Жан Симон Шарден: Француз суретшісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Француз суретшісі (1699–1779)

Жан Симеон Шарден (ʒɑ̃ simeɔ̃ ʃaʁdɛ̃; 2 қараша 1699 – 6 желтоқсан 1779) – 18 ғасыр француз суретшісі. Ол натюрморт шебері ретінде танылады, сонымен қатар ас үй қызметшілерін, балаларды және тұрмыстық көріністерді бейнелейтін жанрлық суреттерімен де әйгілі. Оның туындылары мұқият теңгерілген композиция, жарықтың жұмсақ таралуы және зерлі импастомен ерекшеленеді.

Өмір

Шарден Парижде, шкаф жасаушының ұлы ретінде дүниеге келді және қаладан сирек шықты. 1757 жылға дейін ол Сен-Сулписке жақын сол жағалауда тұрды, содан кейін Людовик XV оған Луврде студия және тұрғын үй берді. Ол тарих суретшілері Пьер Жак Казе және Ноэль Николас Койпельдің шәкірті болды, ал 1724 жылы Сен-Люк академиясының шебері атанды. Бір он тоғызыншы ғасыр авторының айтуынша, белгісіз суретшілердің Патшалық академиясының назарына түсуі қиын болған кезде, ол алғаш рет "кішкентай Корпус Кристи" (әдеттегіден сегіз күн кейін өткізілетін) Плейс-Дофинде (Понт-Нёф жанында) суретін көрсету арқылы көзге түсті. 1720 жылы осы жерден өткен Ван Ло оны сатып алып, кейіннен жас суретшіге көмектесті. 1728 жылы "Жар және Буфет" суретін ұсынғаннан кейін ол Корольдік сурет және мүсін академиясына қабылданды. Келесі жылы ол Сен-Люк академиясындағы орнын қалдырды. Ол "әр түрлі жанрларда суреттер жасап, клиенттері қанша төлесе, соған қарай" қарапайым өмір сүрді, сондай-ақ 1731 жылы Фонтенблодағы Франсуа I галереясындағы фрескаларды қалпына келтіру сияқты жұмыстармен айналысты. 1731 жылдың қарашасында оның ұлы Жан-Пьер, ал 1733 жылы қызы Маргарита Аньес крещение алды. 1735 жылы оның әйелі Маргарита қайтыс болды, екі жыл ішінде Маргарита Аньес те дүниеден озды. Ол елу жыл бойы академия отырыстарына қатысып, кеңесші, қазынашы және хатшы болып жұмыс істеді, 1761 жылы Салон көрмесін ұйымдастыруды қадағалады. Шарденнің жұмысы оның жанрлық суреттерінің гравюралары арқылы танымал болды (Франсуа Бернар Леписье және П. Л. Сугуру сияқты суретшілер жасаған), бұл Шарденге "қазіргі уақытта авторлық гонорар деп аталатын" табыс әкелді. 1744 жылы ол екінші рет тұрмысқа шықты, бұл жолы Франсуаза Маргарита Пужемен. Олардың одағы Шарденнің қаржылық жағдайын жақсартты. 1745 жылы Анжелика Франсуаза деген қызы дүниеге келді, бірақ ол 1746 жылы қайтыс болды. 1752 жылы Людовик XV Шарденге 500 ливр зейнетақы тағайындады. 1756 жылы Шарден натюрморт жанрына қайта оралды. 1759 жылғы Салонға ол тоғыз сурет ұсынды; бұл Дени Дидроның суреттерге пікір білдірген алғашқы Салоны болды, ол Шарденнің еңбегінің жақтасы және әзірлеушісіне айналды. 1761 жылдан бастап Салон ісіндегі жауапкершілігі, көрмелерді ұйымдастыру және қазынашылық қызметі сурет салудағы өнімділіктің төмендеуіне және бұрынғы жұмыстардың "көшірмелерін" көрсетуге әкелді. 1763 жылы Академияға көрсеткен қызметі үшін оған 200 ливр зейнетақы қосылды. 