Кіріспе

IRIS (Incorporated Research Institutions for Seismology) – сейсмографиялық деректерді жинау және тарату арқылы Жердің ішкі құрылымын зерттеуге арналған университеттердің ғылыми консорциумы. IRIS бағдарламалары ғылыми зерттеулерге, білім беруге, жер сілкінісі қауіпін азайтуға және жанжалды ядролық сынақтарға толық тыйым салу шартының тексеруіне үлес қосты. IRIS-ке қолдау Ұлттық ғылым қоры, басқа федералдық агенттіктер, университеттер және жеке қорықтар көрсетті. IRIS бес негізгі құрамдас бөліктен тұрды: Деректерді басқару орталығы (DMC), Континенттік литосфераны зерттеуге арналған портативтік сейсмикалық жүйе (PASSCAL), Жаһандық сейсмографиялық желі (GSN), Көшпелі массив (USARRAY) және Білім беру және қоғаммен байланыс бағдарламасы (EPO). IRIS Вашингтон қаласындағы бас кеңсесін сақтап келді. IRIS-тің Білім беру және қоғаммен байланыс бағдарламасы мұғалімдер мен жалпы жұртшылыққа сейсмология және Жер туралы ғылымды жақсырақ білуге және түсінуге көмектесетін анимациялар, бейнероликтер, сабақтар, бағдарламалық құралдар, плакаттар мен анықтамалық материалдар ұсынды. Мақсаты – геофизика саласында мансапты жолына түсуге ниет білдірген адамдардың санын арттыру. IRIS ғылыми деректерді сақтау тізілімі re3data.org-қа енгізілген. 2023 жылдың 1 қаңтарында IRIS UNAVCO-мен бірігіп, EarthScope консорциумын құрды.

Тарих

1959 жылы АҚШ үкіметі жер астында және жоғары биіктікте орындалған шетелдік ядролық жарылыстарды анықтау және оларды сәйкестендіру үшін ұлттық қабілеттілікті арттыру мақсатында зерттеу жұмыстарын бастады. Осының нәтижесінде құрылған Дүниежүзілік стандартталған сейсмограф желісі (WWSSN) бастапқы мақсатынан асып түсетін сәтті бағдарламаға айналды. Ол сейсмологиялық деректерді мақсатына ғана емес, сонымен қатар пайда болған плиталық тектоника тұжырымына да қамтамасыз етті. Бастапқыда Қорғаныс министрлігі басқарған, 1973 жылы операциялар АҚШ Геологиялық қызметіне (USGS) берілді. 1984 жылы WWSSN-ді кеңейту және оны Глобалды сейсмографиялық желімен (GSN) алмастыру қажеттілігінен туындаған ынтымақтастық IRIS консорциумымен басталды. GSN бастапқыда Ұлттық жер сілкінісі қаупін азайту бағдарламасы (NEHRP) аясында USGS-тің толық қаржыландыруымен іске асырылды, қазіргі таңда Ұлттық ғылым қорымен бірлесіп қолдау көрсетілуде.