Чили мен Аргентина арасындағы шекара дауы және Бигль каналы қақтығысы

Кіріспе

Чили мен Аргентина арасындағы шекаралық дау Бигл жанжалы – Чили мен Аргентина арасындағы Пиктон, Леннокс және Нуэва аралдарына иелік ету және осы аралдармен байланысты теңіз юрисдикциясының аумағы туралы шекаралық дау. Бұл 1978 жылы елдерді соғысқа дейін жеткізді. Аралдар Оңтүстік Американың оңтүстік шетінде, Бигл каналының шығыс жағында стратегиялық тұрғыдан орналасқан. Бигл каналы, Магеллан бұғазы және Дрейк бұғазы – Оңтүстік жарты шарда Тынық мұхиты мен Атлант мұхитын байланыстыратын үш теңіз жолы. Аргентиналық хунта аралдарды Чилиге беру туралы халықаралық төрешіл шешімді қабылдамай, 1978 жылы Аргентинаның талаптарына сәйкес шекараны белгілеу үшін елді соғысқа бастады. Бұл қақтығыс 1904 жылы Аргентинаның Оңтүстік Патагония отарланғаннан бері Чили бақылауында болған аралдарға алғашқы ресми талаптарымен басталды. Қақтығыс бірнеше кезеңнен өтті. 1881 жылдан бастап аралдар Чилиге тиесілі деп есептелді. 1904 жылдан бастап аралдар даулы аймаққа айналды, одан кейін тікелей келіссөздер, халықаралық төрешіл сотқа жүгіну, тағы да тікелей келіссөздер, қауіпті жағдайға толу және ақырында реттелу жүзеге асты. Қақтығыс Папаның делдалы арқылы шешілді және 1984 жылдан бері Аргентина аралдарды Чили аумағы деп мойындады. 1984 жылғы шартта сонымен қатар кеме қатынасы, Фуэгия архипелагындағы басқа аралдардың егемендігі, Магеллан бұғазының шекарасы және Оңтүстікке қарай Хорн мүйісіне дейінгі теңіз шекаралары сияқты маңызды мәселелер де шешілді.

Тараптар мүдделері

Жылдар өте келе Антарктиканың маңыздылығы артып, Тынық мұхиты мен Атлант мұхиты арасындағы теңіз жолдары, аймақтағы мұнай кен орындарының болу мүмкіндігі және балық аулау құқықтары екі елдің де ұстанымдарын қатайтты, ал дау аймаққа қатысты басқа да мәселелерге тарады. Магеллан бұғазының шығыс бөлігі де даулы болды. Екі ел де шекара сызығы туралы келісімге келді, бірақ бұғаздың соңғы нүктесі туралы келіспеді. Чилилік тараптың пікірінше, бұғаз шекара сызығында аяқталады, ал шығысқа қарай Атлант мұхиты жалғасады, сондықтан Чилидің Атлант мұхитында "жағасы" (және оның проекциясы) бар еді және ол бұғаздың өзіне толық бақылау жүргізді. Аргентиналық тараптың пікірінше, Магеллан бұғазы шығысқа қарай шекарадан әрі жалғасады және Магеллан бұғазының шығыс соңы Аргентинаға тиесілі. Осы көзқарас бойынша, олар теңіз арқылы қатынасты бірлесіп реттеу құқығына ие болды және Чилидің Атлант мұхитымен шекарасы болған жоқ. Магеллан бұғазының батыс бөлігі де қақтығыс тудырды. Аргентина каналдар мен шығанақтарды бұғаздың бір бөлігі деп есептеді және 1881 жылғы шекара шартында белгіленгендей, барлық суларда еркін қатынас құқығын талап етті. 1977 жылдың 14 шілдесінде Чили үкіметі негізгі сызықтар туралы №416 қаулы шығарды (Чилидің негізгі сызықтарының картасын қараңыз). Бұл қаулы дауға екі маңызды әсер етті. Біріншіден, Чилидің 12 теңіздік шақырымдық аумақтық теңізін және 200 теңіздік шақырымдық эксклюзивті экономикалық аймағын Пиктон, Нуэва және Леннокс аралдарынан басталатын және Оңтүстікке қарай Хорн мүйісіне дейін созылатын жалғасқан сызық бойымен кеңейтуге тырысу мүмкіндігін ұлғайтты, осылайша оның теңіз юрисдикциясын шығысқа және оңтүстік-шығысқа қарай күрт арттырды. Екіншіден, ол негізгі сызықтармен шектеліп, барлық суларды Чилидің ішкі суларына айналдырды, онда Аргентинаның қатынас құқығы тек Чилимен жасалған нақты келісімдер арқылы ғана сақталды. Аргентинаның Ушуая порты Бигл каналының солтүстік жағасында орналасқан және Аргентина сулары арқылы Тынық мұхитына тікелей еркін қатынасы жоқ. Аргентина осы уақытқа дейін Фуэгия архипелагын қоршаған суларды шектеусіз пайдалануды өзінің коммерциялық және әскери қатынасы үшін өте маңызды деп санайды. Екі ел өздерінің Антарктикадағы талаптарын әрқашан континенттік иеліктерімен байланыстырып келді, өйткені елдердің Антарктикаға жақын орналасуы және Антарктикаға қарай проекциясы аумақтарға талап етуді негіздеуі мүмкін.

