Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еркін қамыспен дыбыс шығаратын музыкалық аспап – музыкалық аспап.
Free reed musical instrument
the musical instrument
Концертина – әр түрлі аккордеондар мен гармоника сияқты еркін қамыспен дыбыс шығаратын музыкалық аспап. Ол кеңейіп, жиырылатын балғалардан тұрады және аккордеондағыдай алдыңғы жағында емес, әдетте екі жағында да түймелерге (немесе пернелерге) ие. Концертина Англия мен Германияда тәуелсіз түрде дамыған. Англиялық нұсқасын 1829 жылы сэр Чарльз Уитстон ойлап тапты, ал неміс нұсқасын Карл Фридрих Улиг бес жылдан кейін, 1834 жылы ұсынды. Концертинаның түрлі нұсқалары классикалық музыкада, Ирландия, Англия және Оңтүстік Африка халық музыкасында, сондай-ақ танго мен полька музыкасында қолданылады. Концертина тарихи түрде көп саяхаттайтын адамдардың арасында танымал болған (кішкентай және ықшам өлшемділігіне байланысты), сол себепті ол солдаттар, теңізшілер және ковбойлар арасында жиі кездесетін аспап. Тіпті Роберт Пирридің 1891 жылғы Гренландия Арктикасына жасаған экспедициясына да бір концертина әкелінген. Концертинаны халық арасында пираттық алтын ғасырымен байланыстырғанымен, ол Солтүстік Америкада пираттық кезеңнен шамамен 100 жыл өткен соң ғана ойлап табылды.
A concertina is a free reed musical instrument, like the various accordions and the harmonica. It consists of expanding and contracting bellows, with buttons (or keys) usually on both ends, unlike accordion buttons, which are on the front. The concertina was developed independently in both England and Germany. The English version was invented in 1829 by Sir Charles Wheatstone, while Carl Friedrich Uhlig introduced the German version five years later, in 1834. Various forms of concertina are used for classical music, for the traditional music of Ireland, England, and South Africa, and for tango and polka music. The concertina has historically been a favorite instrument among people who travel often (due to its small and compact size), leading it to be a common instrument among soldiers, sailors, and cowboys. One was even brought aboard Robert Peary's 1891 expedition of the Greenland Arctic. Despite the pop culture association of the concertina with the Golden Age of Piracy, the concertina was invented nearly 100 years after the heyday of piracy in North America.
Жүйелер
Концертиналар – қолмен ұсталатын, балғамен жұмыс істейтін, әр түрлі жүйелер бойынша құрастырылған, еркін тілшелі аспаптар тобы. Бұл жүйелер пернетақта орналасуы және жеке батырмалар (түймелер) ауа қысымының бағыты өзгерген кезде бірдей (унизонорикалық) немесе әртүрлі (бизонорикалық) ноталарды тудыра ма, жоқ па, соған қарай ерекшеленеді. Концертина Англия мен Германияда шамамен бір уақытта дамығандықтан, жүйелерді ағылшын, англо-герман және неміс типтеріне бөлуге болады. Осы жүйелердің бірін жақсы меңгерген орындаушыға басқа жүйедегі концертина мүлдем жат болуы мүмкін.
Concertinas are members of a family of hand held bellows driven free reed instruments constructed according to various systems which differ in terms of keyboard layout and whether individual buttons (keys) produce the same (unisonoric) or different (bisonoric) notes with changes in the direction of air pressure. Because the concertina was developed nearly contemporaneously in England and Germany, systems can be broadly divided into English, Anglo German, and German types. To a player proficient in one of these systems, a concertina of a different system may be quite unfamiliar.
