Кіріспе

1899 жылы Кресси класының бронекері

HMS Cressy – 1900 жылы Корольдік теңіз күштері үшін салынған бронекер. Құрылысы аяқталғаннан кейін ол Қытай станциясына жіберілді. 1907 жылы Солтүстік Америка және Батыс Үндістан станциясына ауыстырылды, ал 1909 жылы резервке қойылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда қайтадан қолданысқа енгізіліп, соғыс басталғаннан кейін бірнеше апта өткен соң Хелиголанд шығанағындағы шайқаста шағын рөл атқарды. Кресси және оның екі туыс кемесі 1914 жылдың 22 қыркүйегінде U 9 неміс теңіз асты қайығымен торпедаланып батып, 560 экипаж мүшесінен айырылды.

Дизайн және сипаттама

Кресси кемесінің жалпы ұзындығы 144 метр, ені 21 метр және су астындағы тереңдігі 8 метр болған. Ол екі 4 цилиндрлі үш буды кеңейтетін бу машинасымен жабдықталған, әрқайсысы бір шпиндельді қозғалтады, жалпы қуаты және максималды жылдамдығы шамамен жетеді. Машиналар 30 Белльвиль қазандығымен қамтамасыз етілген. Теңіз сынақтарында Кресси тек жылдамдыққа жетті, бұл оның класындағы ең жаман көрсеткіш. Ол көмірдің максималды тонын тасымалдайтын, экипажы 725-тен 760-қа дейін офицерлер мен сарбаздардан тұрды. Басты қару-жарағы екі BL Mk X зеңбірегінен тұрды, олар суперқұрылымның алдында және артында орналасқан жеке зеңбірек мұнараларында орналастырылған. Оның қосымша қаруларында он екі BL 6 дюймдік Mk VII зеңбірегі болды, олардың сегізі бас палубада орналастырылған және тек тыныш ауа райында ғана қолданылуы мүмкін. Олардың максималды ату қашықтығы шамамен олардың снарядтарымен болды. Торпедалық катерлерден қорғану үшін 12 фунттық 12 cwt жылдам атушы (QF) он екі зеңбірек орнатылды, сегізі жоғарғы палубадағы казематтарда және төртеуі суперқұрылымда. Кемеде үш 3 фунттық Hotchkiss зеңбірегі және екі суасты торпедалық түтікшесі де болды. Ол 1901 жылдың 28 мамырында Қытай станциясында қызметке жіберілді, бірақ базадан шыққаннан кейін рульдік механизмі бұзылып, бірнеше айға кешіктірілді, сондықтан ол қайта оралуға мәжбүр болды. 1901 жылдың қазан айының басында ол ел суларынан шығып, 7 қарашада Коломбоға, ал 16 қарашада Сингапурға келді. 1907 жылдан 1909 жылға дейін Солтүстік Америка және Батыс Индия станциясына тағайындалды және үйге оралғаннан кейін резервке қойылды. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін кеме 7-ші крейсерлік эскадрильяға тағайындалды. Эскадрильяның міндеті Солтүстік теңіздің кең бес бұрышын патрульдеу және Харвичте орналасқан эсминецтер мен су асты кемелерінің күшін қолдау болды, бұл Англия мен Франция арасындағы жабдықтау жолына шабуыл жасауға тырысқан неміс кемелерінен Англия арнасының шығыс жағын қорғады. 28 тамыздағы Хелиголанд шығанағындағы шайқаста кеме голланд жағалауындағы резервте болған крейсерлік күш "C" құрамында болды және ешқандай әрекетке қатыспады. Шайқас аяқталғаннан кейін контр-адмирал Артур Кристиан Крессиге коммодор Реджинальд Тирвиттің Харвич күшінің қираған кемелерінен 165 жарақат алмаған неміс теріс қалдықтарын қабылдауға бұйрық берді. Өзінің қарындасымен бірге ол тұтқындарды түсіру үшін Норге бет алды.

Тағдыр

22 қыркүйек күні таңертең Кресси және оның әпкелері, және , эскорттаушы эсминецтерсіз патрульде болды, себебі олар нашар ауа-райынан паналауға мәжбүр болған. Олар суасты қайықтарының шабуылдауын күтпеген, бірақ әр жағында қарауыл қойып, кез келген суасты қайығына шабуыл жасау үшін екі жақта бір қару ұстаған. Таңертең ауа-райы жақсарғаннан кейін Тирвитт сегіз эсминецпен крейсерлерді күшейту үшін жолға шықты. Капитан-лейтенант Отто Веддиген басқаратын U 9 Остендедегі британдық көліктік кемелерге шабуыл жасауға бұйрық алған, бірақ ол дауылдан қашу үшін суға батып, паналауға мәжбүр болған. Су бетіне шыққаннан кейін ол британдық кемелерді көріп, шабуылға көшкен. Ол сағат 06:20-да Абукирге бір торпеда атып, оның оң жағына тигізді; кеме капитаны минаға шалыққан деп ойлап, жараланғандарды ауыстыру үшін басқа екі кемеге жақындауға бұйрық берді. Абукир тез арада қисайды және сағат 06:55 шамасында, қарсы жақтағы бөлімдерге су тоқтатқанға қарамастан, суға батты. Хог батып бара жатқан әпкесіне жақындағанда, оның капитаны Уилмот Николсон бұл суасты қайығының шабуылы екенін түсінді және Крессиге перископ іздеуді ескертті, бірақ оның кемесі Абукирге жақындауын жалғастырды, өйткені оның экипажы судағы аман қалғандарға көмектесу үшін суға лақтырылатын барлық нәрсені лақтырып жіберді. Барлық қайықтарын тоқтатып, түсіргеннен кейін, Хог сағат 06:55 шамасында екі торпедаға ұшырады. Екі торпеданың салмағының күрт төмендеуі U 9-ды су бетіне шығарып, Хогтың артиллериялық экипажы суасты қайығы қайтадан суға батқанша тиімсіз атыс ашты. Крейсер торпедаға ұшырағаннан кейін он минуттан соң қисайды және сағат 07:15-те батты. Кресси суасты қайығын тарануға тырысты, бірақ сәттілікке жетпеді және оны құтқару жұмыстарын қайта бастады, ол да сағат 07:20-да торпедаға ұшырады. Веддиген екі торпедасын артқы түтіктерінен атып жіберді, бірақ тек біреуі ғана тиді. U 9 соңғы торпедасымен кемені айналдыру үшін маневр жасады және оны шамамен 07:30 қашықтықта атқылады. Торпеда сол жаққа тиіп, бірнеше қазандықты жарып, бөлмедегі адамдарды күйдірді. Апалары сияқты, Кресси ауыр қисайды, содан кейін 07:55-те батып кетті. Бірнеше голланд кемелері сағат 08:30-да аман қалғандарды құтқара бастады және Тирвитт пен оның кемелері сағат 10:45-те келгенге дейін британдық балық аулаушы траулерлері қосылды. Барлық үш кемеден 837 адам құтқарылды, 62 офицер және 1397 сарбаз жоғалды: жоғалғандардың 560-ы Крессиден болды.