Кіріспе
Лахор мұражайы (; ; ) – Пәкістанның Пенджаб провинциясындағы Лахор қаласында орналасқан мұражай. 1865 жылы кішірек жерде құрылып, 1894 жылы британдық отаршылдық кезеңінде Лахордағы The Mall көшесіндегі қазіргі орнында ашылған Лахор мұражайы – Пәкістанның ең ірі және ең көп келуші мұражайларының бірі. Мұражайда ежелгі Индо-грек және Гандара патшалықтарының буддалық өнерінің мол жинағы бар. Сонымен қатар, Инд өркениетінің, Моғол империясының, Сикх империясының және Британдық Үнді империясының коллекциялары да сақталған. Лахор мұражайы, ғимараттың тікелей алдында орналасқан Замзама зеңбірегімен бірге, Рудьярд Киплингтің "Ким" романының кіріспе сахнасының оқиғасы орын алатын жер болып табылады. Оның әкесі, Джон Локвуд Киплинг, мұражайдың алғашқы кураторларының бірі болған.
The Lahore Museum (; ; ) is a museum located in Lahore, Punjab, Pakistan. Founded in 1865 at a smaller location and opened in 1894 at its current location on The Mall in Lahore during the British colonial period, Lahore Museum is Pakistan's largest museum, as well as one of its most visited ones. The museum houses an extensive collection of Buddhist art from the ancient Indo Greek and Gandhara kingdoms. It also has collections from the Indus Valley Civilisation, Mughal Empire, Sikh Empire and the British Indian Empire. The Lahore Museum, along with the Zamzama Gun located directly in front of the building, is the setting of the opening scene in the novel Kim by Rudyard Kipling, whose father, John Lockwood Kipling, was one of the museum's earliest curators.
Тарих
Лахор мұражайы алғаш рет 1865–66 жылдары қазіргі Толлинтон базары орналасқан жерде, 1864 жылғы Пенджаб көрмесі үшін салынған зал ішінде құрылды. Қазіргі ғимарат 1887 жылы королева Викторияның алтын мерейтойына арналған ескерткіш ретінде салынды және сол кезде жиналған арнайы қоғамдық қаражат есебінен қаржыландырылды. Жаңа мұражайдың негізі 1890 жылдың 3 ақпанында королева Викторияның немересі, Кларенс герцогы Альберт Виктор салды. 1894 жылы мұражайдың барлық коллекциясы қазіргі ғимаратқа көшіріліп, Юбилей мұражайы деп аталды. Мұражай коллекциясы 1894 жылы Лахордың британдық дәуіріндегі орталық бөлігіндегі The Mall көшесіндегі қазіргі орнына көшірілді. Рудьярд Киплингтің әкесі Джон Локвуд Киплинг мұражайдың алғашқы кураторларының бірі болды, кейін оның орнын К. Н. Ситарам басты. 1948 жылы Пәкістан мен Үндістанның бөлінуі кезінде мұражайдың жәдігерлері екі жаңа мемлекет арасында бөлінді, мұражай өз коллекциясының шамамен 60% -ын сақтап қалды. Қалғаны Үндістанға берілді және ақырында осы мақсат үшін арнайы салынған Чандигардағы Үкіметтік мұражай мен өнер галереясында орналастырылды. 1970 жылдан 1990 жылға дейінгі кезең мұражайдың алтын ғасыры деп есептеледі, сол кезде ғалым, археолог және музейтанушы доктор Сайфур Рехман Дар оның директоры қызметін атқарды. Ол мұражай туралы бірнеше кітап жазды, ал оның қызметі сол кезде мұражай басқармасының төрағасы болған Б. А. Курешимен толықтырылды. Содан кейін мұражайды қалпына келтіруге қолдау көрсетілмегендіктен, оның жағдайы нашарлады. 2005 жылы Лахор мұражайын 250 мыңнан астам адам бақылады. Бұл көрсеткіш 2016 жылы 236 536-ға, 2017 жылы 214 697-ге төмендеді, бірақ 2018 жылы 227 994-ке дейін өсті. 2016 жылы (2956 келуші) және 2017 жылы (2941 келуші) бұл мұражай шетелдіктер арасында ең танымал мұражай болды. 2018 жылы ол екінші орынға (3659 шетелдік келушімен) түсіп, оның орнына Таксила мұражайы келді.
