Кіріспе

Джон Кассаветттің 1976 жылғы фильмі.

«Қытай букмекерін өлтіру» – Джон Кассаветттің сценарийін жазып, режиссерлік еткен, Бен Гаццараның басты рөлде ойнаған 1976 жылғы американдық нео-нуар қылмыс фильмі. Бұл фильм – олардың үш бірлескен жұмысының екіншісі, «Күйеулер» фильмінен кейін, ал «Ашылу кеші» фильмінен бұрын түсірілген. Тімоти Кэри, Сеймур Кассель, Морган Вудвард, Мид Робертс және Азизи Джохари қосалқы рөлдерде ойнады. Гаццараның стип-клуб иесі Космо Виттелли бейнесі 1970-ші жылдары досы Кассаветстің алдында жасаған өзінің пародиалық ойынына негізделген. 2000 жылдардың ортасында Criterion Collection журналына берген сұхбатында Гаццара Виттеллидің түнгі клубтағы ерекше «өнер» жағына қатты мән беруіне қарамастан, жалаңаш қыздарды көру үшін келген және оның ешқандай көркемдік құндылығына көңіл бөлмейтін клиенттермен бетпе-бет келетінін, оның Кассаветстің өзінің бір бейнесі екенін айтты.

Сюжет

Космо Виттелли Лос-Анджелестегі Сансет Стрипте "Crazy Horse West" стриптиз-клубының иесі және басқарушысы. Космо көп уақыт пен күш-жігерін клубтың көркемдік-бурлеск қойылымын жобалауға және хореографияға жұмсағанымен, клиенттерінің оның стриптизерлерінің жалаңаш денелерін көру үшін ғана келгенінен қорқады. Космо Марти есімді қарыз берушіге жеті жылдық құмар ойыны қарызын толық төлейді, ал оның орнына оны және оның мафиялық серіктестерін клубтың кешкі қойылымына шақырады. Жаңадан қол жеткен азаттығын тойлауға құштар Космо қалаға өзінің үш сүйікті бишісімен (Марго, Рейчел және Шерри) бірге шығады, содан кейін 23 000 долларлық покер қарызын жинап алады, ол оны жаңа ғана тастап кеткен жағдайға қайтарады. Космо ақшаны уақыт өте келе төлей алатынын айтса да, Мартидің серіктестері Космоны "Crazy Horse West" клубын кепіл ретінде беруге мәжбүр етеді. Бизнесін қалай сақтайтыны және қарызды қалай шешетіні туралы алаңдап, Космо қыздарды үйлеріне апарып тастайды. Келесі күні түнгі уақытта гангстер Морт және оның серіктестері клубқа келіп, Космоға Харольд Линг есімді букмекерді тауып, өлтіруді тапсырады, осылайша оның қарызын өтеуге болады. Космо кешіктіргенде Морт оның біріне оны қатты ұрып-соғып, кісі өлтіруді дереу аяқтау керектігін түсіндіреді. Морт Космоға қару, көлік және Лингтің үйінің орналасқан жерін береді. Олар букмекердің үйі күзетіліп, тұзақтар орнатылғанын түсіндіргеннен кейін, Морттың адамдары Космоға оларға қарыз ақша үшін қолхат береді және оны жыртып тастауға шақырады, бұл кісі өлтіру оның қарызын жоятынын көрсетеді. Олар нысананың қарапайым букмекер екенін айтса да, оның нағыз есімін Бенни Ву деп ашады, бұл Космоның күдігін тудырады. Ву үйіне бара жатқан жолда Космоның машинасының дөңгелегі жарылады, бірақ ол телефон кабинасын тауып, такси шақырады. Такси Космоны мейрамханаға жеткізеді, онда ол нұсқау бойынша Ву үйінің күзетші итттерін алаңдату үшін гамбургерлерді алады. Букмекердің үйіне жол тартқан Космо Вуды спасында жалаңаш күйінде көреді. Космо қартқа бағытталғанда, Ву өзінің жаман адам болғанын мойындайды және Космодан кешірім сұрайды. Вуды өлтіргеннен кейін Космо бірнеше күзетшілерді атып, қашып кетеді, бірақ оқтан жараланады. Космо автобусқа мініп, кейін бірнеше таксимен Рейчелдің үйіне барады, онда ол төсекте құлап түседі. Рейчелдің анасы Бетти, Космо оны "ана" деп атайды, оның жарасын емдейді, бірақ оны клубқа апару үшін такси шақыру туралы өтінішіне қарсы тұрады. Осы уақытта Морт кісі өлтірудің сәтті аяқталғанын және Космоның аман қалғанын біледі, содан кейін оның оң қолы Флоға Космоны өлтіруді бұйырады. Космо клубқа оралады, онда Фло оны күтіп, кетіп қалуын сұрайды. Көйлексіз Рейчел олардың үстеліне жақындасады, ал жартылай есінен айрылған Космо оған алмаз жүзік сатып алатынын айтады және одан оны сүйетінін айтуын сұрайды. Фло Космоны бос тұраққа сүйреп апарып, Мортқа тапсырудан бұрын оларды достары деп есептейтінін мойындайды. Морт Космоға Вудың ірі қытайлық триадасының басшысы болғанын айтады және Космо Морттың адамдары орындай алмаған міндетті орындау үшін пайдаланылды, ол тірі қалуға тиіс емес. Морт Космоны қорғай алатынын айтады, бірақ оны бір адам атып алатындай етіп алаңдатады. Космо Мортты өлтіріп, Беттидің үйіне қашып кетеді, Рейчел қайда екенін сұрайды, содан кейін өзінің анасы туралы сөйлейді және Беттиге ол "тамаша" екенін айтады. Бетти Космоны тілге келтіріп, оған және Рейчелге үйіне келмеуді бұйырады. Космо клубқа оралып, өнерпаздарымен сөйлесіп, оларды әр адамның өз шындығы мен бақыт сезімі бар екенін айтып, жігерлендіреді. Ол тек ашуланғанда немесе басқалар оны қалағандай рөл ойнағанда ғана бақытты екенін мойындайды. Ол актерлер тобын театрлық бейнелерін қабылдауға шақырады, осылайша көрермендер өздерінің қиындықтарынан құтылып, өздері емес болып көрінуі мүмкін. Космо сахнаға шығып, Рейчел кеткендіктен кешігіп отырғанын, одан кейін көпшілікке оны жақсы көргенін мойындайды. Ол сыртқа шығып, шоу басталғанда оқ жарақатынан қан тамғанын көреді.

