Кіріспе

Канадалық романист және британдық саясаткер (1862–1932)

Сэр Горацио Гилберт Джордж Паркер, 1-ші баронет (23 қараша 1862 – 6 қыркүйек 1932), Гилберт Паркер ретімен танымал, Канадалық романист және британдық саясаткер, Онтарио штатының Аддингтон қаласындағы Камден-Ист жерінде дүниеге келген. Ол капитан Джозеф Паркердің ұлы.

Білім беру және жұмыспен қамту

Ол Оттавада мұғалімдік білім алды және 1882 жылы Онтарионың Беллвилл қаласындағы (Онтарионың саңыралар мен тілсіздер институтында) мұғалім болар алдында Хастингс округінің Марш Хилл және Бейсайд мектептерінде сабақ берді. Одан кейін ол Тринити колледжінде лекция оқыды. 1886 жылы Австралияға барып, біраз уақыт "Сидней Морнинг Геральд" газетінің бас редакторының орынбасары болды. Ол сондай-ақ Тынық мұхиты, Еуропа, Азия, Египет, Оңтүстік теңіз аралдары және кейіннен Канаданың солтүстігіне кеңінен саяхат жасады. 90-шы жылдардың басында ол Лондонда романтикалық көркем әдебиет жазушысы ретінде атақ ала бастады.

Жарияланған еңбектер

Оның романдарының ең жақсылары – француз канадалықтарының тарихы мен өмірін алғаш рет тақырып еткен туындылары; оның тұрақты әдеби беделі канадалық әңгімелерінің көркемдігіне, суреттемелік шеберлігіне және драмалық күшіне негізделген. «Пьер мен оның халқы» (1892) романынан кейін «Фальхион ханым» (1893), «Қаһардың іздері» (1894), «Вальмонд Понтиакқа келгенде» (1895), «Мұзды солтүстіктің авантюрисі» (1895) және «Құдіреттілердің тағы» (1896, 1897 жылы сахналық қойылымға алынған) жарық көрді. «Құдіреттілердің тағы» – Джеймс Вулф пен Монкальм маркізі кейіпкерлер ретінде бейнеленген Квебектің ағылшын басқындығын суреттейтін тарихи роман. 1900 жылы жарық көрген «Бұрылыс жоқ көше» – Квебек қаласы Понтиакта өтетін әңгімелер жинағы, оның ең жақсы туындыларын қамтиды және кейбір сыншылар оны Стокердің «Дракуласы» және Джеймстің «Бұрылыс» романдары сияқты готикалық классиканың дәстүрінде санайды. «Күштілердің шайқасы» (1898) романында ол жаңа жол ашып, оқиғаны Канал аралдарында өткізді. Оның кейінгі маңызды кітаптары: «Жолдағы құқық» (1901), «Донаван-паша» (1902), «Қылыштар баспалдағы» (1904), «Тігушілер» (1907), «Солтүстік шоқтары» (1909), «Сот үйі» (1913), «Уәде етілген жер: Израильдегі Давидтың оқиғасы» (1920) және «Қуат пен даңқ» (1925). Паркердің үш романы АҚШ-тағы жылдық бестселлерлер тізіміне еніп, олардың екеуі екі жыл қатарынан ондыққа кірді. 1905 жылғы «Жаңа халықаралық энциклопедияда» оның кітаптарының «драмалық қасиеттері» жергілікті колориттің нақтылығына немқұрайлы қарағандарына қарамастан, үлкен танымалдыққа ие болғаны айтылған. Сэр Гилберт Паркер өзінің поэзиясымен де белгілі, әсіресе «Қайта қосылғандар» сонетімен. Ағылшын композиторы сэр Эдвард Элгар Паркердің үш романтикалық өлеңін музыкаға қойды: «Ой, ән қандай жұмсақ еді», «Сумерек», «Алтын жұлдыз ба?» – 1910 жылы аяқталмаған әндер циклінің бір бөлігі ретінде Op. 59. Элгар сонымен қатар 1917 жылы Киплингтің «Флот шетінде» атты соғыс кезеңіндегі теңіз өлеңдеріне жазған «Бар ішінде» атты кішкентай өлеңін музыкаға қойды.

Басқа қызмет түрлері

1895 жылғы желтоқсанда ол Нью-Йорк қаласының бай мұрагері, Эшли ВанТайнның қызы – мисс Эми ВанТайнға үйленді. Оның Канадамен байланысы және Австралиядағы және басқа да елдердегі тәжірибесі оны саясаттағы беделді империалистке айналдырды, содан бастап ол саяси мансабына көп көңіл бөлді. Ол әдеби еңбек етіп жүрді, бірақ кейбір соңғы кітаптары оның атын шығарған туындыларымен салыстыруға келмейді. 1900 жылы ол Грейвсендтен консервативті партиядан британдық Парламентке депутат болып сайланды және 1918 жылға дейін Парламент мүшесі болды. 1902 жылы ол Канада әдебиетіне қосқан үлесі үшін коронациялық наградамен марапатталды. Сол жылдың 24 қазанында Букингем сарайында король Эдуард VII оған наградасын табыс етті. Келесі жылдары ол партиядағы өзінің беделін нығайта берді, әсіресе тарифтік реформа мен Ұлттық артықшылықтарды қолдау бойынша белсенді жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол АҚШ-қа британдық ақпарат таратуды ұйымдастырды. 1915 жылғы 21 маусымда ол барондыққа өрледі және 1916 жылы Корольдік кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. Ол 1932 жылғы 6 қыркүйекте Лондонда (Англия) қайтыс болды. Паркер Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық пропагандада маңызды рөл атқарды. Эми ВанТайнға жасаған стратегиялық некесі, жазушы ретіндегі беделі және американдықтар арасындағы әлеуметтік статусының арқасында ол түрлі салалардағы ықпалды американдықтармен көптеген достық байланыстар құрды. 1914 жылғы 2 қыркүйекте Паркер Чарльз Мастерман мен британ үкіметі тарапынан американдық пропагандаға жауапты Веллингтон Хаустың бөлімшесін басқаруға тағайындалды. Ол жалақы алмады және бұл қызметте ресми лауазымы болған жоқ. Оның мақсаты – Американы соғыста британдықтарды қолдауға көндіру болатын. Ол британдық мақсатқа "күшпен ұнату" арқылы емес, "ұсыныспен және тартымдылықпен" қол жеткізуге болатынына сенді.

Нәтиже

Паркер өзінің үгіт-насихат жұмыстарын АҚШ соғысқа кірген 1917 жылға дейін жалғастырды. 1917 жылдың басында ол Америка Құрама Штаттарына барып, бұрын хаттасқан американдықтармен кездесті. 1917 жылдың 3 ақпанында президент Вудро Вильсон Паркер сапары кезінде Германиямен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп, мәлімдеме жасады. АҚШ соғыс жариялауға айналды, және Паркер өзінің міндеттерін орындағанына сенді. Сол күні ол денсаулығының нашарлағанын айтып, Веллингтон-хаустағы лауазымынан кетті. Веллингтон-хаус қызметінің барлық жағы толығымен құпия сақталды. Бұл олардың жарияланымдарына сенімділік арттырды, себебі оларды ешқандай ресми көздермен байланыстыру мүмкін болмады. Паркердің хаттары британ үкіметімен байланысын және олардың шығу тегін жасырды, ал оның американдық байланыстары оларды манипуляциялағанын білмеді. Бүгінде оның Бірінші дүниежүзілік соғысқа және Американың соғысқа қатысуына тигізген әсері, тіпті жан-жақты пропаганда талдауында да көбінесе ескерілмейді.