Қолданылу аясы
Мұражайда қола дәуірінен (Инд өркениетінен) ортағасырлық индус шахи және моғол дәуіріне дейінгі археологиялық материалдар қойылған. Жинақта Инд өркениетінің, Гандара және Грек-Бактрия кезеңдерінен сақталған маңызды жәдігерлер де бар. Гандара дәуіріне жататын ораза тұтқан Будда мүсіні – мұражайдың ең құнды және танымал туындыларының бірі. Монета коллекциясы 38 000 сирек монетадан тұрады. Ауа райының қолайсыздығы мен термиттердің зиян келтіруі салдарынан қабырға суреті жылдар бойына елеулі зақымдарға ұшырады. 2008 жылы Пәнджаб губернаторы оны қалпына келтіру жұмыстарын бастау үшін грант бекітті. Сурет 2010 жылы демонтаждалды, ал қалпына келтіру жұмыстары 2012 жылы басталды. 2018 жылға қарай Узма Усмани мен Мүмтаз Хусейн 16 панельді қалпына келтірді. Мұражайда моғол және сикх әшекейлі ағаш өңдеу бұйымдарының көркем үлгілері, сондай-ақ британдық кезеңге дейінгі суреттердің ірі коллекциясы бар. Жинаққа музыкалық аспаптар, ежелгі зергерлік бұйымдар, тоқымалар, керамика, қару-жарақ, сонымен қатар Тибет және Непал өнерінің кейбір туындылары да кіреді. № АтыРоліЛауазымыМерзімі (жыл) Сілтеме1Джон Локвуд Киплинг (C. I. E) Куратор1875–1893182Фред Генри ЭндрюсКуратор1893–189963Перси БраунКуратор1899–1912134Хью Лионель ХитКуратор1912–192975Раи Бахадур (С. Н. Гупта) Куратор1929–1942136Молви Зарар ХасанКуратор1942–194757Малик ШамсКуратор1947–1965188Сейд Мұхаммед ТақиКуратор/Директор1965–197499Др. Сайфур Рехман ДарДиректор1974–19931915Сейд Гүлзар МашаддиДиректор2004–2005116Нахид РизвиДиректор2005–2008317Асғар Надим СәйедДиректор2008–2009118Др. Камран Афзал ЧимаДиректор2009–2009<119Мұхаммед Сиддик ШейхДиректор2009–2010120Салман ИжазДиректор2010–2010<121Хумера АламДиректор2010–2012222Сумайра СамадДиректор2012–2016423Сейед Тахир Раза ХамданиДиректор (міндетін атқарушы)2016–2016<124Хұмаюн Мажар ШейхДиректор2016–2018226Насыр Жамал ХотианаДиректор2019–2019<127Тарик Махмуд ЖаваидДиректор2019–2020128Ижаз Ахмед МинхасДиректор2010 – қазіргі уақытқа дейін2*
(years)Ref.1John Lockwood Kipling (C. I. E)Curator1875–1893182Fred Henry AndrewsCurator1893–189963Percy BrownCurator1899–1912134Hugh Lionel HeathCurator1912–192975Rai Bahadur (S. N. Gupta)Curator1929–1942136Molvi Zarar HasanCurator1942–194757Malik ShamsCurator1947–1965188Syed Muhammad TaqiCurator/Director1965–197499Dr. Saifur Rehman DarDirector1974–19931915Syed Gulzar MashhadiDirector2004–2005116Naheed RizviDirector2005–2008317Asghar Nadeem SyedDirector2008–2009118Dr. Kamran Afzal CheemaDirector2009–2009 <119Muhammad Siddique SheikhDirector2009–2010120Salman IjazDirector2010–2010<121Humera AlamDirector2010–2012222Sumaira SamadDirector2012–2016423Syed Tahir Raza HamdaniDirector (Additional charge)2016–2016<124Humayun Mazhar SheikhDirector2016–2018226Nasir Jamal HotianaDirector2019–2019<127Tariq Mahmood Javaid Director2019–2020128Ijaz Ahmed MinhasDirector2010–present2*
Кітап
Аджум Рехмани жазған "Лахор мұражайының шедеврлері" кітабы 1999 жылы ЮНЕСКО-ның қаржылық көмегімен мұражай тарапынан басылды. 2006 жылы кітаптың жаңа басылымы жарық көрді.
Танымал мәдениетте
Рудьярд Киплингтің "Ким" романы (1901 жылы жарық көрді) ежелгі Лахор мұражайының және сауда алаңының айналасында өрбиді.