Кіріспе

XVIII ғасыр француз суретшісі (1703–1770)

Франсуа Буше (/UK/'/b//uː//ʃ//eɪ/ BOOshay, /US//b//uː/'/ʃ//eɪ/ booSHAY; fʁɑ̃swa buʃe; 29 қыркүйек 1703 – 30 мамыр 1770) – француз суретшісі, сурет салушы және гравер, Рококо стилінде жұмыс істеген. Буше классикалық тақырыптардағы, сәндік аллегориялар мен шабындық көріністердегі идилликалық және әдемі суреттерімен танымал. Ол XVIII ғасырдың ең атақты суретшісі және декоративтік өнер шебері болды.

Өмір

Париж қаласында туған Буше, одан көп танылмаған суретші Николя Бушенің ұлы еді, ол оған алғашқы көркемдік білімін берді. Он жеті жасында Бушенің суреті суретші Франсуа Лемуанға ұнады. Кейін Лемуан Бушені өзінің шәкірті етіп тағайындады, бірақ үш айдан кейін ол гравер Жан Франсуа Карспен жұмыс істеуге кетті. 1720 жылы ол сурет салу бойынша элиталық Grand Prix de Rome сыйлығын жеңіп алды, бірақ қаржылық мәселелерге байланысты Académie royale de peinture et de sculpture академиясындағы қиындықтарға байланысты Италияда оқу мүмкіндігін бес жылдан кейін ғана пайдаланды. Оның "қабылдау туындысы" (morceau de réception) – 1734 жылғы "Ринальдо және Армида" туындысы болды. (шамамен 1752 ж.) Буше 1770 жылдың 30 мамырында туған Парижінде қайтыс болды. Оның есімі, оның меценаты Мадам де Помпадурдың есімімен бірге, француз рококо стилімен синоним болды, бұл Гонкур ағайындарын былай деп жазуға итермеледі: "Буше – ғасырдың талғамын көрсететін, оны білдіретін, бейнелейтін және іске асыратын адамдардың бірі". Буше табиғаттың "trop verte et mal éclairée" ("өте жасыл және нашар жарықтандырылған") екенін айтуымен белгілі. Буше әшекей тастармен гравюра жасаған Жак Гуаймен байланыста болды, оған сурет салуды үйретті. Ол сондай-ақ 1767 жылы моравиялық австриялық суретші Мартин Фердинанд Квадалға және неоклассикалық суретші Жак Луи Давидке кеңес берді. Кейін Буше Гуайдың туындыларының сериясын жасады, содан кейін Мадам де Помпадур оларды гравюралап, сүйікті сарайлықтарға әдемі мұқабаланған том ретінде таратты.

Сурет

Бушер Петер Пол Рубенс және Антуан Ватто сияқты суретшілерден шабыттанды. Бушердің ерте туындылары табиғат пен ландшафттың көркем және тыныш бейнелеуін зор ынтамен көрсетеді. Дегенмен, оның өнері дәстүрлі ауылдық тазалықтан бас тартып, эротикалық стильдегі көріністерді бейнелейді, себебі оның мифологиялық суреттері дәстүрлі эпикалық сипаттан гөрі, құштарлық пен жақын махаббатқа толы. Бушердің 1748 жылғы «Жағымды сабақ» («Флейташылар») және 1749 жылғы «Күзгі пастораль» («Жүзім жеушілер») картиналарындағы орманды жердегі әдемі әйел мен шабанның бейнелері, Бушердің жақын досы Шарль Симон Фаварттың 1745 жылғы пьесасындағы кейіпкерлерге негізделген. Бушердің осы картиналардағы кейіпкерлері кейіннен шамамен 1757-66 жылдары Севр порцелин зауытында жасалған екі мүсінге әсер етті. Рококо өнерімен аты бірге айтылатын, король Луи XV-нің сүйіктісі Маркиза де Помпадур оның туындыларын жоғары бағалады. Маркиза де Помпадур көбінесе «Рококоның анасы» деп аталады. Бове шеберханасымен екі онжылдық қарым-қатынас барысында Бушер барлығы алты сериядан тұратын қабырға маталарының эскиздерін жасады, мысалы, 1741-1742 жылдар аралығында Психея мен себетшінің бейнесін көрсететін қабырға матасы. Бушер корольдік мерекелер үшін эскиздер жасауға шақырылды, бұл корольдік үйдің «Меню Плезир дю Руа» бөлігі ұйымдастырды, сондай-ақ опера және Версаль, Фонтенбло және Шои корольдік сарайларын безендіруге қатысты. Жоғарыда аталған барлық жобалары оның бұрынғы беделін арттырды, нәтижесінде оның туындыларынан көптеген гравюралар жасалды, тіпті Винсенн мен Севр зауыттарында фарфор және бисквиттен жасалған бұйымдарға оның эскиздері көшірілді. 1755 жылы Одридің қазасы Бовемен ынтымақтастығына нүкте қойды, бірақ Гобелендермен ынтымақтастығы 1765 жылға дейін жалғасты, ол инспектор лауазымынан бас тартқанға дейін.

Суреттер мен баспалар

Буше өте жемісті және алуан түрлі суретші болды. Оның суреттері оның картиналарын дайындау үшін ғана емес, сонымен қатар коллекционерлердің үлкен сұранысына ие болған дайын өнер туындылары ретінде де қызмет етті. Буше сол кездегі стандартты студиялық тәжірибені ұстанды, алдымен өзінің негізгі кенептерінің жалпы композициясын жасады, содан кейін жеке тұлғаларға немесе тұлғалар тобына арналған көміртегі эскиздерін жасады. Ол ірі тапсырмаларды дайындауда май және гуашь эскиздерін де пайдаланды. Бірте-бірте ол нарыққа арналған дербес жұмыстар ретінде көбірек эскиздер жасады. «Шопандардың құлшылығы» (Метрополитен өнер мұражайы), гуашьта еркін және суретшіл эскиз, ұзақ уақыт бойы Мадам де Помпадурдың жеке алтарінің «Әлемнің нұры» (шамамен 1750, Лион қалалық көркемөнер мұражайы) дайындық эскизі саналды. Алайда, соңғы зерттеулер оның кем дегенде 10 жылдан кейін дербес туынды ретінде жасалғанын көрсетеді. Мансабының соңғы онжылдығында суретші қоңыр көміртегін, яғни қолдан жасалған материалды ұнататын болды. Буше сондай-ақ шебер гравёр және гравер болды. Буше 180-ге жуық түпнұсқа мыс пластиналарға гравюра салды. Ол Ваттодан кейін көптеген гравюралар жасады, осылайша суреттердің көшірмелеріне деген сұранысты кеңейтті. Оның суреттері сатыла бастағанда, олардың 266-сы Жиль Демартоның нүктелі техникасымен көшірілді. Бұл қызыл боямен басылды, сондықтан олар қызыл көміртегімен салынған суреттерге ұқсады және оларды кішкентай суреттер ретінде жинауға болады. Содан кейін оларды сәнді үйлердің әсем әшекейленген қабырғаларындағы кішкентай бос орындарға іліп қоюға болатын. Буше жасаған ең түпнұсқалық өнертабыстар декоративтік болды, және ол Ваттоның 12 «Қытай фигуралары» гравюрасын жасағаннан кейін, шығыс стиліне үлес қосты.