Кіріспе

Су өсімдігінің түрі
Түрлер жәшігі
|сурет = Mimulus guttatus 5639. JPG
|туыс = Erythranthe
|түрі = guttata
|авторы = (Fisch. DC.) G. L. Nesom
|синонимдер =
Mimulus guttatus Fisch. ex DC. Mimulus langsdorffii var. guttatus (Fisch. ex DC.) Jeps. |синонимдер сілтемесі =

Erythranthe guttata биологиялық зерттеулерде үлгілік организм ретінде қолданылады, және осы ретте әлі де Mimulus guttatus деп аталады. Осы түрге қатысты 1000-ға жуық ғылыми мақала жазылған болуы мүмкін. Геномы (2012 жылғы мәлімет бойынша) жан-жақты зерттелген. Эволюция, генетика және экология, әсіресе өсімдіктер мен жәндіктердің өзара әрекеттесуін зерттеу үшін сары маймыл гүлі үлгі жүйесіне айналды. Сары маймыл гүлі трихомалар деп аталатын, физикалық тұрғыдан берік қорғаныс құрылымдарының көмегімен шөпқоректілерден қорғанады, олар мұқият зерттелген.

Сипаттама

Өте өзгермелі және көп пішін қабылдайтын өсімдік – E. guttata, түрлер кешеніне жатады, себебі кейбір анықтамалар бойынша оның кейбір пішіндерін басқа түрлер деп қарастыруға мүмкіндік бар. Өсімдік биіктігі әртүрлі, гүлдері 2-4 см ұзындықта, түтікше тәрізді, пропорциясыз үлкен болады. Көп жылдық түрі тамырсабақтар (stolons) немесе тамыржүйектер (rhizomes) арқылы таралады. Сабағы тік немесе жатқан болуы мүмкін. Соңғы жағдайда, жапырақ түйіндерінде тамырлар дамиды. Кейде кішкентай болып өседі, түктері болуы немесе болмауы мүмкін. Жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, дөңгелек немесе сопақ пішіндес, көбінесе ірі және дұрыс емес тісті немесе тілімделген. Ашық сары гүлдері масақ гүлшоғырына (raceme) жиналған, көбінесе бесеу немесе одан да көп гүлдері болады. Гүлдің төменгі жағында бес мүшесі бар, олар гүлден әлдеқайда қысқа. Әр гүлдің симметриясы екі жақты, екі ерінді (губа) бар. Жоғарғы еріні әдетте екі бөліктен, ал төменгі еріні үш бөліктен тұрады. Төменгі ерінде бір үлкен немесе көптеген кішкентай қызыл немесе қызғылт қоңыр дақтар болуы мүмкін (содан-ақ латын тілінде "дақты" деген мағына беретін guttata атауы келген). Гүлдің тесігі түкті. Erythranthe guttata аралармен, мысалы, Bombus туысына жататын аралармен тозаңданады. Ішкі өсіп өсу (инбридинг) гүлдердің мөлшері мен көлемін, сондай-ақ тозаңның сапасы мен мөлшерін азайтады. E. guttata өзін-өзі тозаңдануға бейім. Erythranthe nasuta (Mimulus nasutus) 200 000 – 500 000 жыл бұрын Орталық Калифорнияда E. guttata-дан пайда болды және содан бері негізінен өзін-өзі тозаңданушыға айналды. Одан бері генетикалық кодтың өзгеруі және өсімдік морфологиясының айырмашылықтары сияқты басқа да өзгерістер болды. E. guttata E. nasuta-ға қарағанда ылғалды ортаны жақсы көреді.

Өсіру

Erythranthe guttata арнайы бау-бақша шаруашылығында өсіріледі және әсемдік үшін қолданылады: дәстүрлі бақтарда; табиғи ландшафттарда, жергілікті өсімдіктерді және олардың өмір сүру орталарын қалпына келтіруге арналған бақшаларда.

Қолданылуы

Жапырақтары шикі және пісірілген күйінде жеуге жарамды. Кейде жапырақтары салатқа салаттың орнына қосылады, олардың дәмдері аздап ащы болады.