Кіріспе

XVIII ғасырдағы француз өнері мен тарихы

XVIII ғасырдағы француз өнері барокко, рококо және неоклассицизм бағыттарымен ерекшеленді.

Тарих

Францияда 1715 жылдың қыркүйегінде Людовик XIV-тің қайтысы Регенс кезеңі деп аталатын еркіндік пен тәртіпсіздікке толы дәуірге әкелді. Людовик XIV-тің мұрагері, оның шөбересі Людовик XV, бар болғаны 5 жаста болды; келесі жеті жыл бойы Франциямен Орлеан герцогы Филипп II регенттік етті. Версаль 1715 жылдан 1722 жылға дейін тастамалы қалды. Кескіндеме «fêtes galantes», театрлық сахналар мен әйелдердің бейнесіне бұрылды. Осы кезеңнің суретшілеріне Антуан Ватто, Николас Ланкрет және Франсуа Буше жатады. Ұлыбританиядағы Рококо және неоклассицизм дәуірінің француздық көркем және сәндік өнерінің мысалдарымен танысуға ең қолайлы орындардың бірі – Лондон қаласындағы тегін ұлттық галерея, Уоллес Жинағы. Луи XV стиліндегі безендіру (бұрынғы билік кезінде де көзге түскенмен) жеңіл болды: пастельді түстер мен ағаш панельдер, кішігірім бөлмелер, алтын жалатудың азайтылуы және брокаттың сиректеу қолданылуы; қабықшалар, гүл шоқтары және кейде қытайлық мотивтер басым болды. Бөлмелер көбірек жеке кеңістіктерге айналды. Версальге қайта оралғаннан кейін Людовик XIV-тің барокко стиліндегі көптеген бөлмелері қайта жаңартылды. Ресми этикет те жеңілдетілді және жеке өмірге қатысты ұғым кеңейтілді: король өзі түнде ресми жатыннан шығып, сүйіктісімен жеке сөйлесетін болды. XVIII ғасырдың екінші жартысында француз мәдениеті Еуропадағы басымдыққа ие болды, әсіресе өнер мен ғылым салаларында, ал француз тілі Еуропалық сарайлардың лингва франкасы болды. Француз академиялық жүйесі суретшілерді даярлауды жалғастырды, бірақ Жан Оноре Фрагонар және Жан Батист Симеон Шарден сияқты суретшілер қалың қылқаламмен салынған, жаңа және көбірек импрессионистік стильдерді зерттеді. Жанрлардың иерархиясы ресми түрде сақталғанымен, жанрлық сурет, пейзаж, портрет және натюрморт өте танымал болды. Жазушы Дени Дидро сурет және мүсіншілік академиясының жылдық көрмелері туралы бірнеше рет жазды, ал оның пікірлері мен сын-пікірлері осы кезеңдегі өнер туралы маңызды мәліметтерді қамтиды. Дидроның сүйікті суретшілерінің бірі Жан Батист Грюз болды. Қазіргі заманғы стандарттар бойынша китч саналатын болса да, оның тұрмыстық көріністерін бейнелеуі сол кезеңдегі еуропалық өнерде сентиментализмнің маңыздылығын көрсетеді (бұл Жан Жак Руссо мен Сэмюэл Ричардсонның шығармаларында да көрінеді). Осы кезеңде романтизмге дейінгі белгілерді де кездестіруге болады. Хуберт Роберттің итальяндық каприччо суреттерінен шабыттанған қираған ғимараттардың суреттері осы тұрғыдан алғанда үлгілі. Сонымен қатар, ақылға қонымды және геометриялық француз бағынан (Андре Ле Нотрдың бағы) ағылшын бағына, ол (жасанды түрде) жабайы және ақылға сыймас табиғатты баса көрсеткен өзгеріске ұшырады. Кейбір бақтарда қираған ғибадатханалардың ескерткіштері де кездеседі. XVIII ғасырдың ортасында Францияда неоклассицизмге бет бұрылды, яғни грек және рим формалары мен иконографиясын саналы түрде пайдалану. Кескіндемеде бұл стильдің ең көрнекті өкілі Жак Луи Давид болды, ол грек вазаларының профильдерін бейнелеп, профильді қолдануға баса назар аударды; оның туындылары көбінесе классикалық тарихқа қатысты (Сократтың өлімі, Брут). Оның суреттерінің мәртебесі мен тақырыбы 17 ғасырдың Николя Пуссенінен үлкен әсер алды. Луи XVI стиліндегі жиһаз (бұрынғы билік кезінде де болған) креслоның арқасында дөңгелек және овал пішіндерге ұмтылды; кресло аяқтары ойылып жасалған; гректерден шабыттанған иконография безендіру үшін қолданылды. Француз неоклассицизмі француз төңкерісінің монументализміне үлкен үлес қосты, мысалы, грек ғибадатханасы түріндегі Ла Мадлен шіркеуі (1763 жылы басталып, 1840 жылы аяқталды) және бүгінде француз ұлы тұлғаларының қабірлері орналасқан Пантеон (1764–1812). Классикалық архитектураның рационализмі мен қарапайымдылығы Ағарту дәуірінде артқа қарап тұрған готиканың антонимі ретінде қарастырылды. Грек және рим тақырыптары республикалық құндылықтарды насихаттау үшін жиі таңдалды. Сондай-ақ, француз төңкерісінің батырлары мен шейіттерін бейнелейтін суреттер де бар, мысалы, Давидтің Жан-Поль Маратты өлтіруі туралы суреті. Жан-Огюст Доминик Ингрес, Давидтің шәкірті, сонымен қатар Рафаэль мен Джон Флаксманнан әсер алды, Давидтің стилінің дәлдігін сақтап, сонымен қатар романтизм рухында мифологиялық (Эдип пен сфинкс, Юпитер мен Тетис) және шығыстық (одаліскалар) тақырыптарды зерттеді.