Британдық жазғы уақыт: UTC+1 ауысқақшасы және тарихы

Кіріспе

UTC-ден +1 уақыт белдеуінің идентификаторы. Британдық жазғы уақыт (BST) кезінде Ұлыбританиядағы жергілікті уақыт Гринвич орта уақытынан (GMT) бір сағатқа жылжуға ие, нәтижесінде уақыт белдеуі UTC±00:00-ден UTC+01:00-ге өзгереді, сондықтан таңертең күн сәулесі бір сағатқа кем болады, ал кешкі уақытта бір сағатқа артық болады. BST жыл сайын наурыз айының соңғы жексенбісінде сағат 01:00 GMT-де басталады және қазан айының соңғы жексенбісінде сағат 01:00 GMT (02:00 BST) аяқталады. Күндізгі уақытты ұзартудың басталу және аяқталу уақыттары 1995 жылғы 22 қазанда Еуропалық Одақта біркелкілендірілді, ал Ұлыбритания ЕО-дан шыққаннан кейін де бұл біркелкілікті сақтап қалды. BST және Орталық Еуропа жазғы уақыты бірдей жексенбіде, сағат 02:00 Орталық Еуропа уақыты бойынша (01:00 GMT) басталып, аяқталады. 1972 жылдан 1995 жылға дейін BST кезеңі «наурыз айының үшінші сенбісінен кейінгі күні таңертеңгі сағат екіде Гринвич орта уақыты бойынша басталып, қазан айының төртінші сенбісінен кейінгі күні таңертеңгі сағат екіде Гринвич орта уақыты бойынша аяқталады» деп анықталған. Британдық жазғы уақыттың соңғы өткен және жақын болашақтағы басталу және аяқталу күндері төмендегі кестеде көрсетілген:

Жыл Басталу Аяқталу

Ерте тарих

Британдық жазғы уақыт алғаш рет 1916 жылғы Жазғы уақыт заңымен, құрылысшы Уильям Уиллетттің күш-жігері арқасында енгізілді. Оның бастапқы ұсынысы сағаттарды 80 минутқа жылжу еді, сәуір айындағы жексенбі күндері әр апта сайын 20 минуттан жылжыту арқылы, ал қыркүйек айында керісінше. 1916 жылы британдық жазғы уақыт 21 мамырда басталып, 1 қазанда аяқталды. Уиллетт өзінің идеясының іске асырылуын көре алмады, өйткені ол 1915 жылдың басында қайтыс болды.

Ауысу кезеңдері

1941-1945 жылдардағы жаз айларында, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания GMT-ден екі сағат алда болды және Британдық қос жазғы уақыт (BDST) режимінде жұмыс істеді. Бұған қол жеткізу үшін 1940 жылдың жазының соңында сағаттар бір сағатқа кері қайтарылмады (BST 1940 жылдың 25 ақпанында ерте басталған болатын). Келесі жылдары сағаттар әр көктемде бір сағатқа алға жылжытылып (BDST), әр күзде бір сағатқа кері жылжытылатын болды (BST). 1945 жылдың 15 шілдесінде сағаттар бір сағатқа кері қайтарылды, соның салдарынан BDST BST-ге қайта оралды; ал 1945 жылдың 7 қазанында сағаттар тағы бір сағатқа кері қайтарылды, осылайша BST 1945 жылдың қысына GMT-ге қайта оралды. 1946 жылы BST әдеттегідей жұмыс істеді (сәуірден қазанға дейін), бірақ 1947 жылы бір жылға BDST қайтадан қолданысқа енгізілді, ол 13 сәуірден бастап күшіне енді (BST 16 наурызда басталған еді). BDST төрт айдан кейін 10 тамызда сағаттар бір сағатқа кері жылжытылды (BST), ал 2 қарашада тағы бір сағатқа кері жылжытылды (GMT). 1959–1960 жылдардың қысында 180 ұлттық ұйыммен кеңескеннен кейін, жыл бойы GMT+1 уақытына өтуге ең аз басымдық берілді, бірақ оның орнына жазғы уақыт мерзімі сынақ ретінде ұзартылды. 1966–1967 жылдардағы тағы бір сараптама нәтижесінде Харольд Уилсон үкіметі британдық стандартты уақыт экспериментін енгізді, нәтижесінде Ұлыбритания жыл бойы GMT+1 уақытында қалды. Бұл 1968 жылдың 27 қазаны мен 1971 жылдың 31 қазаны аралығында болды, содан кейін бұрынғы тәртіпке оралу орын алды. 1970 жылдың қазан айында HMSO жариялаған эксперименттің алғашқы екі жылына қатысты апаттар туралы мәліметтерді талдау көрсетті, таңертеңгілік апаттардың саны артқанымен, кешкілік апаттардың саны айтарлықтай төмендегенін көрсетті. Эксперименттің алғашқы екі қысында жолдарда күніне шамамен 1000 адам қаза тапқан немесе жарақат алған кезде, жол апаттарынан қаза тапқан және ауыр жарақат алған адамдардың саны шамамен 2700-ге азайды. Алайда, бұл кезең мас күйде көлік жүргізуге қатысты заңнаманың енгізілуімен бірге келді; кейіннен 1989 жылы бағалаулар төмендетілді. <! График басындағы ескертуде, ашық дауыс беру кезінде, Парламенттің Төменгі палатасы 366 дауысқа қарсы 81 дауыспен экспериментті тоқтатуға келісім берді.

