Кіріспе

2005 жылғы Мальдивтегі азаматтық тәртіпсіздіктер 2005 жылдың 12 тамызында Мальдив аралдарындағы Мале, Гаафу Даалу атолы және Адду атолында болған азаматтық тәртіпсіздіктерді білдіреді. Бұл оқиғалар елдің демократиялық реформасын қолдауға әкелді. Тәртіпсіздіктер президент Маумун Абдул Гаюмды ашық сынаған Мохамед Нашидтің тұтқындалуы және Мальдив демократиялық партиясы (МДП) мүшелері жиналыстар өткізген Дунфини шатырының бұзылуы салдарынан туындады. МДП-ны қолдаушылар дереу наразылық акциясын ұйымдастырды. Нашидтің тұтқындалуынан кейін көп ұзамай Маумун Абдул Гаюмның отставкаға кетуін талап ете бастады. Бірінші күні бірнеше адам тұтқындалды, содан кейін Дунфини шатыры бұзылды. Шатырдың бұзылуы жағдайды ушықтырып, тәртіпсіздікті күшейтті. 2005 жылдың 14 тамызында, үшінші түнде, биліктің наразылықты тоқтату әрекеттерінің салдарынан тәртіпсіздіктер зорлыққа ұласты. Тәртіпсіздіктер 2005 жылдың 12-14 тамызы аралығында үш түн бойы үзіліспен жалғасты. 2005 жылдың 15 тамызына қарай Мале төңірегінде күшті қауіпсіздік күштерінің болуымен көтеріліс басып тасталды. Тәртіпсіздік кезінде қаланың шамамен төрттен бір бөлігі қоршауға алынды.

Дхунфини шатырын бұзу

Нашидті тұтқындамас бұрын, ХДП-ның бірнеше мүшесі бұрын жоспарланғандай, Қара жұманы еске алу үшін Дхунфини Харугеге (ХДП-ның көптеген іс-шараларын өткізетін үлкен шатыр) барды. Нашидтің тұтқындалғаны туралы Дхунфини шатырында болғандар бірден білді. Олар Қара жұмаға арналған сөздеріне қоса, Нашидтің отставкасын және дереу, талапсыз босатылуын талап ете бастады. Нашид тұтқындалған кезде оның жақтастары Республика алаңының жанында наразылықтарын білдірді. Оның тұтқындалғанына екі сағат өтпей-ақ, жақтастары Республика алаңының маңында үкіметке қарсы ұрандар айтып көшеге шықты. Сағат 21:30-ға қарай олар парламент ғимаратының артында жиналып, бұрын тұтқындалғандарды босатуды талап ететін плакаттарды ұстады. Кейін Дхунфини Харугеге қарай шеру тартты. Дхунфинидегі көпшілік үкімет ХДП мүшелерін босамайынша шатырдан кетпеуге ант берді. 2005 жылдың 13 тамызының таңында полиция Дхунфини Харугеге (ХДП жиылыс орны) шабуыл жасап, сахнаны, трибунаны бұзды және сөйлеуге арналған құралдарды жойды, олар мүлікте қару (жітіленген темір таяқшалар) тапқандарын мәлімдеді. Полиция Мале астанасының бірнеше аймағын, Ұлттық қауіпсіздік қызметін, Шахид Али ғимаратын (Полиция бас штабы), Республика алаңын, Халық мәжілісін және Мальдив демократиялық партиясының кеңсесін қоршап алды.

Қауіпті жағдайлар

2005 жылғы 13 тамызда сағат 15:00-де МДП мүшелері полиция бақылауындағы МДП штаб-пәтерінің маңында жинала бастады. Жергілікті уақыт бойынша сағат 19:00-ге қарай көпшілік ірі демонстрацияға айналды. Полиция бұл топты бұрышпен шашыратты. Сағат 19:45 шамасында көпшілік тағы да Маджиди Магуға (елорданың басты көшелерінің бірі) жиналып, төрағасы Мохамед Нашидті дереу босатуды талап етті. Полиция төтенше жағдай жасап, наразыларды таратуға келді, бірақ президент Маумун Абдул Гаюмның дереу отставкаға кетуін талап етпеді. Полиция түн бойы жиналғандарға таяқ соғу, көзден жас шығару газы, бұрышпен шашырату және жоғау қысыммен су шашу сияқты әртүрлі тәсілдер қолданды. Полиция бірнеше демонстранттарды қамауға алды, олар сағат 23:00-ге дейін тәртіпсіздікке қарсы полиция қызметкерлеріне тас лақтыра бастады. Полиция оларды тоқтатуға тырысқанда наразылық топ зорлық-зомбылыққа көшті. Полиция және азаматтар арасында жарақат алғандар болды деген хабар тарады. 2005 жылғы 14 тамызда Маледе түнгі сағат 00:00-ден таңғы сағат 04:30-ға дейін коменданттық сағат жарияланды. Коменданттық сағатқа қарамастан, адамдар үйлеріне қайтудан бас тартты. Полиция таңғы сағат 01:00-ге дейін жағдайды бақылауға алды, содан кейін тағы да бірнеше адам қамауға алынды. 2005 жылғы 14 тамызда таңертең CHSE химия пәнінің мұғалімі Имад Солих және МДП мүшесі, кәсіпкер Абдул Маджид қамауға алынды. Демонстрацияның үшінші күні, тәртіпсіздіктің екінші түні 2005 жылғы 14 тамызда Иша намазынан кейін басталды. Маледегі көшедегі наразылық сағат 19:30-да Атама сарайының жанында басталды. Бұл үш түннің ең қатыгездісі болды. Ашулы топ полицияға бензинге малынған, отқа жақылған теннис доптарын, кірпіштерді, тастарды және басқа да заттарды лақтырды. 2005 жылғы 15 тамызда сағат 01:30-ға дейін тәртіпсіздік тоқтатылды. Үшінші түнде шамамен 160 адам қамауға алынып, Мале атоллының адам тұрмайтын аралы – Фейдху Финолуға және әскерилер оқу үшін пайдаланатын арал – Гирифушиге жеткізілді. ҰҚК мен полиция наразылық кезінде жиналғандарды сөзбен кемсіткені үшін айыпталды, бұл зорлық-зомбылықты одан әрі қоздырды. Бір жағдайда олар мешітке басып кіріп, намаз оқып жатқан адамдарды сөзбен қорлағандары айтылды. Тағы бір жағдайда жүкті әйел Аминат Маша ҰҚК қызметкерлерімен ұрысқан деген хабар тарады. ҰҚК мемлекеттік телеарнада бұл айыптауларды жоққа шығарып, жүкті әйелдерді ұрып-соқпағанын және мешітке басып кірмегенін мәлімдеді. Оппозиция үкіметті халықты ашуға тырысып, одан кейін саяси қызметін тоқтату үшін оппозициядағы жетекші тұлғаларды қамауға пайдаланғаны үшін сынады.

Басқа атоллдардағы тәртіпсіздіктер

Мұхамед Нашидтің қамауға алынуынан кейін Гаафу Даалу атолы мен Адду атолында да наразылықтар басталды.