Кіріспе

Голландтық авиацияның пионері (1889–1953)

Альберт Плесман (7 қыркүйек 1889 – 31 желтоқсан 1953) – авиация саласындағы голландтық пионер, KLM әуе компаниясының бірінші әкімшісі және кейіннен директоры. KLM әлемдегі ең көне әуе компаниясы, ол әлі күнге дейін бастапқы атауымен жұмыс істеп келеді. Өмірінің соңына дейін ол 35 жылдан астам компанияның бас директоры болды және басшылығымен әлемдегі ең маңызды әуе компанияларының біріне айналған голландтық әуе компаниясының басқармасында қызмет етті. Ол Гаагада жұмыртқа сатушының ұлы болып дүниеге келген. 1915 жылы ол офицер ретінде Нидерландтың мобилизацияланған әуе күштеріне қосылды, сол кезде ол "militaire luchtvaartafdeling" (әскери авиация бөлімі) деп аталған Состербергке қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Нидерланд бейтарап қалған кезде, ол 1919 жылдың 1 тамызынан 14 қыркүйегіне дейін өткізілген "Eerste Luchtverkeer Tentoonstelling Amsterdam" (Амстердамдағы бірінші авиация көрмесін) ұйымдастырды. Осы мақсатта үлкен залдар (ангарлар) салынды. Көрмеден кейін Энтони Фокер оларды өзінің жаңа компаниясы Nederlandse Vliegtuigenfabriek (Голландтық ұшақ фабрикасы) үшін пайдаланды, кейіннен ол Фокер ұшақ фабрикасы болды. Осы іс-әрекеттердің нәтижесінде Royal Dutch Airlines (KLM) құрылды, оның директоры Плесман болды және компанияны өркендеуге жеткізді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Плесман KLM президент-директоры болып тағайындалды. Соғыстан кейін жаңарып, KLM оның басшылығымен әйгілі әуе компаниясына айналды. 1946 жылдың 25 ақпанында KLM континенттік Еуропадан АҚШ-қа алғашқы әуе рейсін жүзеге асырды. 1947 жылы ол Делфт техникалық университетінің құрметті докторы атағын алды. Плесман Схипхол әуежайын Бургервенге жақын жерге көшіруді ұсынды, бірақ бұл өтініш қабылданбады. KLM-нің негізін қалаушысы 1953 жылдың 31 желтоқсанында Гаагада 64 жасында қайтыс болды.

Өмірбаян

Альберт Плесман 1889 жылдың 7 қыркүйегінде Гаагада жұмыртқа саудагері Йохан Корнелис Плесман мен Хендрика ван Весселдің жеті баласының бірі ретінде дүниеге келді. Ол протестанттық отбасында өсіп, әкесінің қатаң тәртібімен тәрбиеленді. Оның сирек немесе кездейсоқ мінез-құлқының эпизодтары болғаны белгілі. Осы эпизодтар оны Гаагадағы дайындық академиясы – Хогер Бургерсшколына оқуға бастырды. Оқу барысында Альберт математикадағы қабілетін байқады, бұл коммерциялық авиацияға деген қызығушылықты тудырды. Анасы қайтыс болғаннан кейін және Хогер Бургерсшколын бітіргеннен кейін Плесман Голландияның Шығыс Индия армиясында қызмет ету үшін Алкмар кадет мектебіне түсті. Содан кейін ол Голландияның Бреда қаласындағы Корольдік әскери академияда оқыды, онда ол әуежайға қолжетімділік арқылы авиацияға деген қызығушылығын арттырды. Плесман 2-дәрежелі лейтенант ретінде қызмет еткен кезде авиацияға қолжетімділігі кеңейді. Ол Farman F.20 ұшағын ұшқан В.С.Ж. Верстег атты лейтенант-ұшқышпен танысты. Плесман Верстег арқылы ұшуға деген құштарлығын қанағаттандыра алды. Плесман 1917 жылдың сәуір айында ресми түрде ұшқыш курсанттарының қатарына енді. Альберт Плесман 1917 жылдың басында Сусанна Якоба ван Эйкпен танысты, және сол жылдың желтоқсан айында олар үйленді. Олардың үш ұлы мен бір қызы болды. Ол отбасылық бірлік пен жақындыққа мән берген ұлы отбасы адамы ретінде еске алынды. Ол балаларын компанияның маңызды жиналыстары мен шараларына жиі алып баратын, бұл оның әлеуметтік-экономикалық жағдайы үшін бұл әдет емес еді.