Over the years, the growing importance of the Antarctic and issues of navigation routes between the Pacific Ocean and the Atlantic Ocean, the possibility of oil fields in the zone, and fishing rights led both countries to harden their positions, and the conflict was extended to other issues regarding the zone. There was a controversy about the east end of the Straits of Magellan. Both countries agreed about the boundary line, but not about the end of the Straits. The Chilean view was that the Straits ended at the boundary line and eastward continued the Atlantic Ocean and therefore Chile had a "beach" at (and its projection over) the Atlantic Ocean and it enjoyed sole control of the Straits themselves. The Argentine view was that the Straits continued eastward of the border and that the east end of the Straits of Magellan belonged to Argentina. Under this view, it was co proprietor with the right to co regulate the navigation through the Straits and Chile had no border with the Atlantic Ocean. The west end of the Straits of Magellan was also a cause of conflict. Argentina considered the channels and bays part of the straits and demanded free navigation through all waters as stipulated in the Boundary Treaty of 1881 for the Straits. On 14 July 1977, the Chilean Government issued the decree n°416 over the baselines (See Chilean Baselines Map). The decree had two main implications for the controversy. First, it extended the range from which Chile might attempt to project its 12 mile territorial sea and 200 mile Exclusive Economic Zone along a continued line from Picton, Nueva, and Lennox Islands as far south as Cape Horn, thus greatly increasing its potential maritime jurisdiction to the east and southeast. Second, it effectively converted all waters enclosed by the baselines into Chilean internal waters where navigational rights for Argentina would exist only through explicit agreements with Chile. The Argentine port of Ushuaia, located on the north shore of the east Beagle Channel, had no direct free way to the Pacific Ocean through Argentine waters. Argentina has so far considered its unfettered use of the waters surrounding the Fuegian Archipelago to be a matter of critical importance for its commercial and military navigation. The two countries have always linked their Antarctic claims to their continental possessions because the nearness and the projection of the countries over the Antarctic can substantiate a claim over territories.

Дау-дамай тарихы

1904 жылдан 1971 жылға дейін дауды реттеуге жасалған тыраштандырған әрекеттер нәтижесіз аяқталды.

Оқиғалар

Аймақтың маңызы күшейгені салдарынан Чили мен Аргентина арасында транзит және балық аулау құқықтарына байланысты түрлі оқиғалар мен қақтығыстар туды, бұл толыққанды соғысқа ұласуы мүмкін еді. Снайп оқиғасы аймақта болған ең қауырсыны оқиға болды.

Бигл арнасы төрелігі (19711977)

1971 жылы Чили мен Аргентина Бігл каналы мәселесін Ұлыбритания королевасы Елизавета II басшылығымен міндетті төрелікке ресми түрде ұсыну туралы келісімге келді. Дауды шешетін сот Гаагадағы Халықаралық соттан Чили және Аргентина таңдаған бес судьядан тұрды. Төрелік соттың соңғы шешімі Британдық тәжге жіберілетін болды, ол сот шешімін қабылдау немесе қабылдамау туралы ұсыным беретін, бірақ оны өзгертуге құқығы болмаған. 1977 жылдың 2 мамырында сот аралдардың және барлық іргелес құрылымдардың Чилиге тиесілі екенін жариялады. Төрелік соттың баяндамасы мен шешімімен танысыңыз. 1974 жылы болған жалғыз кездесуде Хуан Перон Аугусто Пиночетке дауды бейбіт жолмен шешу ниетін білдірді. 1978 жылдың 25 қаңтарында Аргентина бұл шешімді қабылдамады және Чилидің аумақты қорғауға берген уәдесіне қарсы әскери күш қолдану арқылы наразылық білдіруге, сондай-ақ Чилиді аралдарды бөлісу туралы келіссөздерге мәжбүрлеуге тырысты, бұл Аргентинаның талаптарына сай шекараны құруға бағытталған.

