180 жылға, нормандық келісімшарттағы сурет түрінде көрсетеді, бұл жаңа батыс үлгісіндегі жел диірменін бейнелейді. Нидерландыда 1407 жылға дейін тіркелген алты диірмен бар. Ұлыбританиядағы ең алғашқы тауер диірмендерінің бірі – Уорвикширдегі Честертон жел диірмені, оның ішкі кеңістігі бар конустық негізі және аркалары бар. Оның дамуының көп бөлігі Кейінгі Орта ғасырлар бойына жалғасты. 15 ғасырдың соңына қарай тауер диірмендері Еуропа бойынша көбірек пайда бола бастады. Тауер диірменінің пайда болуы Еуропаның өсіп келе жатқан экономикасымен байланысты, оған сенімдірек және тиімді қуат көзі қажет болды, әсіресе өзен жағалауынан алыс жерлерде қолдануға болатын қуат. Пост диірмендері 19 ғасырға дейін Еуропада басым болды, содан кейін тауер диірмендері Норфолк, Биллингфорд, Норвич, Үстіңгі Хеллесдон және Кембриджшир, Стретэм сияқты жерлерде оларды ығыстыра бастады. Тауер диірмені мәдени нысан ретінде де қарастырылды, эстетикалық сұлулықты ескере отырып, боялып, әсемделіп жасалды. Диірмендердің стилі жергілікті дәстүрлерге және ауа-райы жағдайларына байланысты болды, мысалы, Ұлыбританияның батыс жағалауындағы диірмендер көбінесе қатты желге төтеп беру үшін тастан салынды, ал шығыстағы диірмендер көбінесе кірпіштен салынды. Англияда 18-шы және 19-шы ғасырларда шамамен 12 сегіз қанатты, 50-ден астам алты және 50 бес қанатты диірмен салынды, олардың жартысы Линкольнширде орналасқан. Сегіз қанатты диірмендердің ішінде тек Хеккингтондағы Поклингтон диірмені толық жұмыс жасайтын күйінде сақталды. Басқалары төрт қанатты диірмен (Олд Беккенхэм), тұрғын үй (Дисс Баттон диірмені), қираған (Лич диірмені, Висбеч) немесе бөлшектелген (Холбич диірмені; Скирбек диірмені, Бостон) күйінде сақталған. Линкольнширде алты қанатты (Сибси Трейдер диірмені, Уолтхэм диірмені) және бес қанатты (Бург ле Марштегі Добсон диірмені, Бостондағы Мод Фостер диірмені, Алфордтағы Хойл диірмені) жұқа (көбінесе қара бояумен жабылған) тауер диірмендері, ақ пияз тәрізді қақпақтарымен және үлкен желбағымен бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. Бұрынғы бес және алты қанатты Линкольншир және Йоркшир тауер диірмендері, қазірде қанаттары жоқ және ішінара қақпақтары жоқ, Линкольндегі ЛеТалл диірмені, Холгейттегі Холгейт диірмені, Йорк (қазірде қалпына келтірілуде), Блэк, Клиф немесе Уайтинг диірмені (жеті қабатты саз диірмені) Хесследе және (алғашқыда алты қанаты болған) Бартон-опон-Хамбер тауер диірмені, Лонг-Саттондағы Брансуик диірмені, Линкольншир, Метерингхам диірмені, Холбичтегі Пенни Хилл диірмені, Врагби диірмені (1831 жылы Э. Ингледу салдырған, 1830 жылы Хеккингтон диірменінің диірменшісі) және Веллинг Тауер диірмені. Дербиширде тағы бір жақсы алты қанатты диірмен бар – 1791 жылғы Хидждегі Англияның жалғыз құмтастан салынған тауер диірмені.
The tower mill originated in written history in the late 13th century in western Europe; the earliest record of its existence is from 1295, from Stephen de Pencastor of Dover, but the earliest illustrations date from 1390. Other early examples come from Yorkshire and Buckinghamshire. Other sources pin its earliest inception back in 1180 in the form of an illustration on a Norman deed, showing this new western style windmill. The Netherlands has six mills recorded before the year 1407. One of the earliest tower mills in Britain was Chesterton Windmill, Warwickshire, which has a hollowed conical base with arches. The large part of its development continued through the Late Middle Ages. Towards the end of the 15th century, tower mills began appearing across Europe in greater numbers. The origins of the tower mill can be found in a growing economy of Europe, which needed a more reliable and efficient form of power, especially one that could be used away from a river bank. Post mills dominated the scene in Europe until the 19th century when tower mills began to replace them in such places as Billingford Mill in Norfolk, Upper Hellesdon Mill in Norwich, and Stretham Mill in Cambridgeshire. The tower mill also was seen as a cultural object, being painted and designed with aesthetic appeal in mind. Styles of the mills reflected on local tradition and weather conditions, for example mills built on the western coast of Britain were mainly built of stone to withstand the stronger winds, and those built in the east were mainly of brick. In England around 12 eight sailers, more than 50 six and 50 five sailers were built in the late 18th century and 19th century, half of them in Lincolnshire. Of the eight sailed mills only Pocklington's Mill in Heckington survived in fully functional state. A few of the other ones exist as four sailed mills (Old Buckenham), as residences (Diss Button's Mill), as ruins (Leach's Windmill, Wisbech), or have been dismantled (Holbeach Mill; Skirbeck Mill, Boston). In Lincolnshire some of the six sailed (Sibsey Trader Mill, Waltham Windmill) and five sailed (Dobson's Mill in Burgh le Marsh, Maud Foster Windmill in Boston, Hoyle's Mill in Alford) slender (mostly tarred) tower mills with their white onion shaped cap and a huge fantail are still there and working today. Other former five and six sailed Lincolnshire and Yorkshire tower mills now without sails and partly without cap are LeTall's Mill in Lincoln, Holgate Windmill in Holgate, York (currently being restored), Black, Cliff, or Whiting's Mill (a seven storeyed chalk mill) in Hessle and (with originally six sails) Barton upon Humber Tower mill, Brunswick Mill in Long Sutton, Lincolnshire, Metheringham Windmill, Penny Hill Windmill in Holbeach, Wragby Mill (built by E. Ingledew in 1831, millwright of Heckington Mill in 1830), and Wellingore Tower Mill. Another fine six sailer can be found in Derbyshire – England's only sandstone towered windmill at Heage of 1791.