Кіріспе

Moraxella catarrhalis бактериясының түрі – адамның тыныс алу жүйесіне, ортаңғы құлаққа, көзге, орталық нерв жүйесіне және буындарына инфекция тудыратын, жылдам өсетін, қозғалмайтын, грам-теріс, ауадағы оттекті пайдаланатын, оксидаза-оң диплококк. Бұл бактерия тримерлік автотранспортерлік адгезиндер арқылы жасушаға жабысып, инфекцияны қоздырады.

Эпидемиология

Moraxella catarrhalis – адамның жоғарғы тыныс жолдарына бейімделген адам патогені. Бұл бактерия макақтар сияқты басқа да приматтарға жұғуы мүмкін.

Тарих

Moraxella catarrhalis бұрын Branhamella деп аталатын жекелеген туысқа жатқызылған. Бұған себеп - Moraxella туысының басқа өкілдері таяқша тәрізді болып келіп, адамдарда инфекция тудыруы сирек кездеседі. Дегенмен, ДНК гибридтеу зерттеулерінің нәтижелері және 16S рРНҚ тізбектерінің салыстыруы M. catarrhalis түрін Moraxella туысына қосуды негіздеу үшін қолданылды. Осының нәтижесінде, қазіргі уақытта осы бактерияларға Moraxella catarrhalis деген атау қолданылады. Бірақ, медицина қызметкерлерінің кейбіреулері әлі де осы бактерияларды Branhamella catarrhalis деп атайды. Moraxella бактериясы осы бактериялар туысын алғаш сипаттаған швейцариялық офтальмолог Виктор Моракстың құрметіне аталған. Catarrhalis сөзі "catarrh" сөзінен туындаған, грек тілінде "ағып төгілу" деген мағынаны білдіреді (ката – төмен, rrh – ағын), бұл суық тигенде болатын қабынумен байланысты көз бен мұрыннан көп мөлшерде шығатын сөлді сипаттайды.

Генетика

M. catarrhalis CCUG 353 типтік штамының толық геномдық тізбегі 2016 жылы LWAH00000000 тіркеу нөмірімен Жапонияның ДНК дерекқорында, Еуропалық нуклеотидтер архивінде және GenBank-та сақталды және жарияланды.

Клиникалық маңызы

Бұл бактерия ортаңғы құлақтың қабынуына, бронхитке, синуситке және ларингитке себеп болатыны белгілі. Қарт науқастар мен ұзақ мерзім бойы темекі шегетін, созылмалы обструктивті өкпе ауруымен ауырғандар M. catarrhalis бронхопневмониямен және созылмалы обструктивті өкпе ауруының күшеюімен байланысты екенін білуі керек. M. catarrhalis колонизациясының ең жоғары деңгейі шамамен 2 жаста байқалады, балалар мен ересектер арасында колонизация деңгейінің айқын айырмашылығы бар (өте жоғарыдан өте төменге дейін). Moraxella catarrhalis жақында адамдарда инфекция тудыратын патоген ретінде назар аударуда. Ол бронхопульмонарлық инфекцияның маңызды себебі болып табылады, инфекция жоғарғы тыныс жолдарынан өкпеге аспирация арқылы таралады. Бұдан өзге, ол бактериялық пневмонияны, әсіресе иммундық жүйесі нашарлаған ересектерде тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, ол созылмалы өкпе ауруы бар ересектерде инфекциялық асқынуларға және жіті синусит, максиллярлық синусит, бактериемия, менингит, конъюнктивит, созылмалы бронхиттің жіті қабынуы, уретрит, сепсис (шамалы болса да), септикалық артрит (сондай-ақ сирек кездеседі), ересектердегі жіті ларингит және балалардағы жіті ортаңғы құлақтың қабынуы сияқты аурулардың пайда болуына себепші болады. M. catarrhalis мүмкіндікті пайдаланатын өкпеге шабуылдайтын бактерия, әсіресе иммундық жүйесі нашарлаған немесе қандай да бір созылмалы ауруы бар науқастар үшін қауіпті. M. catarrhalis тудырған бактериемия инфекциялары науқастардың арасында 21% өлімге алып келеді. Дегенмен, бұл бактерияның жақында ғана патоген ретінде танылуына байланысты болуы мүмкін, себебі оның жайлы білім жеткіліксіз болды. Бұл генотиптік түрлі организм үшін, сондай-ақ вируленттілік факторларын анықтау үшін, мысалы, комплементке қарсы тұру қабілетін зерттеу маңызды. Липоолигосахарид вируленттілік факторларының бірі саналады. Бета-лактамазалар цитоплазмада синтезделеді және екілік аргинин транслокация жолы арқылы периплазмалық кеңістікке тасымалданады, бұл белок секрециясының жолы, ол белоктарды бүгілген күйде білік мембрана арқылы тасымалдайды. M. catarrhalis бета-лактамазаны шығарып, сыртқы мембраналық көпіршіктер арқылы бөліп шығарады, олар бета-лактамаға төзімділіктің клеткадан тыс жеткізілім жүйесі ретінде қызмет етеді, бұл M. catarrhalis маңында бета-лактамаға сезімтал бактериялардың тіршілігін қамтамасыз етеді. Бұл басқа бактериялар үшін пайдалы және полимикробтық инфекцияларды антибиотиктермен емдеуді қиындатуы мүмкін. Сонымен қатар, M. catarrhalis-тің басқа антибиотиктерге төзімділігі бета-лактамазаға да байланысты болуы мүмкін, себебі осы антибиотиктерді қолдану бета-лактамазаның антибиотиктерге төзімділігін арттырады. M. catarrhalis-тің патоген ретінде танылуы оған қарсы антиденелерді зерттеуге алып келді, бұл оның құрамын жақсырақ түсінуге мүмкіндік берді. M. catarrhalis-тің әртүрлі штаммдарының сыртқы мембраналық ақуыздары (OMP) бір-біріне өте ұқсас. M. catarrhalis TAT транслоказасы ақуызын кодтайтын tatA, tatB және tatC гендері бактериялық хромосомадағы бір tatABC локусында орналасқан және әрбір ген арасындағы бір нуклеотидтік үстіп тұрудың нәтижесінде транскрипциялық және трансляциялық байланысқа ие болуы мүмкін. Көптеген M. catarrhalis ақуыздары транслокация үшін жоғары консервацияланған жетекші мотивті қамтиды және TAT жолы арқылы тасымалданады деп болжанады немесе тексерілді. Бета-лактамазалар BRO 1 және BRO 2 ТАТ жолы арқылы тасымалданады. Басқа да ықтимал жолаушы ақуыздар темірге тәуелді пероксидазаға ұқсас ақуыз, цитохром c-ға ұқсас ақуыз және фосфат ABC тасымалдаушы ішкі мембрана ақуызына ұқсас ақуыз бар. ТАТ жолының жұмыс істеуі антибиотиктердің болмауында да M. catarrhalis-тің оңтайлы өсуі үшін қажет.