Кіріспе

Жак Стернберг (17 сәуір 1923, Антверпен, Бельгия – 11 қазан 2006, Париж) – ғылыми фантастика және фантастика жанрында француз тілінде жазған жазушы.

Өмірбаян

Стернберг орыс еврей отбасында дүниеге келген. Мектепте жақсы оқымаған, әсіресе француз тілінде қиындықтар көрген. Ол он бес-он алты жасында жазуға кірісті. Оның алғашқы шығармалары фантастика мен бурлеск жанрына бейім болды, ал біраз уақыттан кейін ғана ол ғылыми фантастика жазуға кірісті. Мектептен кейін Стернберг картоп фабрикасында буып-түюші болып жұмыс істеді, кейін Парижге көшіп, баспагер-жазушы болу үмітімен. 1950 жылдардағы Париждің әдеби ахуалы сюрреалистердің ықпалында болды және Стернберг сол ортада сәттілік тапты. Стернберг өзінің еврей немесе бельгиялық тегімен ешқашан байланыстырмады, өзін жай ғана "өлімдік" деп санайтын. Ол өзінің шығармаларында байлар мен кедейлер туралы емес, тек қызметкер туралы жазды, ол өзі білетін және елестете алатын жалғыз әлемді білдірді. (көзі: Lamediatheque.be)

Стернберг, өте шебер рульші, кішкентай 12 футтық қайыққа ие болды (Zef класы, күндізгі саяхаттар үшін өте жақсы, бірақ баяу және жарысқа толыққанды жарамсыз) және тіпті нашар ауа-райында да қиын-қыстау жағалау сапарларын жиі жасады. Анархист болғандықтан, ол ұйымдастырылған регаталар мен жарыстарды қабылдамады – белгілі мұхит саяхатшысы Бернард Мойтессье сияқты, – және Эрик Табарлидің ең жақсы кезеңінде жарық көрген эротикалық теңіз романында яхтшылар, демеушілер мен яхт клубтары туралы өткір сатира жазды. Кішкентай қайықпен жүзу – теңізбен тығыз байланыста болу, және бұл Стернбергтің шығармаларында, әсіресе оның ең жақсы романы «Софи, la mer et la nuit» романында теңіздің маңызды орнын түсінудің кілті. Стернберг 83 жасында өкпе рагынан қайтыс болды.

Шолу

Жак Стернберг фантастика мен ғылыми фантастика арасындағы шекараны сақтап, 1958 жылы жарияланған «Fantasticum nommée Science Fiction» атты әйгілі эссесінде ғылыми фантастиканың фантастиканың бір саласы ғана екенін айтты. Стернбергтің туындыларындағы қорқыныштың себептері – арбақтар мен вампирлер емес, көбінесе ішінде өмір сүруге батыл болған адамдарды құртуға дайын алып, зұлым күш ретінде бейнеленген қазіргі заманғы қала. Осы тақырып «Жұмысшы» (L'Employé, 1958), «Сәулетші» (L'Architecte, 1960) және «Қала шеті» (La Banlieue, 1976) сияқты романдарда қайта-қайта пайда болады. Стернбергтің әңгімелері, «Мүмкін емес геометрия» (La Géométrie dans l'Impossible, 1953), «Террор геометриясы» (La Géométrie dans la Terreur, 1958), «Мұзды әңгімелер» (Contes Glacés, 1974) және «Тырнақты әңгімелер» (Contes Griffus, 1993) жинақтарында (бірнешеуін атағанда) бірнеше әртүрлі элементті табысты үйлестіреді: өте қараңғы сюрреалистік юмор, абсурдтың кафкалық түсінігі, макабрға құштарлық және әлем мен болашаққа деген мұңды, пессимистік көзқарас. Стернбергтің көркем әдебиетінде махаббат – құтқарудың көзі емес, керісінше, мүмкін емес, тіпті жат нәрсе, мысалы, «Софи, Теңіз, Түн» (Sophie, la Mer, la Nuit, 1976) және «Навигатор» (Le Navigateur, 1977) романдарынан көрінеді. Стернбергтің ғылыми фантастикалық әңгімелері де сол абсурдтық дәстүрді жалғастырды және «Екі белгісіз әлем арасында» (Entre Deux Mondes Incertains, 1957), «Нөлдік әлем» (Univers Zéro, 1970) және «Болашақсыз болашақтар» (Futurs sans Avenir, 1971) сияқты әртүрлі жинақтарда топталды. Тақырыптарында Американы басып алу үшін афроамерикандықтар кейпінде келген шатасқан ғарышкерлер, Исаның 533-ші рет айқышқа шегеленуі, адамзатты түсінбеген ғарышкерлердің Жерді ойсыз жоюы және т.б. жатқан еді. Стернбергтің әңгімелері «Жаңа толқынның» эксперименттік мәтіндерін және Дуглас Адамстың юморын болжады. Стернбергтің романдары да сол қараңғы, адамға деген жеккөрушілік сипаттамаларды көрсетеді: «Қорыштағы шығу» (La Sortie est au Fond de l'Espace, 1956) (біршама юмормен) немесе «Ескерту, мекенделген планета» (Attention, Planète Habitée, 1969) (юморсыз) бірдей, аяусыз логиканы ұстанады. Стернберг сонымен қатар кинорежиссер Ален Реснес үшін жұмыс істеп, оның 1968 жылғы сюрреалистік уақыт саяхаты фильмі «Je t'aime, Je t'aime» сценарийін жазды.