Кіріспе

Аркадалық контроллер – негізінен аркадалық шкафтарда пайдалануға арналған кіріс құрылғыларының жиынтығы. Типик басқару жиынтығы джойстик пен бірнеше түймеден тұрады. Кем таралған құрылғыларға трекболдар немесе рульдер жатады. Бұл құрылғылар көбінесе коммерциялық ортада, мысалы, видеоаркадаларда қолданылатынын ескере отырып жасалады, онда олар қарқынды немесе күшті пайдалануға ұшырауы мүмкін. "Нағыз" аркадалық бөлшектердің ерекшеленетін қасиеттерінің бірі – беріктігі, үй жағдайында жеке пайдалануға арналған көптеген төмен бағалы аркадалық имитациялармен салыстырғанда.

Жойстиктің дизайны

Джойстик – бұл қозғалыс диапазонына қарай қозғалысты тіркейтетін цифрлық енгізу құрылғысы. Көптеген қазіргі заманғы джойстиктер 8 бағытты конфигурацияға ие, бұл негізгі бағыттарда және диагональ бойынша қозғалуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, шындығында әр бағыттағы қозғалыстың біртіндеп өсу дәрежесі бар 49 бағытты цифрлық түрде іске асырылатын, кең таралған "аналогтық" таяқшалар да бар. Көптеген көне аркада ойындары 8 бағытты таяқшаның орнына 4 бағытты немесе тіпті 2 бағытты таяқшаны қолданады, бұл үйлесімділік проблемаларын тудыруы мүмкін, оларды тиісті шектегіш қақпаны қолдану арқылы азайтуға болады.

Джойстик түрлері

Аркада ең көп таралған үш джойстик түрі – шарлы түймеше, қанатты түймеше, 4 түймелі орналасу және клавиатурадағы WASD түрі. Кореяда қанатты түймеше ең көп таралған, ал Жапонияда шарлы түймеше стилі кеңінен қолданылады. Егер шарлы және қанатты түймешелер ыңғайсыз болса, 4 түймелі орналасу және WASD пернетақтасы әрқашан қолжетімді. Осы формат Hitbox аркадалық таяқшаларында ең көп кездеседі. Джойстик түрін таңдау – жеке талғам мен жайлылыққа байланысты, себебі әртүрлі түрдегі ұстағыштар, бұрыштар мен түймелер кең түрде қолжетімді.

Қаттылық шектеуші қақпалар

Жойстиктің қозғалыс аясын шектегіш қақпаша шектейді. Нақты аркадада қақпашаны пайдаланудың ең көп таралған себебі – жаңа 8 бағыттық таяқшамен үйлесімсіз ескі құрылғыны жаңарту. Мұның классикалық мысалы – Pac-Man. Ойын бастапқыда 4 бағыттық таяқша үшін жасалған және жаңа сигнал келген кезде ғана жауап беруге бағдарламаланған. Егер пайдаланушы таяқшаны төменгі күйде ұстап тұрса, содан кейін кенеттен оңға жылжуға тырысса, көбінесе таяқша алдымен төменгі-оң жаққа бұрылады, бірақ ойын бұл жаңа сигнал деп танымайды, себебі төмен бағыты әлі де ұсталып тұр. Дегенмен, оң бағыт та енді ұсталып тұр деп есептеледі, және пайдаланушы оңға жылжу қозғалысын аяқтағанда, бұл да жаңа сигнал болып танылмайды, сондықтан Pac-Man әлі де төмен қарай жылжи береді. Мұндай жағдайларда, әдеттегі шешім – таяқшаның бұрыштарға енуіне кедеріс жасайтын шаршы (алмаз) немесе үш жапырақты қақпашаны қолдану. Үйдегі аркада контроллерлері үшін, модификациялау кезінде ең көп қолданылатын шектегіш қақпаша – сегізбұрышты қақпаша. Себебі, орта және жоғары деңгейдегі контроллерлер дәстүрлі шаршы қақпашасы бар жапон стиліндегі таяқшаларды қолданады, өйткені ол әр бағыт үшін теңдей қозғалыс ауданына ие. Алайда, өткір бұрыштары болғандықтан, егер ойыншы шаршы қақпашаны қолдануға дағдыланбаса, таяқша бұрыштарда тұрып қалуы мүмкін. Сегізбұрышты қақпаша инерцияны пайдаланып жиектерімен үздіксіз қозғалуға мүмкіндік береді, бұл американдық таяқшалардың дөңгелек қозғалысына ұқсас. Ұрыс ойындарында көптеген 360 градустық қимылдарды сегізбұрышты қақпашамен орындау оңайырақ, ал көп бағытты қимылдарды пайдаланатын кейіпкерлер шаршы қақпашасы бар таяқшадан көбірек пайда көреді.