Ағылшын және дуэт концертинасы
Ағылшын концертинасы мен дуэт концертинасы тарихы мен құрылысы жағынан ұқсастықтарға ие. Екі жүйе де көбінесе хроматикалық гамманы орындайды және унисонерлік болып табылады, яғни әр түйме сопақ соққанда немесе тарқанда бірдей дыбыс шығарады. Бұл екі ағылшын аспабы да неміс концертиналарынан кішідірек және әдетте алтыбұрышты пішінде болады, бірақ кейде 8, 10 немесе 12 қыры бар түрлері де кездеседі. Ағылшын жүйесінде гамма ноталары екі қолдың арасында кезектесіп орналасқан, бұл жылдам мелодиялар орындауға мүмкіндік береді. Дуэт жүйесінде төменгі ноталар сол қолда, ал жоғары ноталар оң қолда орналасқан, бұл өріліп жатқан гармониялар мен мелодияларды ойнауды жеңілдетеді. Ағылшын концертинасын 1829 жылы Ұлыбританияда алғаш рет патент алған сэр Чарльз Уитстон ойлап тапқан. Уитстон 1844 жылы дуэт концертинасына патент алған бірінші адам болды.
The English concertina and the Duet concertina bear similarities in history and construction. Both systems generally play a chromatic scale and are unisonoric, with each key producing the same note whether the bellows are being pushed or pulled. Both of these English instruments are smaller than German concertinas, and are usually hexagonal in shape, though occasionally featuring 8, 10, or 12 sides. The English system alternates the notes of the scale between two hands, enabling rapid melodies. The duet system features the lower notes on the left, and higher notes on the right, facilitating the playing of interlaced harmonies and melodies. The English concertina is credited to Sir Charles Wheatstone, who first patented such a design in 1829 in Great Britain. Wheatstone was also the first to patent a duet concertina, in 1844.
Неміс концертиналары
Неміс концертиналары Германияда жергілікті нарық және диаспора үшін жасалған, әдетте ағылшын концертиналарынан ірілеу болады және көбінесе бизонариялық, "ұзын пластина" типтес қамыстарды қолданады, сондай-ақ көбінесе алтыбұрышты емес, төртбұрышты пішінде болады. Неміс концертиналарында кейде бір нотаға бірнеше қамыс орнатылады, олардың құлағы аздап ерекшеленсе, бұл вибрато әсерін тудырады.
German concertinas, developed in Germany for its local market and diaspora, are usually larger than English concertinas, and are generally bisonoric, using a different style of "long plate" reeds, and are often square, as opposed to hexagonal. German concertinas also sometimes have more than one reed per note, which produces a vibrato effect if their tuning differs slightly .
Кеминцер концертинасы
Әр түрлі неміс концертина жүйелері ортақ құрылымдық ерекшеліктермен және негізгі пернетақта орналасуымен бөліседі. АҚШ-та, әсіресе көптеген неміс және Орталық Еуропадан тараған ұрпақтары бар Орта Батыс аймағында, "концертина" термині көбінесе Chemnitzer концертинасын білдіреді, ол екі жақты дыбысты (бизонорикалық) және бандонеонмен тығыз байланысты, бірақ әртүрлі пернетақта орналасуымен және сәндік стилімен ерекшеленеді, соның ішінде неміс-американдық аспап жасаушы және ойлап табушы Отто Шлихт бастаған бірнеше механикалық жаңалықтар бар. 1849 жылы C. F. Zimmerman жасаған Carlsfelder концертинасы осыған ұқсас түр. Chemnitzer концертинасы Американың Орта Батысындағы полька музыканттары арасында кең таралған, оны ең белгілі Лиль Уолли орындайды.
Various German concertina systems share common construction features and core keyboard layout. In the United States, particularly in the Midwest where there are many German and Central European descendants, the term concertina often refers to the Chemnitzer concertina, which is bisonoric and closely related to the bandoneon, but features a different keyboard layout and decorative style, including a few mechanical innovations pioneered by German American instrument builder and inventor Otto Schlicht. A related variant is the Carlsfelder concertina from C. F. Zimmerman, created in 1849 The Chemnitzer concertina is popular among polka musicians in the American Midwest, most famously played by Li'l Wally.