"Соберния" операциясы (1978)

1978 жылғы 22 желтоқсанда Аргентина «Соберния» операциясын бастады, ол Хорн мүйісінің маңындағы аралдарды әскери күшпен басып алуға жасалған әрекет болды. Мақсаты – Чилидің реакциясынан одан әрі ілгерілеуге бола ма, жоқ па, соны анықтау еді. Бірақ операция бірнеше сағаттан соң тоқтатылды. Боэнос-Айрестегі әскери хунта келесі мүмкіндікте операцияны жаңартудың орнына, Рим папасына дауды реттеуге, оның арнайы өкілі кардинал Антонио Саморе арқылы көмектесуге рұқсат берді.

Папаның арадастыруы (1979-1984)

1979 жылғы 9 қаңтарда Монтевидео актісіне қол қойылды, онда екі тарап та бейбіт шешімге келісіп, 1977 жылдың басындағы әскери жағдайға қайта оралуға міндеттенді. 1980 жылы Папа Рим қабылдаған шешімді Чили қабылдап, Аргентина қабылдамады. Екі жақ шекарасында болжамды тыңшыларды ұстау, Аргентинаның 1981 жылғы 28 сәуірде шекараны жабуы және 1982 жылғы қаңтарда Аргентинаның дауларды сот арқылы шешу туралы жалпы келісімнен бас тартуы соғыс қаупін сақтап тұрды. Фолкленд соғысына алты апта қалғанда Аргентина Чилимен Децейт аралында АРА Гурручага оқиғасын жасады.

Фолкленд соғысы (1982)

1973 жылы Шила Кассиди ісінен кейін ағылшын-чили қарым-қатынастары нашарлай бастады. 1982 жылы Аргентина Фолкленд соғысында Ұлыбританияға қарсы соғыс ашты. Аргентинаның жоспары, Фолкленд аралдарын басып алғаннан кейін Бигль каналындағы даулы аралдарды әскери жолмен иеленуді қамтыды, бұл туралы Фолкленд соғысы кезінде Аргентина Әуе күштерінің бастығы, бригадир Базилио Лами Дозо Аргентинаның "Perfil" журналына берген сұхбатында айтқан: Л.Ф. Галтиери: "[Чили] біз қазір не істеп жатқанымызды білуі керек, себебі олар кезегінде болады".

1982 жылы Аргентина Чилиді әлі де құпия түрде жау деп есептеді. Аргентинаның шабуылға түсуі мүмкін деген күдікпен Чили Америкааралық өзара көмек туралы шарт бойынша Аргентинаны Ұлыбританияға қарсы қолдауға міндетті емес екенін мәлімдеді, өйткені бұл шарт қорғаныс сипатында болды, ал Аргентина осы жағдайда агрессор еді. Чили мен Аргентина өздерінің әскери күштерін шекараға орналастырды. Ортақ қиындық Ұлыбритания мен Чили арасындағы әскери ынтымақтастық мүмкіндігін анық көрсетті, және соғыс кезінде Чили Ұлыбританияға шектеулі, бірақ маңызды ақпарат ұсынды. екінші паптық ұсыныс бойынша. Дауыс беру Бигль каналының Аргентина секторы мен көптеген әскери қызметкерлерді қамтитын Тьерра-дель-Фуэго аумағында ғана шамалы айырмашылықты көрсетті. Бұл жерде де келісімге қолдау аздықпен болды. 1984 жылдың 29 қарашасында Аргентина мен Чили аралдарды Чилиге, ал теңіз құқықтарын Аргентинаға беру туралы келісімге Ватикан қаласында хаттама қойды.

География

Пуйехью тау асуы қақтығыста Ватикан мемлекетінен келген делдабаршылардың бірі Антонио Саморенің құрметіне Кардинал Антонио Саморе асуы деп қайта аталды.

Салдары

Бигль қақтығысы заңдық және құқықтық тұрғыда талқыланды, бірақ ақыры саяси компромисс ретінде шешілді. 1990 жылдары Аргентина президенті Карлос Менем мен Чили президенті Эдуардо Фрей Руис Тагле басшылығымен екі ел де көптеген дауларын шешіп, экономикалық және әскери салаларда ынтымақтастыққа көшті. Чилидегі бірқатар белгілі мемлекеттік қызметкерлер екі елдің қарым-қатынасын сөз еткенде, Аргентинаның бұрынғы шарттарын жоққа шығару фактісін әлі де еске алады.