1765 жылы ол Руан академиясының ғылым, әдебиет және өнер академиясының толық мүшесі болып сайланды, бірақ ол осы құрметке ие болу үшін Парижді тастағанына ешқандай дәлел жоқ. 1770 жылдары оның көру қабілеті нашарлап, пастельмен сурет салуға көшті, осы техникада әйелінің және өзінің портреттерін жасады (жоғарыдағы өзінің портретін қараңыз). Оның пастельмен салған суреттері қазір жоғары бағаланады. 1772 жылы Шарденнің ұлы, сонымен қатар суретші, Венецияда батып, өзіне қол жұмсаған болуы мүмкін. Шарденнің туындылары XVIII ғасырдағы француз өнерінде басымдықты құраған рококо стилінен ерекшеленеді. Тарихты сурет салу қоғамдық өнердің ең жоғары санаты саналған кезде, Шарденнің таңдаған тақырыптары екінші деңгейлі деп есептелді. Шамамен 1733 жылы салған "Хатты мөрмен бекіткен әйел" суретінен кейін, балалар батасын берген жартылай бой суреттері, "Le Bénédicité" сияқты, және ойлану сәтіндегі ас үй қызметшілері пайда болды. Бұл қарапайым көріністер күнделікті өмірден алынған, бірақ француз қоғамының бұрын сурет салуға лайық деп саналмаған деңгейі туралы құнды ақпарат көзі болып табылады. Суреттер формальды құрылымымен және суреттік үйлесімділігімен ерекшеленеді. Бала ойнайтын сурет Шарденнің сүйікті тақырыбы болды. Ол кем дегенде төрт рет карточкадан үй салатын жасөспірімді суреттеген. Уэдсдон сарайындағы нұсқасы ең әсем. Мұндай көріністер 17 ғасырдың Нидерланд ванитас туындыларынан алынған, олар адам өмірінің өткіншілігі және материалдық амбициялардың мәнсіздігі туралы хабарламаларды жеткізді, бірақ Шарденнің суреттері балалық шақтың сәтсіз кезеңдеріне деген қуаныштың көрінісін де көрсетеді. Шарден өзінің композицияларының, әсіресе жанрлық суреттерінің көптеген көшірмелерін жасады, олардың көптеген нұсқалары бір-бірінен ажыратуға келмейді. 1739 жылғы "Гувернант" (Канаданың Ұлттық галереясы, Оттава) суретінен бастап Шарден жұмысшы табының сюжеттерінен буржуазиялық өмірдің кеңірек көріністеріне көшті. Шарденнің қазірге дейін сақталған шамамен 200 суретіне Эдуард Манедің жартылай бой суреті "Көпіршелер ұшырып жатқан бала" және Поль Сезанның натюрморттары да оның ықпалында болды. Ол Анри Матистің ең танымал суретшілерінің бірі болды, Матисс өнер студенті кезінде Луврдегі төрт Шарден суретінің көшірмелерін жасады. Шаим Сутиннің натюрморттары Шарденнен шабыт алды, сондай-ақ Жорж Брактың және кейіннен Джорджо Морандидің суреттері де оның ықпалында болды. Марсель Пруст "Жоғалған уақытты іздеу" (À la recherche du temps perdu) романының "Көздеріңді қалай ашуға болады?" деген тарауында, қарапайым таңғы асы бар үстелде отырған қайғылы жас жігітті сипаттайды. Оның көңіліне тек Лувр шедеврлерінде бейнеленген сұлулықтың қияли идеялары ләззат сыйлайды, сарайлар мен бай шаһзаделерді көзге елестетеді. Автор жас жігітке Шарденнің суреттері бар Луврдың басқа бөлігіне еріп келуді ұсынады. Онда ол натюрморттардағы үйлі-жайлылық пен қарапайым күнделікті іс-әрекеттердегі сұлулықты көреді, мысалы, түйнектерді қабылдау.

