Кіріспе

Сингапурлық академик және дипломат Чан Хенг Чи (; 19 сәуірде 1942 жылы туған) – 2012 жылдан бері Сыртқы істер министрлігінде Арнайы елші, Ұлттық өнер кеңесінің төрайымы және Азаматтардың құқықтары жөніндегі Президенттік кеңестің мүшесі қызметтерін атқарып келеді. Бұрын 1996-2012 жылдар аралығында АҚШ-тағы Сингапур елшісі болған.

Академиялық мансап

1964 жылы Сингапур университетінің (қазіргі Сингапур ұлттық университеті) саяси ғылымдар мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірген, ал 1967 жылы Корнелл университетінде өнер магистрі дәрежесін алған. Кейін 1974 жылы Сингапур университетінен докторлық дәрежесін алды. Оның диссертациясының тақырыбы: Бір партияның үстемдігінің динамикасы: Сингапурдың бес сайлау округін зерттеу. Чан бұған дейін Сингапур халықаралық қорының атқарушы директоры және Оңтүстік-Шығыс Азия зерттеулер институтының директоры болды. Сондай-ақ, ол Саясат зерттеулер институтының негіздеуші директоры болды. Чан Нью-Йорктегі Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің халықаралық кеңесінің мүшесі, Лондондағы Халықаралық стратегиялық зерттеулер институтының (IISS) кеңес мүшесі және Нью-Йорктегі Азия қоғамының халықаралық кеңесінің мүшесі болды. АҚШ-тағы елші қызметінен кейін Вашингтоннан кеткен кезде Чан Азия қоғамының тұңғыш дипломатиялық жетістіктері үшін, Сыртқы саясаттың тұңғыш дипломатиялық жетістіктері үшін 2012 жылы және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ерекше мемлекеттік қызметі үшін сыйлықтар алды. Чан көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде 1994 жылы Ньюкасл университетінен және 1998 жылы Бэкингем университетінен құрметті докторлық дәреже алды. Ол қазір Сингапурдың Ұлттық университетінде саяси ғылым профессоры болып жұмыс істеп жатыр. Ол сондай-ақ 1986 жылы «Тәуелсіздік сезімі: Дэвид Маршаллдың саяси өмірбаяны» және 1978 жылы «Бір партияның үстемдігінің динамикасы: PAP-тің халық арасындағы жұмысы» үшін екі рет Ұлттық кітап сыйлығына ие болды. Ол сонымен қатар Сингапур технология және дизайн университетінің инновациялық қалалар жөніндегі Ли Куан Ю орталығының төрағасы.

Дипломатиялық мансап

Чан 1989-1991 жылдары Сингапурдың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілі қызметін атқарды. Осы кезеңде ол бірқатар қызметтерді бірдей атқарып, Канададағы жоғары комиссар және Мексикадағы елші ретінде аккредитацияланды. 1996 жылы ол АҚШ-тағы елші болып тағайындалды. Ол Шығыс Азия елінен АҚШ-қа тағайындалған алғашқы әйел елші болды. Чан тағайындалуына өзі таңғалып, «Мен билікке қарсымын және елші болып тағайындалғанға дейін белгілі бір дәрежеде наразылық білдірген адам едім. Мен үшін бұл ұсыныс күтпеген жағдай болды, себебі мен сынға ұшырауға дағдыланбаған қоғамда үкіметтің саясатын қатты сынағанмын» деді. 1998 жылы Чан Қытайлық американдық әйелдер ұйымынан (OCAW) «Жылдың халықаралық әйел» сыйлығын алды, ал 1991 жылы Сингапурдың алғашқы «Жылдың әйел» сыйлығына ие болды. 1999 жылы Чан Сингапурдың мемлекеттік қызмет медалімен (алтын), 2005 жылы Ерен қызмет медалімен және 2011 жылдың тамызында Ұлттық күніндегі ең жоғары награда – Ерен қызмет орденімен марапатталды. Чан 2012 жылдың 23 шілдесінде Сингапурдың АҚШ-тағы елшісі лауазымынан босатылып, оның орнына Ашок Кумар Мирпури тағайындалды. Оның қызмет ету кезеңінде Сингапур мен АҚШ арасындағы екіжақты қарым-қатынас едәуір жақсарды. 2003 жылдың мамыр айында Сингапур мен АҚШ АҚШ-Сингапур еркін сауда келісімін (USSFTA) қол қойды, бұл АҚШ-тың Оңтүстік-Шығыс Азия елдерімен жасаған алғашқы еркін сауда келісімі болды. Екі ел де қорғаныс және қауіпсіздік салаларындағы байланыстарын күшейтті. 2012 жылдың қазан айында Азия елдерінің Қытайды немесе АҚШ-ты қолдау мәселесі талқыланған кезде Чан: «АҚШ Азия елдерін таңдауға мәжбүрлемеуі керек. Егер сіз елдерге таңдау жасауды ұсынсаңыз, нәтижелер сізге ұнамауы мүмкін» деді. Чан 2012 жылы Президентке қарасты азшылықтар құқығы жөніндегі кеңеске мүше болып тағайындалды және 2015 жылы қайта тағайындалды. 2013 жылы ол Ұлттық өнер кеңесінің төрағасы болды. 2012 жылдың қарашасынан 2015 жылдың қазанына дейін Сингапур үкіметі оны Сингапурдың Адам құқықтары жөніндегі үкіметаралық комиссиясындағы (AICHR) өкілі ретінде үш жылдық мерзімге тағайындады, бұл Сингапурдың алғашқы AICHR өкілі Ричард Р. Магнустың орнына болды. Dialectic.sg сайтында жүргізілген онлайн сауалнама нәтижесінде респонденттердің 52,8 пайызы мұндай нәсілдік жіктелуден бас тартуды қолдады. 2015 жылдың қарашасында Чан Сингапур халықаралық кинофестивалінде (SGIFF) сөйлеген сөзінде Ұлттық өнер кеңесінің (NAC) цензура саясатын қорғады, бұл NAC-ты бойкоттауға шақыруларға әкелді. NAC төрағасы Чан SGIFF ұйымдастырушыларына сөзінің мазмұны туралы ескертпеді. Айта кетейік, NAC Сингапурдың кино индустриясын бақыламайды және қадағаламайды. 2016 жылдың ақпанында Йель NUS колледжінің басқарушы кеңесінде отырған Чан Швейцарияның Женева қаласында өткен Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің 24-ші сессиясында Сингапурдың 377A-бөлімін қолдау туралы шешімін қорғады. Оның сөзі студенттердің Чанды колледждің басқарушы кеңесінен шығаруды талап етуіне әкелді, ал басқалары Чанның колледждің губернаторы ретінде емес, Сингапур елшісі ретінде сөйлегенін айтып, оны шығару әділетсіз болады деп мәлімдеді. Колледж оны шығару туралы талаптарды қабылдамады.

Жеке өмір

Чанның әкесі кәсіпкер болған. Оның екі бауыры мен бір қарындасы бар. Оның бауыры Алан Чан – жоғары мемлекеттік қызметкер және Сингапур Пресс Холдингс компаниясының бұрынғы бас директоры, ал екінші бауыры Чан Хенг Уинг те дипломат және қазір Сингапурдың Австрия Республикасындағы елшісі қызметін атқарады. Ол бұрын сәулетші Тай Кхен Сунға үйленген.