Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлыбританияның ұлттан тыс әкімшілік бөліністері
Subnational divisions of the United Kingdom
Ұлыбританияның округтері – Ұлыбританияның әкімшілік, географиялық және саяси шекаралау мақсатында қолданылатын ұлттан тыс әкімшілік бөліністері. Ескі термин – "шир" тарихи тұрғыдан округке тең. Орта ғасырларда округ, кем дегенде Англияда, жергілікті басқарудың негізгі бірлігі ретінде қалыптасты. 17 ғасырдың басында Англия, Уэльс, Шотландия және Ирландияның барлығы округтерге бөлінді. Шотландияда 1707 жылғы Одақ туралы актіге дейін тек "шир" термині ғана қолданылды. 19 ғасырдың басынан бастап округтер жаңа әкімшілік және саяси талаптарға бейімделді, ал "округ" сөзі (көбінесе толықтырумен) әр түрлі мақсаттар үшін әртүрлі мағыналарда қолданылды. Англия мен Уэльстің кейбір аймақтарында округтер әлі де қазіргі жергілікті басқару функцияларын атқарады. Ұлыбританияның басқа бөліктерінде, әсіресе ірі қалалық аймақтарда, олар "округтік деңгейдегі" деп саналатын бірліктермен алмастырылды. Бүгінде олар тарихи округтік корпоративтік ұйымдарды, округтік үкіметтік өкілеттіктермен өздігінен басқару құқығын алған ұйымдарды көптеп ығыстырды. Бүгінде жергілікті басқару округтерінен басқа, Ұлыбританияның барлық аймағы орта ғасырдан бері географиялық және мәдени бірліктер құраған тарихи округтерге кіреді. Сонымен қатар, тарихи округтерге негізделген және ғылыми деректерді жинауда қолданылатын вице-округтар бар. Олардың мақсаты ғылыми зерттеулер үшін географиялық аймақтың тұрақтылығын сақтау және саяси шекаралардың өзгеруін ескермеу болып табылады.
The counties of the United Kingdom are subnational divisions of the United Kingdom, used for the purposes of administrative, geographical and political demarcation. The older term, shire is historically equivalent to county. By the Middle Ages, county had become established as the unit of local government, at least in England. By the early 17th century, all of England, Wales, Scotland, and Ireland had been separated into counties. In Scotland shire was the only term used until after the Act of Union 1707. Since the early 19th century, counties have been adapted to meet new administrative and political requirements, and the word county (often with a qualifier) has been used in different senses for different purposes. In some areas of England and Wales, counties still perform the functions of modern local government. In other parts of the United Kingdom, especially within large metropolitan areas, they have been replaced with alternative unitary authorities, which are considered 'county level' authorities. Today, these have largely replaced the historic county corporate entities granted self governance with county government powers. Today, in addition to local government counties, every part of the United Kingdom lies within the historic counties which have formed geographic and cultural units since the Middle Ages. Additionally, there are vice counties, which are geographic areas based on the historic counties, and used in scientific data gathering. Their purpose is to maintain the stability of the geographic area for scientific studies, and thus ignore changes in political demarcations.
Англия
Англия 48 салтанатты округке бөлінеді, олар географиялық округтер деп те аталады. Осы округтердің көпшілігі 39 тарихи округке негізделген, олардың тамыры ежелгі заманға дейін жетеді, бірақ кейбіреулері 1974 жылы ғана құрылған. Англия сонымен қатар 84 қалалық және қалалық емес округке бөлінеді (Ұлы Лондон және Силли аралдарынан басқа). Бұл округтер жергілікті басқару үшін қолданылатын аумақтарға сәйкес келеді және бір ауданнан тұруы немесе бірнеше ауданға бөлінуі мүмкін. 2023 жылғы сәуір айының мәліметі бойынша, 28 округ аудандарға бөлінген, ал олардың 21-інде округтік кеңес бар. Көптеген салтанатты округтер сол аттас қалалық немесе қалалық емес округтерге сәйкес келеді, бірақ көбінесе шекаралары тар. Қазіргі кездегі жүйе кезең-кезеңімен реформалаудың нәтижесі болып табылады; 1974 жылдан 1996 жылға дейін қалалық және қалалық емес округтер салтанатты округтермен тікелей сәйкес келді. 1889 жылдан 1974 жылға дейін округтік кеңестері бар аудандар әкімшілік округтер деп аталды (өздік округтік қалалары бар ірі қалалар мен қалаларды есептемегенде), ал салтанатты округтер жеке анықталды.
England is divided into 48 ceremonial counties, which are also known as geographic counties. Many of these counties have their basis in the 39 historic counties whose origins lie in antiquity, although some were established as recently as 1974. England is also divided into 84 metropolitan and non metropolitan counties (outside Greater London and the Isles of Scilly). These correspond to areas used for the purposes of local government and may consist of a single district or be divided into several. As of April 2023, 28 such counties are divided into districts, and 21 of those have a county council. Most ceremonial counties correspond to a metropolitan or non metropolitan county that has the same name but often has reduced boundaries. The current arrangement is the result of incremental reform; from 1974 to 1996 the metropolitan and non metropolitan counties corresponded directly with the ceremonial counties. From 1889 to 1974 areas with county councils were known as administrative counties (which excluded larger towns and cities that had independent county boroughs), and ceremonial counties were defined separately.