Авиациялық мансап

Альберт Плесман Энтони Фоккермен бірге Еуропада екі ірі авиакомпанияны құрды: KLM және Fokker. Плесманның ықпалы арқасында Еуропа Солтүстік Америкамен байланысын күшейтіп, алғашқы коммерциялық трансатлантикалық рейстердің бастамашысы болды. Жүк, почта және жолаушылар тасымалының дамуы Плесманның KLM-дегі жұмысының тікелей нәтижесі болды. KLM-нің алғашқы ақы төленген рейсі Лондонның Кройдон әуежайынан Амстердамның Схипхол әуежайына орындалды. KLM бастапқыда ұшақтарды жалға алды, бірақ тез арада Fokker ұшақтарын пайдалануға көшті. Бұл Fokker ұшақтары Энтони Фоккер мен Альберт Плесманның көшбасшылығының нәтижесі болды. Ұшақ өндірісін ұйымдастырып, оларды коммерциялық мақсатта пайдалану Еуропа ішінде, Солтүстік Америкаға және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы голланд колонияларына саяхаттық ағынды күрт арттырды. 1921 жылы Альберт Плесман әлемдегі ең ірі ұшақтарды күту және жөндеу зауытын құрды. Бұл зауыт Амстердамның Схипхол әуежайында орналасқан, мұнда KLM өз қызметінің көп бөлігін шоғырландырды. Плесман 1939 жылы Гаагада KLM-нің жаңа бас кеңсесінің құрылысын бастады. Плесман KLM үшін прогрессивті бизнес принциптерін жариялады: "жоғары сапалы өнімді қолжетімді бағада ұсыну арқылы клиенттердің сұранысын қанағаттандыру, нарықтағы беделін нығайту және берік қаржылық негізде халықаралық бәсекеге қабілетті шығындарға қол жеткізу". Содан кейін KLM Плесманның шешімімен ағаштан жасалған Fokker ұшақтарынан АҚШ-та өндірілген металл ұшақтарға көшті. 1939 жылдың соңында Альберт Плесман Екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан KLM-нің барлық операцияларын тоқтатуға мәжбүр болды. Оның ұшақтары қолданыстан шығарылды, ал Амстердамның Схипхол әуежайы әскери мақсаттар үшін ғана пайдаланылды. 1946 жылы ол қызметін қайта бастады. KLM жаңадан құрылғанда, ол компания президенті болды және Douglas ұшақтарын интеграциялады. Ол сондай-ақ әуе компаниясының мемлекеттік меншікке көшуіне қолдау көрсетті және Голландия үкіметінің KLM акцияларын сатып алуын қадағалады. Ол шамамен 1950 жылы "Халықаралық ынтымақтастық жоспары" атты кішкентай кітап жариялады. Альберт Плесман 1953 жылдың 31 желтоқсанында қайтыс болды. Ол компанияны Фонс Алердің қолына тапсырды. 1950 жылдардың соңындағы экономикалық қиындықтарға қарамастан, Голландия үкіметінің компаниядағы үлесінің өсуіне байланысты әуе компаниясы өсуін жалғастырды.

Телехикая

Turbulent Skies – 2020 жылғы голланд телесериалы, онда сегіз бөлім Плесман мен Энтони Фоккердің қажырлы еңбегі мен жетістіктері көрсетілген.