Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2005 жылғы Мальдивтегі азаматтық тәртіпсіздіктер 2005 жылдың 12 тамызында Мальдив аралдарындағы Мале, Гаафу Даалу атолы және Адду атолында болған азаматтық тәртіпсіздіктерді білдіреді. Бұл оқиғалар елдің демократиялық реформасын қолдауға әкелді. Тәртіпсіздіктер президент Маумун Абдул Гаюмды ашық сынаған Мохамед Нашидтің тұтқындалуы және Мальдив демократиялық партиясы (МДП) мүшелері жиналыстар өткізген Дунфини шатырының бұзылуы салдарынан туындады. МДП-ны қолдаушылар дереу наразылық акциясын ұйымдастырды. Нашидтің тұтқындалуынан кейін көп ұзамай Маумун Абдул Гаюмның отставкаға кетуін талап ете бастады. Бірінші күні бірнеше адам тұтқындалды, содан кейін Дунфини шатыры бұзылды. Шатырдың бұзылуы жағдайды ушықтырып, тәртіпсіздікті күшейтті. 2005 жылдың 14 тамызында, үшінші түнде, биліктің наразылықты тоқтату әрекеттерінің салдарынан тәртіпсіздіктер зорлыққа ұласты. Тәртіпсіздіктер 2005 жылдың 12-14 тамызы аралығында үш түн бойы үзіліспен жалғасты. 2005 жылдың 15 тамызына қарай Мале төңірегінде күшті қауіпсіздік күштерінің болуымен көтеріліс басып тасталды. Тәртіпсіздік кезінде қаланың шамамен төрттен бір бөлігі қоршауға алынды.
The 2005 Maldivian civil unrest refers to the civil unrest that broke out in Malé, Gaafu Dhaalu Atoll and Addu Atoll of the Maldives on August 12, 2005, which led to events that supported the democratic reform of the country. This unrest was provoked by the arrest of Mohamed Nasheed an open critic of the president Maumoon Abdul Gayoom and the subsequent demolition of the Dhunfini tent, used by the members of the Maldivian Democratic Party (MDP) for their gatherings. Supporters of MDP were quick to demonstrate. They started calling for the resignation of Maumoon Abdul Gayoom, soon after Nasheed's arrest. Several arrests were made on the first night followed by the demolition of the Dhunfini tent. The demolition complicated the situation further provoking the unrest. The unrest grew violent on the third night, on August 14, 2005, due to the methods used in the attempts by the authority to stop the demonstration. The unrest continued intermittently for three nights, from August 12 to August 14, 2005. By August 15, 2005, the uprising was controlled with the presence of heavy security around Malé. Almost a fourth of the city had to be cordoned off during the unrest.
Дхунфини шатырын бұзу
Нашидті тұтқындамас бұрын, ХДП-ның бірнеше мүшесі бұрын жоспарланғандай, Қара жұманы еске алу үшін Дхунфини Харугеге (ХДП-ның көптеген іс-шараларын өткізетін үлкен шатыр) барды. Нашидтің тұтқындалғаны туралы Дхунфини шатырында болғандар бірден білді. Олар Қара жұмаға арналған сөздеріне қоса, Нашидтің отставкасын және дереу, талапсыз босатылуын талап ете бастады. Нашид тұтқындалған кезде оның жақтастары Республика алаңының жанында наразылықтарын білдірді. Оның тұтқындалғанына екі сағат өтпей-ақ, жақтастары Республика алаңының маңында үкіметке қарсы ұрандар айтып көшеге шықты. Сағат 21:30-ға қарай олар парламент ғимаратының артында жиналып, бұрын тұтқындалғандарды босатуды талап ететін плакаттарды ұстады. Кейін Дхунфини Харугеге қарай шеру тартты. Дхунфинидегі көпшілік үкімет ХДП мүшелерін босамайынша шатырдан кетпеуге ант берді. 2005 жылдың 13 тамызының таңында полиция Дхунфини Харугеге (ХДП жиылыс орны) шабуыл жасап, сахнаны, трибунаны бұзды және сөйлеуге арналған құралдарды жойды, олар мүлікте қару (жітіленген темір таяқшалар) тапқандарын мәлімдеді. Полиция Мале астанасының бірнеше аймағын, Ұлттық қауіпсіздік қызметін, Шахид Али ғимаратын (Полиция бас штабы), Республика алаңын, Халық мәжілісін және Мальдив демократиялық партиясының кеңсесін қоршап алды.