Өңірлік стиль

Дәстүрлі түрде "американдық стиль" (Happ өндірушісімен байланысты) және "жапондық стиль" (Sanwa және Seimitsu-ға тән) дизайн арасында айырмашылық болған. Американдық джойстиктер әдетте қатты пластиктен жасалады, биік, жуан саңылауы бейсбол таяғына ұқсас (таяқтың жоғарғы бөлігі). Осы типтегі таяқты ұстау үшін әдетте 4-5 саусақ қолданылады, бірақ барлығы таяқты бүйірден ұстауды қамтиды. Таяқтың пайдаланушыға беретін ықпалының арқасында кедергі жоғары болады. Американдық түймелердің ұзын басу жолы бар, ол түрту әрекетімен байланысты (бұл да кедергіні арттырады), бұл ойыншыға қосқыштың іске қосылғанын білдіреді. Түймелер әдетте ойыс және бір немесе екі саусақпен басуға арналған. Жапондық джойстиктерде қысқа, жұқа металл саңылаудың үстінде орналасқан үлкен шар тәрізді шар (шардың жоғарғы бөлігі) болады. Таяқтың жоғарғы бөлігінен айырмашылығы, шарды кез келген бағыттан – бүйірден, жоғарыдан немесе төменнен және саусақтардың әртүрлі орналасуымен, қалау бойынша ұстауға болады. Бұл таяққа жалпы аудиторияға қарай көбірек икемділік береді, бірақ шардың өзі ұстауға қолайсыз болуы мүмкін. Сонымен қатар, саңылаудың төмен орналасуының арқасында үлкен қолы бар пайдаланушыларға орнату ыңғайсыз және шектеулі сезілуі мүмкін. Бұл таяқтың қысқа саңылауы және жеңіл ұстағыштарының арқасында кедергі салыстырмалы түрде төмен. Жапондық түйме дизайны ойыншыдан басу үшін аз күш жұмсауды талап етеді, сондықтан олардың басу жолы қысқа және кедергісі өте аз. Олар түрту дыбысын шығармайды, өйткені түйме басылған-басылмағаны анық білінеді, бірақ бұл ойыншылар оларды тым сезімтал деп табады дегенді білдіреді, ал түймелерге саусақтарды қою көбірек сақтық қажет етеді. Соңғы жылдары, батыстағы аркадалардың төмендеуімен, кейбір танымал жапондық аркада ойындары үй консольдарына көшірілсе де, жергілікті деңгейде аударма жасау және өндіруге тиімді емес деп саналады. Бұл ойындар жаңа, көбінесе HD жалпақ экранды мониторлар сияқты эксклюзивті жабдықтарға негізделгендіктен, осы ойындардың толық жиынтығы Жапониядан импортталуы керек. Сондықтан американдық аркадаларда жапондық стильдегі басқару элементтері бар автоматтары көбейіп келеді.