In the summers of 1941 to 1945, during the Second World War, Britain was two hours ahead of GMT and operating on British Double Summer Time (BDST). To bring this about, the clocks were not put back by an hour at the end of summer in 1940 (BST having started early, on 25 February 1940). In subsequent years, clocks continued to be advanced by one hour each spring (to BDST) and put back by an hour each autumn (to BST). On 15 July 1945, the clocks were put back by an hour, so BDST reverted to BST; the clocks were put back by an additional hour on 7 October 1945, so BST reverted to GMT for the winter of 1945. In 1946, BST operated as normal (from April to October) but in 1947, for a single year, BDST was re introduced with effect from 13 April (BST having started on 16 March). After four months of BDST the clocks were put back by an hour on 10 August (to BST) and by another hour on 2 November (to GMT). An inquiry during the winter of 1959–60, in which 180 national organisations were consulted, revealed a slight preference for a change to all year GMT+1, but instead the length of summer time was extended as a trial. A further inquiry during 1966–1967 led the government of Harold Wilson to introduce the British Standard Time experiment, with Britain remaining on GMT+1 throughout the year. This took place between 27 October 1968 and 31 October 1971, when there was a reversion to the previous arrangement. Analysis of accident data for the first two years of the experiment, published by HMSO in October 1970, indicated that while there had been an increase in casualties in the morning, there had been a substantially greater decrease in casualties in the evening, with a total of around 2,700 fewer people killed and seriously injured on the roads during the first two winters of the experiment, at a time when about 1,000 people a day were killed or injured on the roads. However, the period coincided with the introduction of drink/drive legislation; the estimates were later modified downwards in 1989.<! See note earlier in 'graph when, on a free vote, the House of Commons voted by 366 to 81 votes to end the experiment.

Реформа туралы пікірталастар

Кампания жүргізушілер, оның ішінде Корольдік жол-көлік оқиғаларының алдын алу қоғамы (RoSPA) және 10:10 экологиялық кампанияшылары, қыс айларында британдық жазғы уақытты сақтап қалуды және қазіргі британдық жазғы уақыт кезеңіне "қосарлы жазғы уақыт" енгізуді ұсынды. Бұл Ұлыбританияны қыс айларында GMT-ден бір сағатқа, ал жаз айларында екі сағатқа озық жылжытады. Бұл ұсыныс "Бір/екі жазғы уақыт" (SDST) деп аталады және Ұлыбританияның Франция, Германия және материктік Испания сияқты Еуропа елдерімен (Орталық Еуропа уақыты және Орталық Еуропа жазғы уақыты) бірдей уақыт белдеуін қабылдауына әкеледі. RoSPA бұл, кешкі уақыттардың жарық болуының арқасында осы кезеңдегі жол-көлік оқиғаларының санын азайтады деп санайды. RoSPA 1968–71 жылдардағы тәжірибені қазіргі заманғы бағалау әдістерімен қайталауды ұсынды. 2010 жылы өткен "Кешкі уақыттарда жарық" атты кампания, жоғарыда аталған тәуекелдерді азайтуды жариялаумен қатар, "бір/екі жазғы уақыттың" энергиялық артықшылықтарын да көрсетті, өзгеріс "жыл сайын шамамен 500 000 тонна көміртегі диоксиді үнемдеуге мүмкіндік береді, бұл 185 000 автокөлікті жолдан толығымен алып тастаумен тең". 2015 жылы жол қауіпсіздігін жақтаушы Пол А. Сингх және бұрынғы полиция бастығы Кит Хеллавелл, Көлік министрлігінің деректеріне сүйене отырып, британдық жазғы уақытты тоқтату жөнінде кампания жүргізді, себебі бұл жаяу жүргіншілердің жол-көлік оқиғаларын, әсіресе балалардың қатысуын азайтуы мүмкін. Бұл ұсыныстарға кейбір фермерлер, басқа да ауада жұмыс істейтін адамдар, сондай-ақ Шотландия мен Солтүстік Ирландияның көптеген тұрғындары қарсы. Олардың пікірінше, бұл Ұлыбритания мен Солтүстік Ирландияның солтүстігінде қысқы күндізгі уақыт сағат 10:00-ге дейін немесе одан да кеш басталуына себеп болады. Алайда, 2010 жылдың наурыз айында Ұлттық фермерлер одағы "бір/екі жазғы уақытқа" қарсы емес екенін мәлімдеді, көптеген фермерлер бұл өзгерістерді қолдайды. Жазғы уақытқа қарсы шығушылардың айтуынша, әсіресе Шотландияда таңертеңгі қараңғылық мектепке баратын балалар мен жұмысқа жол тартатын адамдарға әсер етуі мүмкін. 2015 жылдың наурыз айында YouGov жүргізген сауалнама көрсеткендей, сауалнамаға қатысқандардың 40 пайызы сағатты ауыстыруды тоқтатуды қалайды, ал 33 пайызы оны сақтап қалуды жақтады (ал қалғандары бей-жай немесе шешімін білдірмеді). Шотландияда пікірлер керісінше өзгерді, тиісінше 31 және 41 пайызды құрады.

