Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Угандадағы ұлттық парк
National park in Uganda
Кибале ұлттық паркі – Уганданың батысында орналасқан, ылғалды мәңгі жасыл ормандарды қорғайтын ұлттық парк. Оның ауданы 795 шаршы километрді құрайды және биіктігі 900-ден 2600 метрге дейін жетеді. Негізінен ылғалды мәңгі жасыл орманды қамтыса да, Кибале әртүрлі ландшафттарға ие. Кибале – төмендік және таулық орманды сақтап қалған соңғы кең аумақтардың бірі. Шығыс Африкада бұл тауалды орманның соңғы маңызды бөлігін қамтамасыз етеді. Парк 1932 жылы бекітіліп, 1993 жылы бұрын орман шаруашылығы резерваты ретінде басқарылған үлкен орман аумағын қорғау мақсатымен ресми түрде құрылды. Парк Елизавета патшайымы ұлттық паркімен біріккен орманды құрайды. Бұл парктің жалғасуы жануарлардың қозғалыс дәлізін жасайды. Кибале – маңызды экотүризм және сафари орны, әсіресе адамға үйренген шимпанзелерімен және приматтардың басқа он екі түрімен танымал. Бұл жерде сондай-ақ Макерере университетінің биологиялық далалық станциясы орналасқан.
Kibale National Park is a national park in western Uganda, protecting moist evergreen rainforest. It is in size and ranges between and in elevation. Despite encompassing primarily moist evergreen forest, it contains a diverse array of landscapes. Kibale is one of the last remaining expanses to contain both lowland and montane forests. In eastern Africa, it sustains the last significant expanse of pre montane forest. The park was gazetted in 1932 and formally established in 1993 to protect a large area of forest previously managed as a logged forest reserve. The park forms a continuous forest with Queen Elizabeth National Park. This adjoining of the parks creates a wildlife corridor. It is an important ecotourism and safari destination, well known for its population of habituated chimpanzees and twelve other species of primates. It is also the location of the Makerere University Biological Field Station.
Жергілікті тұрғындар мен парк
Парктің маңында Баторо және Бакига екі ірі тайпасы қоныстанған. Олар Ұганда табиғатты қорғау органының көмегімен азық-түлік, отын және басқа да ресурстарды алу үшін паркті пайдаланады.
Two major tribes, the Batooro and Bakiga, inhabit the area around the park. They use the park for food, fuel, and other resources with the help of the Uganda Wildlife Authority.
Биологиялық әртүрлілік
Кибале ұлттық орманы Африкадағы приматтардың ең жоғары түрлерге байлығы мен шоғырлану орындарының бірі. Онда көптеген құрып кету қаупі төнген шимпанзелер, сондай-ақ қызыл колобус маймылы (статусы: құрып кету қаупі бар) және сирек кездесетін Л’Хост маймылы (Көмекке мұқтаж) мекендейді. Парктегі пілдер популяциясы парк пен Королева Елизавета ұлттық паркі арасында көшіп-қонып жүреді. Кибале ұлттық паркінің ішінде қызыл және көк дуикерлер, бұшбұқалар, ситатунгалар, қалың шошқалар, алып орман шошқалары, жалпы сойқышықтар және африкалық бұқалар сияқты басқа құрлықтағы сүтқоректілер де кездеседі. Барғандарға барс, африкалық алтын мысықтар, сервал, түрлі мангустар және екі түрлі сусар жатады. Сонымен қатар, арыстандар да кейде парке келіп тұрады. Жерлердің деградацияға ұшырауына жерді ауыл шаруашылығына пайдаланып, кейін бірнеше жылдан соң тастап кеткен кезде себеп болады. Бұл жерлер әртүрлі жылдамдықпен қалпына келеді, ал кейбіреулерінде қайта өсуге ешқандай мүмкіндік жоқ. Бұл жерлердің приматтарға тигізетін әсері әлі толық белгілі болмағанмен, кейбір зерттеулер жауаптарды табуға көмектесіп келеді. Көптеген приматтар орманның барлық аймақтарында теңіздей таралып орналасқан, ауыл шаруашылығының енуіне қарамастан немесе одан тыс.
Kibale National Forest has one of the highest diversity and concentration of primates in Africa. It is home to a large number of endangered chimpanzees, as well as the red colobus monkey (status: Endangered) and the rare L'Hoest's monkey (Vulnerable). The park's population of elephants travels between the park and Queen Elizabeth National Park. Other terrestrial mammals that are found within Kibale National Park include red and blue duikers, bushbucks, sitatungas, bushpigs, giant forest hogs, common warthogs, and African buffalo. The carnivores that are present include leopards, African golden cats, servals, different mongooses and two species of otter. In addition, lions visit the park on occasion. Degraded lands occur when land is cleared for agriculture and then abandoned after a few years. These lands are coming back at different rates and some are showing no possibility of re growth. The effect these lands have on primates is still slightly unknown but some studies have started weeding out answers. Most primates are evenly distributed throughout the entire forest, whether there was agriculture encroachment or not.