Өндіріс

Фильмнің соңындағы мейрамхана көрінесі үшін Кассаветес Голливудтың танымал студия басшыларын эпизодтық рөлдерге шақырды, бірақ содан кейін соңғы монтажда олардың беттерін әдейі алып тастады. Дэвид Боуи түсірілімдердің көп бөлігіне қатысты және клуб аудиториясының кейбір кадрларында оны көруге болады. Кассаветес Боуиді актер ретінде жоғары бағалады және 1983 жылғы Рюичи Сакамотомен түскен "Рождество құтты болсын, мырза Лоуренс" фильмін өзінің ең сүйікті заманауи фильмдерінің бірі деп санайтын. "The New York Times" газетінің сыншысы Винсент Канби осылай ойлады: "Қытайлық букмекерді өлтіру" режиссердің бұрынғы үш фильміне ( "Тәуекелге түскен әйел", "Күйеулер" және "Минни мен Московиц") ұқсас, өндіріске, әсіресе актерлерге көрсетілген қамқорлықты қолдауға жеткілікті күшті немесе қызықты мәнге ие болмай, әдейілеп соңғы нүктеге келмейді". Rotten Tomatoes сайты 28 киносыншының 79%-ы фильмге жағымды баға бергенін, ал орташа бағасы 10 балдық шкала бойынша 6,45 екенін хабарлады.

Шығармаланған қайта жасау

1990 жылдардың соңында режиссер Брет Ратнер «Қытай букмекерінің өлтірілуі» фильмінің қайта түсірілім құқығын алды және Джон Кассаветстің ұлы Никке сценарий жазуды тапсырды. Бірақ, қайта түсірілім ешқашан жүзеге аспады.