Campaigners, including the Royal Society for the Prevention of Accidents (RoSPA) and environmental campaigners 10:10, have made recommendations that British Summer Time be maintained during the winter months, and that a "double summertime" be applied to the current British Summer Time period, putting the UK one hour ahead of GMT during winter, and two hours ahead during summer. This proposal is referred to as "Single/Double Summer Time" (SDST), and would effectively mean the UK adopting the same time zone as European countries such as France, Germany, and mainland Spain (Central European Time and Central European Summer Time). RoSPA has suggested that this would reduce the number of accidents over this period as a result of the lighter evenings. RoSPA have called for the 1968–71 trial to be repeated with modern evaluation methods. A campaign in 2010, "Lighter Later", in addition to publicising the risk reductions described above, also highlighted the potential energy benefits of Single/Double Summer Time, arguing that the change could "save almost 500,000 tonnes of CO2 each year, equivalent to taking 185,000 cars off the road permanently". In 2015 road safety campaigner Paul A. Singh and former police Chief Constable Keith Hellawell campaigned for the cessation of British Summer Time after research into Department for Transport data showed that it could lead to a reduction in pedestrian road accidents especially for children. These proposals are opposed by some farmers and other outdoor workers and by many residents of Scotland and Northern Ireland, as it would mean that in northern Britain and Northern Ireland the winter sunrise would not occur until 10:00 or even later. However, in March 2010, the National Farmers' Union indicated that it was not against Single/Double Summer Time, with many farmers expressing a preference for the change. Other opponents of daylight saving measures say that darker mornings, especially in Scotland, could affect children going to school and people travelling to work. A YouGov poll taken in March 2015 revealed that 40 per cent of the people surveyed would prefer an end to the practice of changing the clocks, while 33 per cent wanted to keep it (the rest were indifferent or not sure). In Scotland, opinion was reversed with 31 and 41 per cent respectively.

Қазіргі заң және парламенттік өзгерістерге ұмтылыстар

Қазіргі уақыттағы тәртіп 2002 жылғы Жазғы уақыт туралы бұйрықпен анықталады, ол BST-ді "наурыз айының соңғы жексенбісіндегі сағат бірде Гринвич орта уақытымен басталып, қазан айының соңғы жексенбісіндегі сағат бірде Гринвич орта уақытымен аяқталатын кезең" деп анықтайды. Бұл мерзім Еуропалық Парламенттің (2000/84/EC) директивасымен белгіленген, ол Еуропа елдерін ортақ жазғы уақыт режимін енгізуге міндеттеген (алғаш рет 1997 жылы 97/44/EC директивасында енгізілген). Ұлыбританияның бойлық кеңдігіне байланысты, BST-нің қолданылуы туралы пікірталас жыл сайын туындайды және бұл мәселе парламенттік талқылаулардың тақырыбы болып табылады. 2004 жылы ағылшын депутаты Найджел Бирд Парламентке Англия мен Уэльстің Шотландия мен Солтүстік Ирландиядан тәуелсіз өз уақытын анықтауға құқығын беру туралы жеке мүшелік заң жобасын ұсынды. 2005 жылы лорд Танлоу Лордтар палатасына «Жылы кештер (эксперимент)» заң жобасын енгізді, ол үш жылдық сынақ кезеңі ішінде қысқы және жазғы уақытты «өкілетті органдардың» қалауы бойынша бір сағатқа жылжытуды көздейді, соның арқасында Шотландия мен Солтүстік Ирландияға қатысудан бас тарту мүмкіндігі беріледі. Үкімет бұл ұсынысқа қарсы болды. Заң жобасы 2006 жылдың 24 наурызында екінші оқылымда қарастырылды, бірақ заңға айналмады. Жергілікті өзін-өзі басқару қауымдастығы да осындай сынақ жүргізуді талап етті.

