Кіріспе

Қоңырау сияқты дыбысы бар струналы аспап

«Парсифал» қоңырауы (Glockenklavier, ) – Рихард Вагнердің «Парсифал» операсының партитурасында талап етілетін шіркеу қоңырауларының орнына қолданылуға арналған струналы музыкалық аспап. Аспапты Вагнердің туындыларын дирижерлік еткен Феликс Моттл ойлап тапқан, ал оны Германияның Карлсруэ қаласындағы Швейсгут компаниясы жасаған.

Құрылыс

Ол концерттік рояль принципімен құрастырылған. Массивті рама снукер үстелінің пішінін еске түсіреді. Аспапта бес нота бар; әр нотада алты ішек (үш-үшін негізгі дыбысқа, ал үш – октава жоғары) бар. Ішектерге мақтамен жабылған үлкен молотоктармен соққы беріледі, орындаушы оларды жұдырықтан күшті серпіліспен қозғайды, бұл каррильонда ойнауға ұқсас. Молотоктар ұзын рычагтарға бекітілген, олар алдыңғы жағынан ішектерге дейінгі ұзындығының бес еселігінен екі бөлігінде орналасқан берік ағаш көпірге бұралады. Рычагтың ұшында нотаның атауы, ал одан кейін жұдырықпен соққы беретін мата жабын бар. Екі ішек көпірі және екі қақпақ көпірі, әр октаваға бір-бірден орнатылған, ішектердің дірілдеу ұзындығын анықтайды, ал ішек көпірі, басқа да ішекті аспаптардағыдай, ішектердің дірілдеуін дыбыс тақтасына жеткізетін орта болып табылады. Қақпақтар мен қақпақ тіректерінің орналасуы фортепианодағыдай.

Қажеттілік

Композитор оркестр үшін шығарма жазып, шіркеу қоңырауларының дыбысын беруді қажет еткенде қиындықтар туындайды. Мәлім мысалдарға 1812 жылғы увертюра, "Алтын аңыз", "Кавалерия Рустикана", "Паглиаччи", "Риенци" және "Парсифаль" жатады. Ең қиын мәселе "Парсифальда" туындады, онда қоңыраулар терең діни мағынасы бар өте салтанатты сахнада қолданылады. Вагнер ноталарында жазылған ноталар үшін нақты шіркеу қоңыраулары қолданылса, олар оркестрді басып, сахнадағы салтанатты атмосфераны жояды.

Қазіргі заманғы шіркеу қоңырауларының орнына

Көптеген оркестрлік музыкада, қоңырау дыбысы қажет болғанда түтікшелі қоңыраулар қолданылады. Тағы бір ерекше жағдайда, сэр Артур Салливанның "Алтын аңыз" кантатасының қойылымдары үшін жарты шар пішіндес қоңыраулардың арнайы жиынтығы жасалды. Олар мойшақтармен соққанда, анық дыбыс пен гул шығарды. Бірақ "Парсифаль" ерекше қиындық тудырды, себебі "Алтын аңыз" қоңырауының ең төменгісі, "Парсифаль" үшін қажетті ең төменгі нотадан бір октавадан бір тон жоғары болды, ал төрт қоңыраудың жалпы салмағы мыңдаған фунтқа жетеді. Қазіргі "Парсифаль" қойылымдарында көбінесе синтезделген немесе электронды жазбадағы шіркеу қоңырауының дыбысы пайдаланылады.