Бандонеон
Бандонеон (немесе бандонеон, бандонион) – Генрих Банд жасаған, ерекше бизонариялық құрылымы бар неміс концертинасы. Кішкентай шіркеулер мен капеллаларда органның орнын басу үшін ойлап табылған, бірақ көп ұзамай ол секулярланды және Аргентинада 19 ғасырдың соңынан бері аспаптың танымалдылығына байланысты танго музыкасымен байланыстырылды. Танго Аргентина мен Уругвайда әртүрлі би стилінен пайда болды. Көбінесе бандонеон бизонариялық болып келеді, бірақ 1920 жылдары Эрнст Куссеров және Чарльз Пегури жүйелері сияқты унизонариялық түрлері де пайда болды, олар шамамен 1925 жылы енгізілді. Бандонеонның әдетте әр түймесіне бірнеше қамыс орнатылған, олар бір октава аралықпен «құрғақ» реттелген. «Құрғақ» дегеніміз – қамыстың дұрыс реттелгендігіне байланысты вибратоның болмауы. Америка Құрама Штаттарында Хемницер – полька ойнауға арналған аспап ретінде, ал Аргентинада бандонеон – танго дәстүрінің маңызды бөлігі ретінде танымал. Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстар аралығында Германияда көптеген концертина және бандонеон оркестрлері болды, бірақ нацистік режим билікке келгеннен кейін бұл музыкалық үйірмелер жойылды.
The bandoneon (also rendered bandoneón, bandonion) is a German concertina system with an original bisonoric layout devised by Heinrich Band. Although intended as a substitute for the organ in small churches and chapels, it was soon secularized and is now associated with tango music due to the instrument's popularity in Argentina since the late 19th century when tango developed from various dance styles in Argentina and Uruguay. Though the typical bandoneon is bisonoric, the 1920s saw the development of unisonoric variants such as the Ernst Kusserow and Charles Peguri systems, both introduced around 1925. Bandoneons typically have more than one reed per button, dry tuned with the reeds an octave apart. "Dry" means that vibrato is absent because the tuning is accurate. the Chemnitzer in the United States as a polka instrument, and the bandoneon in Argentina as a prominent part of the tango tradition. Between World War I and World War II, there were many concertina and bandoneon bands in Germany, but with the rise of the Nazi regime these musical clubs disappeared.
Халықтық жаңғыру және қазіргі заман
1960 жылдардағы халықтық музыканың қайта жандануы концертинаның, әсіресе англо концертинаның танымалдылығының шамалы өсуіне алып келді. Соңғы кезде концертинаға деген қызығушылық қайтадан артып келеді, әсіресе Ирландия мен Англияның дәстүрлі музыкасында англо концертинасы жиі қолданылады. 1980 жылдардан бері тангоға қызығушылықтың артуы бандонеонға деген қызығушылықты да арттырды. Америкалық кантри/фольклор музыканты Вилли Карлайл американдық кантри музыкасына концертинаны (бұғаштық аккордеонмен бірге) енгізіп, американдық музыкада аккордеондардың жалпы өркендеуін көрсетуде. 21-ші ғасырда Ұлыбританияның көптеген аймақтарында дәстүрлі музыка ойнау жалғасуда, көбінесе ағылшын және англо жүйесіндегі концертиналар қолданылады. Концертиналар Италия мен Қытайда жаппай өндіріледі, сондай-ақ Еуропа, Оңтүстік Африка, Австралия және Солтүстік Америкадағы жеке шеберханаларда да жасалады. Қазіргі заманғы аспаптардың сапасы мен дәстүрлілігі әртүрлі, ең қымбаттары дәстүрлі концертина қамыстарын пайдаланса, орташа және арзан аспаптар аккордеон қамыстарының төмен бағасынан пайдаланады.
The folk revival movements of the 1960s led to a modest resurgence in the popularity of the concertina, particularly the Anglo. More recently, concertina popularity again seems on the rise, particularly the Anglo in the traditional music of Ireland and England. Renewed interest in tango since the 1980s has also seen interest in the bandoneon increase. American country/folk musician Willi Carlisle has been introducing the concertina (along with the button accordion) into American country music, reflecting a general resurgence of accordions in American music as well. Traditional music playing continues in many parts of the UK in the 21st century, often using English and Anglo system concertinas. Concertinas are mass produced in Italy and China, and are produced by individual workshops in Europe, South Africa, Australia, and North America. Modern made instruments are in a spectrum of quality and traditionalism, with the most expensive instruments using traditional concertina type reeds, while mid level and inexpensive instruments take advantage of the lower price of mass produced accordion reeds.