Кіріспе

Угандалық журналист Эндрю Мвенда (1972 жылы туған) – Уганданың баспа, радио және телеарналарында жұмыс істейтін журналист, сондай-ақ «The Independent» ағымдағы оқиғалар журналының негізін қалаушысы және иесі. Бұрын ол «The Daily Monitor» үлкен газетінің саяси редакторы болған, ал Уганданың астанасы Кампаладағы KFM радиосында «Эндрю Мвенда тікелей эфирде» бағдарламасын жүргізген.

Өмірбаян және білім

Мвенда 1972 жылы Уганданың Батыс аймағындағы Форт-Портал қаласында дүниеге келген. Оның әкесі – Форт-Порталдық Мзи Филип Муханга. Мвенда – ЮПДФ-ның жоғары әскери шенді офицері, генерал-лейтенант Каянжа Муханганың кіші інісі. Бастауыш мектепті бітірген соң Мвенда Ньякасура мектебінде О деңгейіндегі білімін аяқтады. Одан кейін ол Уганданың Шығыс аймағындағы Бусога колледжінің Мвири бөлімінде жоғары білім алды. Мвириден орта мектепті бітірді. Ол Уганданың ең көне және ең ірі мемлекеттік университеті – Макерере университетіне түсіп, журналистика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. 2008 жылы Дүниежүзілік экономикалық форум Мвенданы «Жас әлемдік лидер» деп таңдады (https://blog.ted.com/mwenda-shikwati/) және 2010 жылы «Foreign Policy» журналы оны 100 үздік жаһандық ойшыл қатарына енгізді. 2011 жылы Руанда президенті Пол Кагаме Мвенданы өз Президенттік кеңесшілер кеңесіне мүшелік етуге ұсынды (https://nilepost.co.ug/2019/09/23/kagame-drops-mwenda-as-advisor/). 2012 және 2013 жылдары «Foreign Policy» Мвенданы Twitter желісіндегі ең беделді 100 адамның тізіміне қосты (https://foreignpolicy.com/2013/08/13/the-fp-twitterati-100/). 2013 жылы ол Майкл Уилкерсон мен Мэтт Браунмен бірге «Tugende» әлеуметтік кәсіпорнын құрды, ол жастарға өздерінің күнкөрісін қамтамасыз ететін активтерге ие болуға көмектеседі. Содан бері «Tugende» компаниясы ең жылдам дамитын компаниялардың біріне айналды және қазір 25 000-нан астам клиенті бар, олар мұндай активтердің иелері, ал тағы 30 000-ы микроқаржылық несиелер арқылы меншік құқығын алу процесінде. 2011 жылы Мвенда Уганда президенті Ювери Мусевени мен Руанда президенті Пол Кагаме арасындағы келісімге қол жеткізуге көмектесті, бұл екі көшбасшыны біріктіріп, олардың екі елі арасындағы ұзаққа созылған қақтығыстарды тоқтатуға ықпал етті. 2011 және 2018 жылдар аралығында ол әр президенттің екіншісіне де-факто елшісі ретінде жұмыс істеді және олардың жеке және екі елдің қарым-қатынасын жақсартуға көмектесті. Бұл келісім 2018 жылы күшін жойып, жаңа қақтығыстарға әкеп соқты, нәтижесінде Уганда мен Руанда шекарасы үш жылға жабылды (https://www.huffingtonpost.co.uk/richard-dowden/reconciliation-for-kagame-b-943271.html). 2005 жылы ол Ұлыбритания үкіметі шақырған 16 жетекші журналистердің қатарында болды, олар премьер-министр Тони Блэрмен Африка комиссиясының алдағы есебін талқылады.

Жұмыс өтілі

Мунда – Independent Publications Limited баспасының бас директоры, «The Independent» ағымдағы оқиғалар журналын шығарушы. Ол Сократ, Карл Поппер және Фредерик фон Хайекке құрметпен қарастырады, сонымен қатар ол белсенді, журналист, колонна авторсы, арасында поэзиямен айналысатын, бизнесмен және әлеуметтік кәсіпкер. 2008 жылдың сәуір айында Уганда үкіметі оны «қоздырылатын материалдарды иеленгені және жанжал тудыратын мақалалар жариялағаны» үшін тұтқындап, кепілдікпен босатты.

Қоғамдық белсенділік

2006 жылдың шілдесінде Мвенда Африкаға көмек көрсетуге қарсы куәлік беру үшін Ұлыбританияның Парламентінің жаһандық кедейлік жөніндегі комитетіне қатысты. Ол Африкадағы даму процесіне көмектің тигізетін әсері туралы көп жазды және International Herald Tribune және Der Spiegel сияқты беделді газеттерде жарияланды. Сондай-ақ, ол осы тақырыпта BBC үшін радио және теледидарлық деректі фильмдерін түсірді. Мвенда мырзаның сөздері халықаралық БАҚ-та кеңінен таралды, оның ішінде BBC, CNN, The New York Times, The Washington Post, The Times, The Economist және Еуропа мен Солтүстік Америкадағы көптеген басқа газеттер, радио және телеарналарда жарияланды. Ол көмек көрсетуші ұйымдар мен қайырымдылық қорына олардың тиімсіздігі және сыбайлас жемқорлықпен байланысы үшін сын тақты. Оның пікірінше, батыстың көмегі Африканың дамуына көбінесе зиян келтірді, себебі ол тәуелділікті күшейтеді, соғыстарды ұзартады және жемқорлықпен күреспейді. Ол көмек реформа жасаған мемлекеттерге емес, өз халқына қарыз болған, оған лайықсыз мемлекеттерге беріледі деп санайды. 2007 жылдың маусым айында ол осы мәселелер туралы Танзанияның Аруша қаласында өткен TED конференциясында сөз сөйледі. 2019 жылдың 3 ақпанында Мвенда Уганданың батысындағы Каньяндахи бұталарында алты адам мен бес таяқпен Уганда Ұлттық Халықтарының Демократиялық-Революциялық Фронтын (UNPDRF) құрды. Ол өзін UNPDRF-тың жоғарғы шогуны деп жариялады, ал Чарльз Оньянго Обобоны оның бас идеологы етіп тағайындады. Әлеуметтік желіде ол UNPDRF-тың мақсаты – «Мюсевенидің жемқор диктатурасымен, Бесигедің радикалды экстремизімімен және Боби Вайнның мағынасыз сөздерімен күресу» екенін мәлімдеді. UNPDRF аты Эфиопиядағы солшыл саяси коалиция – Эфиопиялық Халықтық Революциялық Демократиялық Фронттың (EPRDF) атына ұқсас, оны Эфиопия премьер-министрі Әби Ахмет басқарады, бірақ UNPDRF-тың EPRDF-пен қолдауы немесе байланысы бар дегенге сену қиын.

Марапаттар

Мвенда 2008 жылы Журналистерді қорғау комитетінің демеушілігімен CPJ Халықаралық баспасөз бостандығы сыйлығына ие болды, "Угандада және бүкіл әлемде еркін баспасөзге деген адалдығын еске алу үшін".