Кіріспе

Ливанның Солтүстік Губернаторлығындағы аңғар

Кадиша аңғары (وادي قاديشا), сондай-ақ Кадиша аңғары деп аталады және Кадиша шатқалы немесе Вади Кадиша деп те аталады, Ливанның Солтүстік Губернаторлығының Бшари және Жарта аудандарында орналасқан шатқал. Аңғар Кадиша өзенімен қазылған, Триполиге жеткенде Нахр Абу Али деп те аталады. Қадиша сөзі арамей тілінде "қасиетті" дегенді білдіреді, сондықтан аңғар кейде Қасиетті аңғар деп аталады. Ол көп ғасырлар бойы христиандық монахтар қауымдарын қорғап келген. Аңғар Ливанның солтүстігіндегі әл-Макмал тауының етегінде орналасқан. Адамдардың қоныстануы, заңсыз құрылыс және тиімсіз қорғау шаралары аңғардың толықтығына қауіп төндіріп отыр. Әзірге ЮНЕСКО-ның "қауіпте" тізіміне енбегенімен, заң бұзушылықтар жалғасқан жағдайда осы қадамға келуі мүмкін деген ескертулер жасалып жатыр.

География

Қасиетті Нахр Кадиша өзені Құдай кедрлері орманының төменгі жағындағы үңгірде (горотодағы) бастауын алып, 35 км-ге созылып ағады. Ливан кедрі (Cedrus Libani) ежелгі ботаникалық еңбектерде әлемдегі ең көне ағаш деп сипатталған. Израильдіктер оны өз жерлеріне Иерусалимдегі Бірінші және Екінші храмдарды салу үшін әкелді. Тарихи мәліметтерде атақты кедр ормандарының 6-шы ғасырда, Юстиниан тұсында жойыла бастағаны айтылған.

Тарих

Қадиша аңғарының көптеген табиғи үңгірлері палеолит дәуірінен бастап баспана ретінде және жерлеу орындары ретінде пайдаланылған. Әсіресе, Хаука маңындағы Аасси Хаукка (үңгірі) палеолит, рим және орта ғасырлық кезеңдерге қатысты археологиялық заттар тапқан. Христиан дінінің алғашқы ғасырларынан бері Қасиетті аңғар оңашалық іздегендерге пана болып келген. Тарихшылар Қадиша аңғарында христиан дінінің алғашқы жылдарынан бері үздіксіз монастырь қауымдастықтары болғанын айтады. Сонымен қатар, мұсылман мистикалықтары, яғни суфилер де медитация мен оңашалық үшін осы жерге келіпті. Марониттік монахтар Қадишаның ортасында, Каннубин қаласында жаңа орталық құрды, ал монастырьлар айналасындағы төбелерге жылдам тарады.

Қадиша мумиялары

1283 жылға дейін сақталған сегіз жақсы сақталған ауыл тұрғындарының табиғи мумиялары 1989-1991 жылдар аралығында Қадиша аңғарында GERSL ғылыми ұйымының спелеологтары Фади Баруди, Пьер Аби Аун, Пол Кахауажа және Антуан Гауч тарапынан табылды. Бұл мумиялар көптеген заттармен бірге 'Аси әл Хадат үңгірінен табылған.

Дүниежүзілік мұралық нысан

1998 жылы ЮНЕСКО осы аңғарды әлемдік мұра тізіміне қосты, себебі ол әлемдегі ең ерте христиандық монастырь орындарының бірі болып табылады және христиандық иманның үздіксіз мысалы ретінде маңызды.

Хауканың біздің әйелінің монастыры

Сайдет-Хауқа Қанубин мен Қожая монастырларының арасында, зор үңгірдің төменгі жағында 1150 метр биіктікте орналасқан. Ол 13 ғасырдың соңында Хауқа ауылының тұрғындарымен құрылған. Бұл шағын шіркеу орташа деңгейдегі кең алаңда орналасқан, онда каналдармен су толтырылатын су қоймасы бар. Жоғарғы деңгейге баспанамен ғана жетуге болады, ол 47 метрге дейін созылған үңгір. Үңгірде ортағасырлық керамика және жебе ұштарының көптеген қалдықтары табылған, бұл оның паналау орны ретінде пайдаланылғанын көрсетеді. 1170 метр биіктіктегі Аасси Хауққа (үңгір) жерінде бекініс іздері де анықталған. Археологиялық зерттеулер көрсеткендей, бұл үңгір палеолит, рим және орта ғасырларда пайдаланылған.

Мар Саркис монастыры

Мар Саркис монастыры, сондай-ақ Рас Аль Нахр деп аталады, Ехден, Кфарсгхаб, Бане және Хадат-Эль-Джеббе қалаларын аралап тұрады. 1500 метр биіктіктегі аңғарға қарайтын ерекше орналасуының арқасында, монастырь Қадишаның сақшы көзі деп аталады. Ол әулие Саркис және Бахосқа (әулие Сергий мен Бахусқа) арналған. Рас Аль Нахр атауы "өзеннің бастауы" дегенді білдіреді, себебі ол Мар Саркис бұлағының жанында орналасқан, ол Қлайнсие өзенінің негізгі көзі болып табылады, бұл өзен аңғарда Қаннубин өзенімен қосылады. Әулие Саркис және Бахосқа арналған алғашқы шіркеу 8 ғасырдың ортасында, егісшілік құдайына арналған канандық ғибадатхананың орнында салынған. Оның қасында 1198 жылы Анамызға арналған тағы бір шіркеу салынды. 1404 жылдан 1690 жылға дейін бірнеше ғимараттар салынды, сол кезде Патриарх Эстефан Дуайхи ғимараттардың бір бөлігін қалпына келтірді.

Мар-Лишаа монастыры

Мар Лиша немесе Киелі Еліша (دير مار أليشع), алғаш рет 14 ғасырда айтылған, екі қауымға тиесілі: марониттік усақтап тұратын тәртіп пен Жалаң аяқ кармелиттер тәртібі. Онда үш-төрт кішкентай ұяшық, асхана және бірнеше кеңсе бар; қауымдық шіркеуде тасқа қашалған төрт шағын ғибадатханасы бар.

Басқа да монастырлар

Кадишадағы басқа да монастырь мекемелері – Мар Гиргис монастыры, Мар Чаллита шағын ғибадатханасы, Мар Юханна монастыры, Мар Абун монастыры, Мар Саркис шөлдігі және Март Мура монастыры, Эхден және тағы басқалары. Ілесіп жатқан Хадчит аңғарында (Уади Хулат) тағы бір монастырь тобы бар. Оларға Дейр-эс-Салиб, Мар-Антониос, Мар-Семаан және Мар-Ассия монастырь кешендері, сондай-ақ Мар-Бохна және Мар-Чмуна жеке ғибадатханалары кіреді.