Флора
Парктің ылғалды тропикалық ормандарында шамамен 229 түр ағаш кездеседі. Құрып кету қаупі төнген ағаш түрлеріне Cordia millenii, Entandrophragma angolense және Lovoa swynnertonnii жатады. Орманның төменгі қабаты көлеңкеге төзімді бұталар мен шөптерден тұрады, олардың ішінде Palisota schweinfurthii және Pollia condensata, сондай-ақ папоротниктер мен кең жапырақты шөптер бар. Зерттеулер нәтижесінде парктегі ең ұзақ өртенбеген және ағаш түрлерінің ең көп әртүрлілігіне ие учаскелер анықталды. Ұзақ жылдар бойы өртенбеген учаскеде тұқымдарын жануарлар арқылы тарататын ағаш түрлері, жануарларға тәуелсіз таралмайтын түрлерге қарағанда әлдеқайда көп болды. Бұл, өртенбеген жерлерде тұқымды таратушы жануарлардың да көп болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, кейбір дала учаскелерінде тұқымды таратушылар мен жануарлар арқылы таралған ағаш түрлерінің болуы, өртті басу және табиғи тұқым таратуға мүмкіндік берудің орманды жаңартуға көмектесетінін көрсетеді.
There are approximately 229 species of trees found within the moist tropical forests of the park. Some endangered timber species of trees include Cordia millenii, Entandrophragma angolense, and Lovoa swynnertonnii. The forest understory is dominated by shade tolerant shrubs and herbs, which include Palisota schweinfurthii and Pollia condensata, in addition to ferns and broad leaf grasses. The results showed that plots within the park that had the longest history of fire exclusion and the highest tree species diversity. Tree species that require animal dispersal of their seeds were far more abundant than non animal dispersed species in the plot with the longest duration of fire exclusion. This suggests that seed dispersing animals were also more abundant in areas where fire was excluded. Lastly, the presence of seed dispersers and animal dispersed species of trees in some grassland plots suggest that suppressing fire and allowing natural seed dispersal to occur can encourage forest regeneration.
Жабайы кофе жобасы
Робуста кофесі Кибале орман аймағында табиғи түрде өседі. 1999 жылдан 2002 жылға дейін бұл кофеді Орталық Америкадағы көлеңкеде өсірілген кофе табысына ұқсатып, тұтынушылар үшін премиум бренд ретінде коммерцияландыруға әрекет жасалды. Кофе өндірісінен түскен кіріс, табиғатты қорғау жұмыстарын қаржыландыруға бағытталған. Жобаны дамытуға бастапқы қаржыландыру USAID-тен түсті. Жоба Форд қорынан және Дүниежүзілік банк Жаһандық қоршаған орта қорынан 750 000 АҚШ доллары көлемінде қаржыландырылып іске асырылды. Жобаның бастапқы жетістіктері жергілікті өндіріс стандарттары мен процедураларын, сондай-ақ бақылау инфрақұрылымын құру болды. Бастапқыда жобаға Уганда кофе сауда федерациясы жетекшілік етті, бірақ жобаны өз мойнына алу үшін АҚШ-та орналасқан, коммерциялық емес Кибале орман қоры құрылды. Жылдық тұрақты өнімділік шамамен бағаланды. Организмдік сертификацияны шведтік KRAV сертификаттау фирмасы жүзеге асырды. Кейіннен өнімге сұраныс болмағаны анықталды, себебі робуста сорты премиум нарықта әдетте сұранысқа ие арабика кофесінен нашар саналады. Әртүрлі араластыру схемалары кофе дистрибьюторларынан қабылданбады. Жоба жетекшілері сұраныс қалыптастыру үшін 800 000 АҚШ доллары маркетингке жұмсалуы керектігін есептеді.
Robusta coffee grows natively in the Kibale forest area. From 1999 to 2002 an effort was made to commercialize this coffee as a premium consumer brand, emulating and extending the success of shade grown in Central America. Revenue from the coffee production was intended to finance conservation management activities. Initial funding for project development came from USAID. The project was implemented with funding from the Ford Foundation and $750,000 from the World Bank Global Environment Facility. The project had initial success in setting up local production standards and procedures and control infrastructure. Initially it was led by the Uganda Coffee Trade Federation, until the independent US based non profit Kibale Forest Foundation was created to take over the project. Sustainable annual yield was estimated at Organic certification was delivered by the Swedish KRAV labeling firm. It was subsequently discovered that there was no demand for the product, as the robusta variety is perceived as inferior to arabica coffee typically demanded by the premium market. Various blending schemes were turned down by coffee distributors. Project leaders estimated that $800,000 in marketing expenditure would be required to create demand.