Питер Пейн: Англиялық теолог, дипломат және богемиялық реформатор

Кіріспе

Питер Пэйн (1380 – шамамен 1455) – ағылшын теологы, дипломат, лоллард және таборит. Француздің ағылшын әйелінен туған ұлы, ол Грантемге жақын Хоуг-он-Хиллде дүниеге келген. Оксфордта білім алып, онда лоллардтық көзқарастарды қабылдады және 1406 жылдың 6 қазанына дейін өнер магистрі дәрежесін алған. Осы күні ол Богемия реформаторларына университеттің қолдауын білдіретін хатқа қол қойылған ресми емес процедураға қатысты. 1410 жылдан 1414 жылға дейін Пэйн Сент-Эдмунд-Холлдың директоры болды және осы жылдары католик доктринасын қорғаған кармелит Томас Неттер Уолденмен пікір таластырды. 1414 жылы Оксфордты тастап, біраз уақыт Лондонды мекендеді. Соңында Англиядан қашуға мәжбүр болып, Богемияға паналады, онда 1417 жылдың 13 ақпанында Прага университетіне қабылданды және көп ұзамай реформаторлардың жетекшісіне айналды. Ол «Жетімдер» сектасына қосылды және 1420 жылдан 1430 жылға дейінгі он жылдық кезеңде өткен пікірсайыстар мен конференцияларда белсенді қатысты. Богемиялықтар Базель кеңесіне өкілдер жіберуге келіскенде, Пэйн олардың делегаттарының бірі ретінде таңдалды. 1433 жылдың 4 қаңтарында Базельге келді, оның қатал мінезі мен өткір сөздері келісімге келуге кедері келтірді. Богемиялықтар сәуір айында Базельден кетіп қалды. Келісімге дайын болған ақсүйектер партиясына Прагадағы мәжілісте «Жетімдер» мен табориттер шабуыл жасады. Келесі жылы дау ашық соғысқа ұласты. 1434 жылдың мамырында Липани шайқасында ақсүйектер жеңіске жетті және Англияда Пэйннің қаза тапқаны туралы хабар тарады. Біраз уақыттан кейін «Жетімдердің» көп бөлігі орталықшыл партияға қосылғанда, Пэйн өзін радикалды табориттермен байланыстырды. Дегенмен, оның беделі соншалықты зор болғандықтан, реформаторлар арасындағы доктриналық дауларды шешу үшін төреші ретінде қабылданды. 1437 жылдың ақпанында Папа Рим император Сигизмундтан Пэйнды Базельде дінге қарсылық жасады деген айыппен соттауға жіберуді сұрады. Пэйн Жатцектегі пастырлық қызметін тастап, богемиялық автор Петр Чельчицкийге паналады. Екі жылдан кейін тұтқындалып, Гутенштейнде түрмеге қамалды, бірақ таборит достары оны босатып алды. Пэйн 1443–1444 және 1452 жылдары Богемия партияларының конференцияларына қатысты. 1455 жылы Прагада қайтыс болды. Ол білімді және шешен айтыскер, сонымен қатар Уиклифтің іліміне адал жақтас болды. Пэйн Оксфордта Клерк, Богемияда Питер Инглиш, француз әкесінің құрметіне Фрейнг және туған жерінің атымен Хоу деп те белгілі болды.

Peter Payne ( 1380 – c. 1455) was an English theologian, diplomat, Lollard and Taborite. The son of a Frenchman by an English wife, he was born at Hough on the Hill near Grantham. He was educated in Oxford, where he adopted Lollard opinions, and had graduated as a master of arts before 6 October 1406, when he was concerned in the irregular proceedings through which a letter declaring the sympathy of the university was addressed to the Bohemian reformers. From 1410 to 1414 Payne was principal of St Edmund Hall, and during these years was engaged in controversy with Thomas Netter of Walden, the Carmelite defender of Catholic doctrine. In 1414 he was compelled to leave Oxford and taught for a time in London. Ultimately he had to flee from England, and took refuge in Bohemia, where he was received by the University of Prague on 13 February 1417, and soon became a leader of the reformers. He joined the sect of the "Orphans," and had a prominent part in the discussions and conferences of the ten years from 1420 to 1430. When the Bohemians agreed to send representatives to the Council of Basel, Payne was naturally chosen to be one of their delegates. He arrived at Basel, on 4 January 1433, and his unyielding temper and bitter words probably did much to prevent a settlement. The Bohemians left Basel in April. The party of the nobles, who had been ready to make terms, were attacked in the Diet at Prague, by the Orphans and Taborites. Next year the dispute led to open war. The nobles were victorious at the Battle of Lipany in May 1434, and it was reported in England that Payne was killed. When soon afterwards the majority of the Orphans joined the moderate party, Payne allied himself with the more extreme Taborites. Nevertheless, his reputation was so great that he was accepted as an arbitrator in doctrinal disputes amongst the reformers. In February 1437 the Pope desired the emperor Sigismund to send Payne to be tried for heresy at Basel. Payne had to leave his pastorate at Žatec, and took refuge with Petr Chelčický, the Bohemian author. Two years later he was captured and imprisoned at Gutenstein, but was ransomed by his Taborite friends. Payne took part in the conferences of the Bohemian parties in 1443–1444, and again in 1452. He died at Prague in 1455. He was a learned and eloquent controversialist, and a faithful adherent to Wycliffe's doctrine. Payne was also known as Clerk at Oxford, as Peter English in Bohemia, and as Freyng, after his French father, and Hough from his birthplace.