Кіріспе

Генри Росситер Уортингтон (17 желтоқсан 1817 – 17 желтоқсан 1880) – американдық инженер-механик, өнертапқыш, өнеркәсіпші және 1880 жылы Америка инженер-механиктер қоғамын құрған адам. Уортингтон тікелей бу сорғысын (1845–1855) жетілдіруге бағытталған бірнеше өнертабыс жасады, дуплексті бу сорғысына (1859) патент алды және 75 жылдан астам уақыт бойы кеңінен қолданылған алғашқы дуплексті су құбыры жүйесін құрды. Ол 1859 жылы Нью-Йорк қаласында сорғы өндіру зауытын ашты.

Өмірбаян

Нью-Йорк қаласында туған Уортингтон, Франсис (Медоукрафт) пен Аса Уортингтонның үлкен баласы болды. Аса Уортингтон – инженер және «Үміт ұн диірмендерінің» иесі, сондай-ақ қоғамдық өмірде белгілі тұлға. Ол 1650 жыл шамасында Англиядан көшіп, Коннектикут штатының Сайбрук қаласына қоныстанған Николас Уортингтонның алтыншы буын ұрпағы еді. 1845 жылы Бруклинде Генри Р. Уортингтон сорғы зауытын құрды және 1904 жылға дейін Бруклиннің Ред-Хук ауданындағы Ван Брунт көшесінде орналасқан болатын. Содан кейін компаниясы Нью-Джерси штатының Харрисон қаласына көшірілді. 1839 жылдың 24 қыркүйегінде Уортингтон Вирджиния штатының Александрия қаласынан келген комодор Джон Томас Ньютонның қызы Сара Ньютонға үйленді. Олардың алты баласы болды – төрт ұл және екі қыз. 1854 жылы туған Чарльз С., отбасының сорғы бизнесіне ең белсенді қызығушылық танытқан жалғыз бала еді. Өлген кезде Уортингтонның артында жесірі, екі ұлы және екі қызы қалды.

Ертедегі қызығушылықтары

Өзінің туған қаласындағы мемлекеттік мектептерде білім алғаннан кейін, механикаға ертеден-ақ бейімділігін көрсеткен Уортингтон, өте жас кезінде-ақ гидравликалық инженер болуға мүмкіндік беретін жұмыс іздеді. Ол қаланың сумен жабдықталу мәселелеріне назар аударды, бу машиналарымен және механикалық сорғылармен толыққанды танысты, сондай-ақ осы машиналарды жақсарту мақсатында тәжірибелер жүргізді. Оны канал арқылы жүру де қызықтырды, және осыған байланысты ол өзінің алғашқы өнертабысын жасады. 1840 жылы ол тәжірибелік булы канал қайығын іске қосты, ол жеткілікті табысқа ие болды, бірақ қайық тоқтағанда бу қазандығын сумен қамтамасыз ету үшін қолмен сорғы қолдану қажет болды. Бұл кемшілікті жою үшін ол автоматты түрде жұмыс істейтін және бу қазандығы ішіндегі су деңгейімен басқарылатын дербес қоректендіру сорғысын ойлап тапты (патент, 7 қыркүйек 1840 ж.).

Құбырлар мен құбырлар

Өзінің каналдық навигациялық тәжірибелерін тағы төрт-бес жылға жалғастырып, 1844 жылдың 2 ақпанында каналдық қайықтарды жылжыту тәсіліне қатысты жаңалыққа патент алғаннан кейін, ол қайтадан сорғыш машиналарын жетілдіруге назар аударды. 1845 пен 1855 жылдар аралығындағы кезеңде ол бірқатар өнертабыстар жасады, оның нәтижесінде тікелей бумен жұмыс істейтін сорғыны (патент № 13,370) алғаш рет ұсынған және құрастырған адам атанды. 1859 жылы Нью-Йоркте сорғы өндіріс орнатымын құрғаннан кейін, ол дуплексті бумен қоректендіретін сорғысын жетілдірді (патент № 24,838) және келесі жылы осы типтегі алғашқы су тасымалдау жүйесін жасады. Дуплекс жүйесінде бір қозғалтқыш екіншісінің бу клапандарын басқарды, ал поршеньнің соққы соңында тоқтауы су клапандарының тыныш жабылуына және су қысымын тұрақты деңгейде ұстауға мүмкіндік берді. Сол кезде қолданылып келген корнуолл қозғалтқыштарынан айқын артықшылыққа ие болған Уортингтонның сорғысы, 19 ғасырдағы инженерлік саласындағы маңызды жетістіктердің бірі саналды және оның принципі кеңінен қолданыс тапты. Сенімділігі мен төмен эксплуатациялық шығындарының арқасында бұл сорғылар Америкада су тасымалдау және мұнай өндіру аймандарындағы ұзын құбырлар арқылы мұнай айдау үшін кеңінен қолданылды; олар әлі де (1936 жылы) қазандықтың отынын беру, резервуарларды және балластты сорғылау, сондай-ақ гидравликалық пресс жұмыстары үшін қолданылады. Уортингтон сонымен қатар поршеньді соққы соңындағы өлі нүктеден өткізу үшін серпімділікке мұқтаж болмайтын сорғыш қозғалтқыштың авторы болды. Ол сондай-ақ, көптеген дәлдік аспаптарын, әрі өз саласында жоғары мәртебеге ие болуға лайық машина құралдарын ойлап тапты. Екі жүзден астам адамды жұмыспен қамтыған сорғы өндіріс орнатымын басқарумен қатар, ол Нью-Йорктегі Насон Өндіріс Компаниясының президенті де болды. Ол Америка Механикалық Инженерлер Қоғамын құрушылардың бірі және Қоғамның алғашқы вице-президенті, сондай-ақ басқа техникалық қоғамдардың мүшесі болды.