Үйде

2000 жылдарға дейін көптеген үй консольдары аркадалық ойындарды дәл қайталауға жеткілікті қуатты емес деп қабылданды (мұндай ойындар "аркадалық кемелділік" деп аталады). Сондықтан, аркадалық сапаны үйге жеткізуге де аз күш жұмсалды. Әртүрлі консольдар мен ПК үшін көптеген аркадалық контроллерлердің имитациясы жасалса да, көбісі қолжетімділік үшін есептелді және қаншасы ғана нағыз аркадалық орнатудың сезімін немесе жауап беру жылдамдығын жеткізе алды. Дегенмен, 1990 жылдың басында SNK өз аркадалық Neo Geo MVS жүйесінің Neo Geo AES деп аталатын үй нұсқасын шығарды, онда AES (үй консолі) және MVS (аркадалық жүйе) жүйелерінде бірдей ойындар болды (үй консолінде қолжетімді емес монеталарды қабылдау мүмкіндіктерін қоспағанда). SNK тек бір типті аркадалық таяқ жасады және бұл консоль үшін геймпад болған жоқ. SNK-ның AES берік джойстигі сол кезде 2D консольдегі ең жақсы аркадалық таяқ деп есептелді. Exar компаниясы жақында "Neo Geo Stick 2" деп аталатын қосымша түймелермен қайта жаңартылған нұсқасын ұсынды (сондай-ақ "2+" және "3" нұсқалары), оны 2005 жылы Жапонияда PS және PS2 үшін, 2008 жылы Wii үшін, 2009 жылы PS3 үшін және 2010 жылы "Neo Geo Pad USB" шығарды. 2000 жылдары, әсіресе Жапониядан тыс жерлерде, көптеген ойыншылар күшейіп келе жатқан үй консольдарына көшкендіктен, аркадаларға бару азайды. 1994 жылы Neo Geo CD үй жүйелерінде аркадалық ойындарды жаңартылған нұсқада көшіруге мүмкіндік берген алғашқы CD консолі болды, саундтректер CD сапасында дыбыстады, ал қалған ойындар AES/MVS нұсқаларына ұқсас болды. Ол жаңа D-pad аркадалық таяқшасының гибридімен бірге келді және ескі AES аркадалық таяқшаларымен үйлесімді болды. Neo Geo CD тек 2D ойындарды ұсына алса, 1998 жылы Dreamcast аппараттық ұқсастығының арқасында 3D ойындар мен аркадалық ойындардың жақсы көшірмесін ұсынатын алғашқы консоль болды, оның Sega NAOMI аркадалық жүйесімен. Аркадалық тәжірибені үйге әкелуге қызығушылық онжылдық бойы өсті, ал жекпе-жек ойындарының әуесқойлары Sanwa Denshi, Happ және Seimitsu сияқты аркадалық өндірушілердің бөлшектерін пайдалана отырып, өз контроллерлерін жасады. Сонымен қатар, PC MAME сияқты бағдарламалық жасақтамамен аркада эмуляторы ретінде өте қабілетті болды, ал әуесқойлар толық тәжірибе алу үшін бүкіл жалған аркада шкафтарын жасады. X Arcade сияқты аркада стиліндегі контроллерлер мұндай орнатулар үшін шынайы басқаруды қамтамасыз етті. Онжылдықтың соңында Street Fighter IV ойынының танымалдылығы аркададағы жекпе-жек ойындарына қызығушылықты қайта жаңғыртуға және ойын үй консольдарына көшірілгенде аркадалық сапалы контроллерлерге сұранысты ынталандыруға себеп болды. SF IV үй нұсқасының лицензиялық келісімі бойынша Mad Catz Street Fighter IV FightStick Tournament Edition-ды шығарды, бұл Солтүстік Америкада сатылған алғашқы консоль таяқшасы, оған нағыз (Sanwa) аркадалық бөлшектер кірді. Олар сондай-ақ Mad Catz-тің жеке имитация бөлшектерімен арзан нұсқасын шығарды, бірақ корпусты кейінірек жаңартқысы келетіндер үшін бөлшектерді оңай ауыстыруға болатын етіп жасады. Бұл өз кезегінде мод жасау және бауларды жасауға көбірек жарнама жасады. Бұл контроллерлерге "файтстик" деген лақап ат берілді.