Шотландия
Шотландияда 1889 жылғы "Жергілікті басқару (Шотландия)" заңына сәйкес құрылған 33 жергілікті басқару округі бар. Олар 1975 жылы 1973 жылғы "Жергілікті басқару (Шотландия)" заңына сәйкес аймақтар, аудандар және аралдар кеңестерінің пайдасына таратылды. 1996 жылы 1994 жылғы "Жергілікті басқару және басқа да мәселелер (Шотландия)" заңымен аймақтар мен аудандар да таратылды, олардың орнына біртұтас шотланд кеңес аймақтары құрылды. (Аралдар аймақтары біртұтас кеңес аймақтары ретінде құрылған еді, ал олардың шекаралары өзгеріссіз қалды.) 1889 жылғы заңнама округтік кеңестерді құрды, әрбір азаматтық округті (бір ерекшелікті қоспағанда) біртұтас аумаққа айналдырды және азаматтық приходтар округтік шекараларды кесіп өткен немесе бірнеше округте бөліктері болған жерлерде шекараларды реттеді. Росс және Кромарти округтері бірігіп, Росс және Кромарти округін құрады. 1975 жылы құрылған бір аймақ және бірнеше аудан бұрынғы округтердің аумақтарымен ұқсас болды, ал 1996 жылы құрылған түрлі кеңес аймақтары да солай. Үш арал аймағының екеуі – Оркни және Шетландтың шекаралары бұрынғы округтердің шекараларымен сәйкес келеді. Шотландияда сондай-ақ қазіргі уақытта қолданылып жүрген тіркеу округтері де бар. Лорд-лейтенант тағайындалған Шотландияның аймақтары лейтенанттық аймақтар деп аталады.
In Scotland, there are 33 local government counties, created under the Local Government (Scotland) Act 1889. They were abolished in 1975 under the Local Government (Scotland) Act 1973, in favour of regions and districts and islands council areas. The regions and districts were themselves abolished in 1996, under the Local Government etc. (Scotland) Act 1994, in favour of unitary Scottish council areas. (The islands areas had been created as unitary council areas, and their boundaries were unaffected.) The 1889 legislation created county councils, turned each civil county (with one exception) into a contiguous area and adjusted boundaries where civil parishes straddled county boundaries, or had fragments in more than one county. The counties of Ross and Cromarty were merged to form Ross and Cromarty. One region and various districts, created in 1975, had areas similar to those of earlier counties, and various council areas, created in 1996, are also similar. Two of the three islands areas—Orkney and Shetland—have boundaries identical to those of earlier counties. Scotland has also registration counties, which are in current use. The areas of Scotland that are appointed a Lord Lieutenant are called lieutenancy areas.
Уэльс
Уэльстің тарихи округтеріУэльстің он үш тарихи округі 1535 жылы заңмен бекітілді (дегенмен, Pembrokeshire сияқты округтер 1138 жылдан бастау алады). 1889 жылы құрылған Уэльстің әкімшілік округтері осы округтерге негізделген. 1974 жылы мүлдем басқаша бірліктерді қолданатын жаңа жүйе құрылды. Бұл жүйе 1996 жылы өзгертілді, содан бері Уэльс толығымен бірлік әкімшілік аймақтары жүйесіне (олар негізгі аумақтар деп те аталады) бөлінді. 22 бірлік әкімшілік аймақтың 11-і заңды түрде "округтер", ал 11-і – округтік муниципалитеттер болып табылады, бірақ бәрі де бейресми түрде "округтер" деп аталады. Лорд-лейтенант тағайындайтын Уэльс аймақтары – Уэльстің сақталған округтері, олар негізінен 1974 жылы құрылған округтерге ұқсас болу үшін таңдалған негізгі аумақтардың комбинацияларынан тұрады.
Historic counties of WalesThe thirteen historic counties of Wales were fixed by statute in 1535 (although counties such as Pembrokeshire date from 1138). The Administrative Counties of Wales created in 1889 were based on these. In 1974 a new system was created using significantly different entities. These were changed in 1996 and since then Wales has been entirely divided into a system of unitary authorities (also known as principal areas). Eleven of the 22 unitary authorities are legally "counties", and eleven are county boroughs, although informally all are referred to as "counties". The areas of Wales that appoint a Lord Lieutenant are the preserved counties of Wales which are, for the most part, combinations of principal areas chosen to approximate to the counties constituted in 1974.
Солтүстік Ирландия
Солтүстік Ирландияда алты округ бар. Жер ауданы бойынша олар: Тирон, Антрим, Даун, Лондондерри, Ферманаг және Армаг. Солтүстік Ирландияның алты тарихи округі қазіргі кезде әкімшілік мақсаттар үшін қолданылмайды. Белфаст және Дерри қалаларымен бірге, округтер үкімет және жеке бизнес, сондай-ақ спорттық клубтар ішінде ұйымдастыру мақсатында қолданылады. Солтүстік Ирландия округтерінің барлығы тарихи Ульстер провинциясының құрамына кіреді, соған қоса Ирландия Республикасындағы үш округ та кіреді: Донегал, Каван және Монаган.
There are six counties in Northern Ireland. In order of landmass these are; Tyrone, Antrim, Down, Londonderry, Fermanagh and Armagh. The six historic counties of Northern Ireland are no longer in use for administrative purposes. Combined with the boroughs of Belfast and Derry, the counties do serve for organisational purposes within government, and often with private businesses and sporting clubs. The counties of Northern Ireland are all within the historic province of Ulster, which includes an additional three other counties in the Republic of Ireland: Donegal, Cavan and Monaghan.