Күндізгі уақыт режимін сақтау туралы заң жобасы 201012

2010–12 жылғы Күндізгі уақыт туралы заң жобасы, консервативті партиядан депутат Ребекка Харрис енгізген жеке мүшелік заң жобасы, үкіметтен жыл бойы немесе оның бір бөлігінде уақытты бір сағатқа жылжудың ықтимал шығындарын және пайдасын талдауды талап ететін еді. Егер мұндай талдау нәтижесінде Ұлыбритания үшін уақытты өзгерту пайдалы екені анықталса, заң жобасында үкіметтің толық әсерін анықтау үшін сынақ ретінде уақытты өзгертуді бастауы міндетті болатын. 2010 жылы премьер-министр Дэвид Кэмерон заң жобасындағы ұсыныстарды мұқият қарастыратынын мәлімдеді. Заң жобасы үкіметтің қолдауы болмаса қабылдануы екіталай еді. Шотландияда бастапқы қарсылық болғанына қарамастан, Кэмерон бұл өзгерістің бүкіл Ұлыбританияға қатысуын қалағанын айтты, «Біз Біріккен Ұлыбританиямыз. Біздің біртұтас уақыт белдеуі болуын қалаймын» деді. 2010 жылдың қазан айының соңында британдық npower энергетикалық компаниясы жүргізген 3000 шамасындағы адамды қамтыған сауалнамада шотландтардың аз ғана басым көпшілігі бұл өзгерісті қолдайтыны болжалды, бірақ Шотландия үкіметі қарсылығын сақтап қалды. Заң жобасы 2011 жылдың қараша айында Парламентте тағы да талқыланды және 2011 жылдың желтоқсан айында комитетке жіберілді. 2012 жылдың қаңтар айында заң жобасы тағы да Палаталар палатасында қаралды, онда қарсыластары оны Парламенттен шығарып тастады. [[Нах Элеанан ан Айар (Ұлыбритания Парламенті сайлау округі)] депутаты Ангус МакНейл бұл Солтүстік Шотландия халқына кері әсер етеді деп мәлімдеді, ал Солтүстік-Шығыс Сомерсет депутаты Джейкоб Рис Могг, заң жобасының абсурдтығын көрсету үшін Сомерсетке Лондоннан 15 минутқа қалып қоятын жеке уақыт белдеуін беруге түзету енгізуге тырысты. Барлық уақыты толық пайдаланылғандықтан, заң жобасы Парламент арқылы одан әрі өте алмады.

2021 жылдан бастап Еуропа реформасы

2018 жылы қоғамдық сауалнама жүргізгеннен кейін Еуропалық комиссия 2019 жылдан бастап Еуропалық Одақта маусымдық сағатты өзгертуді тоқтатуды ұсынды. Еуропалық Парламент бұл ұсынысты қолдады; алайда, 2021 жылға қарай бұл ұсыныс әлі де Еуропалық Одақ Кеңесінің мақұлдауын күтіп тұрды, және мақұлдау болмаса, ол күшіне енбейді. Егер ұсыныс ақыры мақұлдаса, оны іске асыру кейінге шегеріледі. Әрбір мүше мемлекет өзінің қазіргі жазғы уақытын сақтап қалуды немесе қазіргі қысқы уақытын таңдай алады. Жазғы уақыт таңдалса, соңғы ауысу іске асыру жылының наурыз айының соңғы жексенбісінде болады, ал қысқы уақыт таңдалса, ол қазан айының соңғы жексенбісінен бастап тұрақты күшіне енеді. Ұлыбритания жаңа директивалар күшіне енгенге дейін ЕО-дан шыққан болса да, өтпелі кезеңде ЕО ережелері сақталып қалды. Одан кейін Ұлыбритания өз шараларын қабылдауға құқылы. Егер Ұлыбритания жазғы және қысқы уақытты сақтауды жалғастырса, Солтүстік Ирландияда жарты жыл бойы Ирландия Республикасымен немесе Ұлыбританияның қалған бөлігімен бір сағат уақыт айырмашылығы туындайды. 2018 жылдың қыркүйегінде Ұлыбритания үкіметінің күндізгі уақытты тоқтатуға қатысты жоспары болған жоқ. 2019 жылдың шілдесінде Лордтар палатасының ЕО ішкі нарығы жөніндегі кіші комитеті "Үкімет қандай дайындықтар жасауы керектігін және Ұлыбританияның жауабын қандай факторлар анықтауы тиіс екенін зерттеу" мақсатымен Еуропалық өзгерістердің Ұлыбританияға тигізетін әсеріне қатысты жаңа сараптама басталды.