Четака – б.з.д. 468 ж. қайтыс болған Личчхави тайпасының консулы. Жейнизмді қабылдап, Весали қаласын діни орталыққа айналдырды. Личчхави кеңесінің басшысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Личкави тайпасының консулы, б.з.д. 468 жылы қайтыс болды. Четака (санскрит: Ceṭaka) немесе Чедага (санскрит: Ceḍaga) б.з.д. 5 ғасырында Личкави тайпасының консулы (гана мүшя) болған.
Consul of the Licchavi tribe, died 468 BCE
Chetaka (Sanskrit: Ceṭaka) or Chedaga (Sanskrit: Ceḍaga) was the consul (gana mukhya) of the Licchavi tribe during the 5th century BCE.
Өмір
Сетака Кека мен Яшоматидің ұлы, Хайхая руына жататын, Трисала есімді қарындасы болған. Чедага Личхави тайпасы Кеңесінің тоғыз сайланған раджаларының ("басшыларының") бірі болды, ол Личхавиканың ганасангха (аристократиялық олигархиялық республика) басқаруының жоғарғы билігі болды және оның басшысы еді. Личхавика Кеңесінің жетекшісі ретінде Чедага сонымен қатар Гана Мукхья ("республика басшысы"), яғни республиканың сайланған консулы болды, бұл оны Личхавикалар жетекшілік ететін Ваджхика одағының басшысы етті.
Ceṭaka was the son of Keka and Yaśomatī, he belonged to the Haihaya clan, and he had a sister named Trisalā. Ceḍaga was one of the nine elected rājās ("rulers") of the Council of the Licchavi tribe, which was the supreme authority of the Licchavikas' gaṇasaṅgha (aristocratic oligarchic republic) administration, of which he was the head. As the leader of the Licchavika Council, Ceḍaga was also the Gaṇa Mukhya ("head of the republic"), that is, the elected consul of the republic, which also made him the head of the Vajjika League led by the Licchavikas.
Дін саясаты
Сетака өзінің немере інісі Махавираның үйретіктерін қабылдап, джайнизмді ұстанды, осылайша Личчавика мен Ваджхиканың Весали қаласын джайнизмнің орталығына айналдырды. Сетаканың алтыншы қызы Суджешта джайнизм дінінің кешіріміне енді. Сетаканың қыздарының түрлі басшыларға үйленуі Солтүстік Оңтүстік Азияда джайнизмнің таралуына себепкер болды. Сетаканың джайнизмге деген ыңғайлы қатынасы буддалық дереккөздердің оған көңіл бөлмеуіне әкелді, себебі ол өзінің билігін буддалардың джайнизмдегі қарсыластарын қолдау үшін пайдаланды.
Ceṭaka became an adept of the teachings of his nephew Mahāvīra and adopted Jainism, thus making the Licchavika and Vajjika's capital of Vesālī a centre of Jainism. Ceṭaka's sixth daughter, Sujyeṣṭhā, became a Jain nun. The marriages of Ceṭaka's daughters to various leaders, in turn, contributed to the spreading of Jainism across northern South Asia. Ceṭaka's favourable attitude towards Jainism was why Buddhist sources did not pay notice to him, since he used his power to support the Buddhists' Jaina rivals.
Магадхаға қарсы соғыс
Личхавикалар мен олардың оңтүстік көршісі Магадха патшалығы арасындағы қарым-қатынас бастапқыда жақсы болды, Магадхи патшасы Бимбисараның әйелі Весалия ханшайымы Васави болды, ол Личхавика Наяка Сакаланың ұлы Симханың қызы еді. Дегенмен, Личхави мен Магадха арасында кейде шиеленістер туындады, мысалы, Будданың мәйітінен кейін оның реликвияларын алуда Малакка астанасы Кусинарамен бәсекелестік болды. Тағы бір жағдайда Личхавикалар Ганга арқылы Магадхи жеріне шабуыл жасады. Кейіннен Магадха мен Личхави арасындағы қарым-қатынас Личхавикалардың Магадхи патшасы Бимбисараға жасаған ауыр қылмысының нәтижесінде нашарлады. Личхави мен Магадха арасындағы жағдай Ажатасатту билігі кезінде де жалғасты, ол Бимбисараның тағы бір Личхавика ханшайымы Васавиден туған ұлы еді. Соңында Личхави Ажатасаттуға қарсы көтеріліске, оның кіші інісі және Аңганың әкімі Вехаллаға қолдау көрсетті. Бимбисара Ажатасаттудың өзіне қарсы құйрық тістегенін білгеннен кейін Вехалланы мұрагер етіп таңдаған еді. Личхавикалар Ажатасатту таққа отырғаннан кейін Вехалланы Магадха тағына отырғызуға тырысты және Вехаллаға олардың астанасы Весалиді көтерілісі үшін база ретінде пайдалануға рұқсат берді. Бұл көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін Вехалла Личхавика және Ваджхиканың Весалидегі астанасында, атасынан пана сұрады, содан кейін Ажатасатту Личхавикалармен Ваджхикалармен бірнеше рет келіссөздер жүргізуге тырысты. Ажатасаттудың келіссөздерге жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол б.з.