Кіріспе

Scaled Composites Pond Racer (Компания белгілемесі 158 модель) - Бёрт Рутан және оның Scaled Composites компаниясы Боб Понд үшін әзірлеген екі қозғалтқышты, екі балкалы ұшақ.

Жарату себебі

Боб Понд Ренодағы әуе жарыстарындағы Unlimited Class класындағы ескі ұшақтармен бәсекелесе алатын заманауи ұшақ жасау ниетімен жобаны тапсырды. Боб Понд Рено әуе жарыстарында жыл сайын құнды және тарихи ұшақтардың апатқа ұшырап, жойылып жатқанына, сондай-ақ көптеген қозғалтқыштардың зақымданып, жөндеуге келмейтіндей күйге түсуіне қынжылды. Pond Racer ұшағы P-51 Mustang және Hawker Sea Fury сияқты ескі ұшақтарға балама болып, олармен бірдей жылдам және әсерлі болуы үмітілген.

Дизайн

Ұшақтың корпусы композиттік материалдардан, көміртек талшықтары мен кевлардан жасалған. Бұл өте жеңіл, мықты ұшаққа әкеп соқты. Ұшақты қуаттандыру үшін екі Electramotive 3 литрлік V6 қозғалтқышы таңдалды. Олар Nissan VG30 автомобиль қозғалтқышының негізінде жасалған. Қозғалтқыштар бастапқыда автожарыстар үшін әзірленген және қуатын арттыру үшін турбожүктегішпен жабдықталған. Алайда, Pond Racer ұшағына орнатылғандары шамамен максималды қуатқа жете алмады. Қозғалтқыштар винт жылдамдығын төмендету құрылғылары арқылы 4 қанаты бар винттерді қозғалтты.

Ұшақтың тұңғыш рет ұшуы

Ұшақ 1991 жылы Ринодағы әуе жарысында тұңғыш рет пайда болды, Scaled Composites зауытынан эскортталып келді. Реноға ұшу үшін отын ретінде бензин қолданылды, себебі бұл ұшу қашықтығын арттырды. Ұшақтағы қозғалтқышты басқару компьютерлері жарыс конфигурациясында метанолды өлшеуге арналған жабдыққа ауыстырылды. Метанол артықшылықты отын болды, өйткені интеркулерлердің қажеті болмады, демек, олармен байланысты кедергі де жойылды. Күндізгі сынақтар аяқталғаннан кейін, қозғалтқыштар қайтадан бензинге қайтарылды, метанолдың коррозиялық әсерін болдырмау үшін. Ұшақ күміс класына қатыстырылып, тәжірибелі сынақ ұшқышы Рик Брикерт ұшқанда біліктілік алды. Жарыс ресми түрде басталмас бұрын ұшақта механикалық ақаулар пайда болды және ол DNS ретінде шығарылды. Понд ұшу сынақтарында қолданылған қозғалтқыштармен Риноға қатысуды шешті. Шындығында, ұшу сынақ бағдарламасының бөлігі ретінде тербелістің басталуын қамтамасыз ету үшін сол жақ тік стабилизаторына әлі де вибратор бекітілген еді. Бірінші жылы жеңіске үміттенілмеді. Бұл, ең бастысы, "генералдық репетиция" ретінде қарастырылды. Жексенбі күні соңғы жарысқа ұшып шыққаннан кейін сол жақ қозғалтқыш блогының қабырғасын жарып, диаметрі 4 фут (1 метр) және ұзындығы шамамен 5 метр болатын от туннелін жасады. Ұшақтағы галогенді сөндіру жүйесі май өртін сөндірді және бір қозғалтқышта қауіпсіз қону жасалды. Қозғалтқыш орнатулары өте ықшам және "жақын жабынмен" болды, яғни қозғалтқыштарды жабатын сыртқы қаптамада аз бос орын болды. Көміртек талшығынан жасалған қозғалтқыш қаптамасы ұшақтың құрылымдық бөлігі болғандықтан, өшірілгеннен кейін оны қызып кетуден қорғау қажет болды. Бұл екі екі тактік желдеткіштер арқылы жүзеге асырылды, олар пернелер тоқтағаннан кейін дереу екі кондиционер желдеткішімен толықтырылды. Қозғалтқыш қаптамалары 0,007 мм қалыңдықтағы толқынды инконельмен жабылған. Ауа ағыны құрылымдық тұрақтылық үшін маңызды болды. Керісінше, электр станцияларын өртену алдында жұмыс температурасына дейін қыздыру қажет болды. Бұл қозғалтқыштың негізгі подшипниктерінің тығыз төзімділігіне байланысты болды. Метанол бензинге қарағанда салқынырақ жанатындықтан, салқындату мәселесі туындаған жоқ. Шындығында, метанолдың салқындату қасиеті командаға май тұтқырлығымен мәселе тудырды. Ұшақта болған кезде, графит қосылған қою май көбінесе "құсып" тастады. Соңында, май ағызу тесіктерінің бастың тербеліс аймағында жеткіліксіз екендігі анықталды, өйткені олар автомобильде тұрақты жоғары айналыммен жұмыс істеуге арналмаған. Жарыс жылдамдығында қозғалтқыштар 8000 айналымға дейін айналды, ал тікұшақта 2000 айналымға дейін төмендетілді, қозғалтқыштар жарыстың 15 минуты бойы осы деңгейде жұмыс істеуі күтілді. 1991 жылдың 22 наурызындағы алғашқы сынақ ұшудан кейін радиатордың кіреберіс арнасының жартысы жабылды. Дик Рутан алғашқы сынақ ұшқышы болды. Майк Мелвилл, Стив Хинтон да сынақ бағдарламасының бөлігі ретінде ұшақты ұшырды.

Проблемалар мен жоғалтулар

1993 жылдың 14 қыркүйегінде Понд-Рейсер тағы да жарысқа қатыстырылды, оны Рик Брикерт басқарды. Іліктеу кезінде ұшақтан май ағып шыға бастады және қозғалтқыш істен шығып, оң қанаттың винті бұрылмады. Брикерт көтеріліп, қону шассисін түсірді, содан кейін оны қайта жинап, құрсақпен қонуға бел буды. Ұшақ жақсы қону алаңынан тысқары шығып, қирақалы жерге құлап, ұшқыш қаза тапты.