Before Nasheed's arrest several members of the MDP went to Dhunfini Haruge (a large tent where MDP conducts most of its activities) for Black Friday remembrance as previously planned. The arrest of Nasheed was instantly learnt by the people present at Dhunfini tent. They started calling for the resignation and the immediate unconditional release of Nasheed in addition to their speeches to mark the Black Friday. When Nasheed was arrested his supporters near Republican Square expressed their discontent over the matter. Within two hours of his arrest his supporters were on the roads near the Republican Square shouting anti government chants. By 9:30 p. m., they gathered behind the parliament building with banners calling for the release of people detained earlier. After sometime rallied towards the Dhunfini Haruge. The crowd at Dhunfini vowed not to leave the tent until the government released the members of MDP. On the early morning of August 13, 2005, police raided Dhunfini Haruge (MDP meeting point) and demolished the stage, podium and destroyed the speaking facilities, claiming that they had found weapons (sharpened iron rods) on the premises. Police cordoned off several areas in the capital of Malé, around the National Security Services, Shaheed Ali Building (Police Headquarters), Republic Square, People's Majlis and Maldivian Democratic Party Headquarters.
Қауіпті жағдайлар
2005 жылғы 13 тамызда сағат 15:00-де МДП мүшелері полиция бақылауындағы МДП штаб-пәтерінің маңында жинала бастады. Жергілікті уақыт бойынша сағат 19:00-ге қарай көпшілік ірі демонстрацияға айналды. Полиция бұл топты бұрышпен шашыратты. Сағат 19:45 шамасында көпшілік тағы да Маджиди Магуға (елорданың басты көшелерінің бірі) жиналып, төрағасы Мохамед Нашидті дереу босатуды талап етті. Полиция төтенше жағдай жасап, наразыларды таратуға келді, бірақ президент Маумун Абдул Гаюмның дереу отставкаға кетуін талап етпеді. Полиция түн бойы жиналғандарға таяқ соғу, көзден жас шығару газы, бұрышпен шашырату және жоғау қысыммен су шашу сияқты әртүрлі тәсілдер қолданды. Полиция бірнеше демонстранттарды қамауға алды, олар сағат 23:00-ге дейін тәртіпсіздікке қарсы полиция қызметкерлеріне тас лақтыра бастады. Полиция оларды тоқтатуға тырысқанда наразылық топ зорлық-зомбылыққа көшті. Полиция және азаматтар арасында жарақат алғандар болды деген хабар тарады. 2005 жылғы 14 тамызда Маледе түнгі сағат 00:00-ден таңғы сағат 04:30-ға дейін коменданттық сағат жарияланды. Коменданттық сағатқа қарамастан, адамдар үйлеріне қайтудан бас тартты. Полиция таңғы сағат 01:00-ге дейін жағдайды бақылауға алды, содан кейін тағы да бірнеше адам қамауға алынды. 2005 жылғы 14 тамызда таңертең CHSE химия пәнінің мұғалімі Имад Солих және МДП мүшесі, кәсіпкер Абдул Маджид қамауға алынды. Демонстрацияның үшінші күні, тәртіпсіздіктің екінші түні 2005 жылғы 14 тамызда Иша намазынан кейін басталды. Маледегі көшедегі наразылық сағат 19:30-да Атама сарайының жанында басталды. Бұл үш түннің ең қатыгездісі болды. Ашулы топ полицияға бензинге малынған, отқа жақылған теннис доптарын, кірпіштерді, тастарды және басқа да заттарды лақтырды. 