д. 484 жылы Ваджхика Лигасына соғыс жариялады. Ваджхика Лигасының мүшелері болған Вайдехалар, Наикалар және Маллакалар да Ажатасаттудың қаупіне тап болды, сондықтан Ваджхика Гана Мухьясы Чедага соғыс кеңесін Личхавикалар мен Маллакалардың раджаларымен өткізді. Вайдехалар, Наикалар және Маллакалар осылайша Лига тарапынан Магадхаға қарсы соғысты. Ваджхика Лигасының әскери күштері бастапқыда Ажатасаттуға қарсы тұруға жеткілікті күшті болды, сондықтан ол бірнеше жыл бойы дипломатия мен интригаларға жүгінуге мәжбүр болды, соңында б.з.д. 468 жылы Ваджхика Лигасын жеңіп, оның Личхави, Видеха және Ная сияқты аумақтарын Магадха патшалығына қосты. Осы арада Маллакалар да Ажатасаттудың Магадхи империясының құрамына кірді, бірақ оларға ішкі басқаруда шектеулі автономия берілді. Личхавикалар жеңілгеннен кейін Чедага мойнына темір мүсін байлап, құдыққа секіріп өзіне-өзі қол жұмсады. Оның тайпасы Ажатасаттудан жеңілгеніне қарамастан аман қалды, ал ескі Личхави республикасының құрылымы Магадхи билігі кезінде жергілікті автономия деңгейімен сақталды, бұл Личхавика Кеңесінің джайни Тиртанкара Махавираның өліміне арналған фестиваль ұйымдастырғанынан көрінеді.
Relations between the Licchavikas and their southern neighbour, the kingdom of Magadha, were initially good, with the wife of the Māgadhī king Bimbisāra being the Vesālia princess Vāsavī, who was the daughter of the Licchavika Nāyaka Sakala's son Siṃha. There were nevertheless occasional tensions between Licchavi and Magadha, such as competition with the Mallaka capital of Kusinārā over acquiring the relics of the Buddha after his death. In another occasion, the Licchavikas invaded Māgadhī territory from across the Gaṅgā. Later, relations between Magadha and Licchavi permanently deteriorated as result of a grave offence committed by the Licchavikas towards the Māgadhī king Bimbisāra. The hostilities between Licchavi and Magadha continued under the rule of Ajātasattu, who was Bimbisāra's son with another Licchavika princess, Vāsavī, after he had killed Bimbisāra and usurped the throne of Magadha. Eventually Licchavi supported a revolt against Ajātasattu by his younger step brother and the governor of Aṅga, Vehalla, who was the son of Bimbisāra by another Licchavika wife of his, Cellaṇā, the daughter of Ceḍaga. Bimbisāra had chosen Vehalla as his successor following Ajātasattu's falling out of favour after the latter had been caught conspiring against him. The Licchavikas had then attempted to place Vehalla on the throne of Magadha after Ajātasattu's usurpation and had allowed Vehalla to use their capital Vesālī as a base for his revolt. After the failure of this rebellion, Vehalla sought refuge at his grandfather's place in the Licchavika and Vajjika capital of Vesālī, following which Ajātasattu repeatedly attempted to negotiate with the Licchavikas Vajjikas. After Ajātasattu's repeated negotiation attempts ended in failure, he declared war on the Vajjika League in 484 BCE. As members of the Vajjika League, the Vaidehas, Nāyikas, and Mallakas were also threatened by Ajātasattu, and, as the Vajjika Gaṇa Mukhya, Ceḍaga held war consultations with the rājās of the Licchavikas and Mallikas before the fighting started. The Vaidehas, Nāyikas, and Mallakas therefore fought on the side of the League against Magadha. The military forces of the Vajjika League were initially too strong for Ajātasattu to be successful against them, and it required him to have recourse to diplomacy and intrigues over a number of years to finally defeat the Vajjika League by 468 BCE and annex its territories, including Licchavi, Videha, and Nāya to the kingdom of Magadha. Meanwhile, the Mallakas also became part of Ajātasattu's Māgadhī empire but were allowed a limited degree of autonomy in terms of their internal administration. After the Licchavikas' defeat, Ceḍaga committed suicide by jumping into a well with an iron statue tied to his neck. His tribe nevertheless survived their defeat by Ajātasattu, and the structures of the older Licchavi republic continued with a degree of local autonomy under Māgadhī rule, as attested by how the Licchavika Council instituted a festival in the memory of the death of the Jain Tīrthaṅkara, Mahāvīra.