Chardin was born in Paris, the son of a cabinetmaker, and rarely left the city. He lived on the Left Bank near Saint Sulpice until 1757, when Louis XV granted him a studio and living quarters in the Louvre. He served apprenticeships with the history painters Pierre Jacques Cazes and Noël Nicolas Coypel, and in 1724 became a master in the Académie de Saint Luc. According to one nineteenth century writer, at a time when it was hard for unknown painters to come to the attention of the Royal Academy, he first found notice by displaying a painting at the "small Corpus Christi" (held eight days after the regular one) on the Place Dauphine (by the Pont Neuf). Van Loo, passing by in 1720, bought it and later assisted the young painter. Upon presentation of The Ray and The Buffet in 1728, he was admitted to the Académie Royale de Peinture et de Sculpture. The following year he ceded his position in the Académie de Saint Luc. He made a modest living by "produc[ing] paintings in the various genres at whatever price his customers chose to pay him", and by such work as the restoration of the frescoes at the Galerie François I at Fontainebleau in 1731. In November 1731 his son Jean Pierre was baptized, and a daughter, Marguerite Agnès, was baptized in 1733. In 1735 his wife Marguerite died, and within two years Marguerite Agnès had died as well. regularly attending meetings for fifty years, and functioning successively as counsellor, treasurer, and secretary, overseeing in 1761 the installation of Salon exhibitions. Chardin's work gained popularity through reproductive engravings of his genre paintings (made by artists such as François Bernard Lépicié and P. L. Sugurue), which brought Chardin income in the form of "what would now be called royalties". In 1744 he entered his second marriage, this time to Françoise Marguerite Pouget. The union brought a substantial improvement in Chardin's financial circumstances. In 1745 a daughter, Angélique Françoise, was born, but she died in 1746. In 1752 Chardin was granted a pension of 500 livres by Louis XV. In 1756 Chardin returned to the subject of the still life. At the Salon of 1759 he exhibited nine paintings; it was the first Salon to be commented upon by Denis Diderot, who would prove to be a great admirer and public champion of Chardin's work. Beginning in 1761, his responsibilities on behalf of the Salon, simultaneously arranging the exhibitions and acting as treasurer, resulted in a diminution of productivity in painting, and the showing of 'replicas' of previous works. In 1763 his services to the Académie were acknowledged with an extra 200 livres in pension. In 1765 he was unanimously elected associate member of the Académie des Sciences, Belles Lettres et Arts of Rouen, but there is no evidence that he left Paris to accept the honor. In the 1770s his eyesight weakened and he took to painting in pastels, a medium in which he executed portraits of his wife and himself (see Self portrait at top right). His works in pastels are now highly valued. In 1772 Chardin's son, also a painter, drowned in Venice, a probable suicide. Chardin's work had little in common with the Rococo painting that dominated French art in the 18th century. At a time when history painting was considered the supreme classification for public art, Chardin's subjects of choice were viewed as minor categories. Woman Sealing a Letter (ca. 1733), which may have been his first attempt, was followed by half length compositions of children saying grace, as in Le Bénédicité, and kitchen maids in moments of reflection. These humble scenes deal with simple, everyday activities, yet they also have functioned as a source of documentary information about a level of French society not hitherto considered a worthy subject for painting. The pictures are noteworthy for their formal structure and pictorial harmony. A child playing was a favourite subject of Chardin. He depicted an adolescent building a house of cards on at least four occasions. The version at Waddesdon Manor is the most elaborate. Scenes such as these derived from 17th century Netherlandish vanitas works, which bore messages about the transitory nature of human life and the worthlessness of material ambitions, but Chardin's also display a delight in the ephemeral phases of childhood for their own sake. Chardin frequently painted replicas of his compositions—especially his genre paintings, nearly all of which exist in multiple versions which in many cases are virtually indistinguishable. Beginning with The Governess (1739, in the National Gallery of Canada, Ottawa), Chardin shifted his attention from working class subjects to slightly more spacious scenes of bourgeois life. Chardin's extant paintings, which number about 200, Édouard Manet's half length Boy Blowing Bubbles and the still lifes of Paul Cézanne are equally indebted to their predecessor. He was one of Henri Matisse's most admired painters; as an art student Matisse made copies of four Chardin paintings in the Louvre. Chaïm Soutine's still lifes looked to Chardin for inspiration, as did the paintings of Georges Braque, and later, Giorgio Morandi. Marcel Proust, in the chapter "How to open your eyes?" from In Search of Lost Time (À la recherche du temps perdu), describes a melancholic young man sitting at his simple breakfast table. The only comfort he finds is in the imaginary ideas of beauty depicted in the great masterpieces of the Louvre, materializing fancy palaces, rich princes, and the like. The author tells the young man to follow him to another section of the Louvre where the pictures of Chardin are. There he would see the beauty in still life at home and in everyday activities like peeling turnips.