2005 жылғы 15 тамызда сағат 01:30-ға дейін тәртіпсіздік тоқтатылды. Үшінші түнде шамамен 160 адам қамауға алынып, Мале атоллының адам тұрмайтын аралы – Фейдху Финолуға және әскерилер оқу үшін пайдаланатын арал – Гирифушиге жеткізілді. ҰҚК мен полиция наразылық кезінде жиналғандарды сөзбен кемсіткені үшін айыпталды, бұл зорлық-зомбылықты одан әрі қоздырды. Бір жағдайда олар мешітке басып кіріп, намаз оқып жатқан адамдарды сөзбен қорлағандары айтылды. Тағы бір жағдайда жүкті әйел Аминат Маша ҰҚК қызметкерлерімен ұрысқан деген хабар тарады. ҰҚК мемлекеттік телеарнада бұл айыптауларды жоққа шығарып, жүкті әйелдерді ұрып-соқпағанын және мешітке басып кірмегенін мәлімдеді. Оппозиция үкіметті халықты ашуға тырысып, одан кейін саяси қызметін тоқтату үшін оппозициядағы жетекші тұлғаларды қамауға пайдаланғаны үшін сынады.
By late afternoon, around 3:00 p. m. on August 13, 2005, MDP members started gathering outside MDP Headquarters area that was held by the police. By 7:00 p. m. local time the crowd had turned into a large demonstration. This crowd was dispersed by the police using pepper spray. By about 7:45 p. m. the crowd, once again re assembled on Majeedhee Magu (one of the main roads in the capital) demanding the immediate release of their Chairman Mohamed Nasheed. Riot police arrived on the scene to disperse the demonstrators, but they held off calling for the immediate resignation of President Maumoon Abdul Gayoom. The police used various methods including baton charges, tear gas, pepper spray and high pressure water cannons on the crowd throughout the night. Police arrested several demonstrators, whom by 11:00 p. m. had turned to throwing stones on the riot control policemen. The mob grew violent as the police tried to stop them. There were reported casualties of both police and civilians. On August 14, 2005, a curfew was declared starting from midnight to 4:30 a. m. in Malé. Despite the curfew, people refused to go home. The police controlled the situation by 1:00 am with more arrests. In the morning of August 14, 2005 more people were arrested including CHSE chemistry teacher Imad Solih and Abdul Majid, MDP member and a businessman. The third night of the demonstration, second night of the unrest, started after Ishaa prayers on August 14, 2005. Street protest began in Malé at 7:30 p. m. near Athamaa Palace a hotel. This turned to be the most violent of three nights. An angry mob confronted the riot police with petrol soaked burning tennis balls, bricks, stones and other objects. The unrest was controlled by 1:30 am of August 15, 2005. By the third night some 160 people were arrested and transferred, reportedly, to Feydhoo Finolhu an uninhabited island of Malé Atoll and Girifushi (an island used by the military for training purposes). Both NSS and Police were accused of verbally abusing the crowd, throughout the unrest, which fueled the violence further. On one incident they were accused of storming into a mosque and verbally abusing the people praying. On the other incident it was reported a pregnant women, Aminath Massha, was beaten by NSS personnel. NSS denied these accusations on state owned television, Television Maldives, saying they had not beaten up any pregnant women nor had they stormed into the mosque. The opposition has criticized the government of provoking the public, and then using it as a means to arrest senior figures within the opposition to suppress the political activities.
Басқа атоллдардағы тәртіпсіздіктер
Мұхамед Нашидтің қамауға алынуынан кейін Гаафу Даалу атолы мен Адду атолында да наразылықтар басталды.
Unrest also broke out in Gaafu Dhaalu Atoll and Addu Atoll following Mohamed Nasheed's arrest.