Луи Вирт: Американдық әлеуметтанушы және қалалық өмір туралы зерттеулер
Louis Wirth
Луис Вирт: американдық социолог, қалалық өмір, азшылықтар және БАҚ сарапшысы. Чикаго мектебінің өкілі, Халықаралық социологиялық қауымдастықтың тұңғыш президенті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық әлеуметтанушы (1897–1952)
American sociologist (1897 1952)
Луис Вирт (28 тамыз 1897 – 3 мамыр 1952) – американдық әлеуметтанушы және Чикаго әлеуметтану мектебінің мүшесі. Оның қызығушылықтары қала өмірі, азшылық топтарының мінез-құлқы және бұқаралық ақпарат құралдары болды, ол жетекші қалалық әлеуметтанушылардың бірі ретінде танылды. Ол Халықаралық әлеуметтану қауымдастығының (1949–1952) тұңғыш президенті және Америка әлеуметтану қауымдастығының 37-ші президенті болды (1947).
Louis Wirth (August 28, 1897 – May 3, 1952) was an American sociologist and member of the Chicago school of sociology. His interests included city life, minority group behavior, and mass media, and he is recognised as one of the leading urban sociologists. He was the first president of the International Sociological Association (1949–1952) and the 37th president of the American Sociological Association (1947).
Өмір
Луи Вирт Германияның Гунсрюк аймағындағы Гемюнден деген шағын ауылда дүниеге келді. Ол Розали Лоригтің (1868–1948 ж.т., Буцвейлер/Эйфель) және Джозеф Вирттың жеті баласының бірі еді. Гемюнден мал шаруашылығымен айналысатын тыныш ауыл болды, ал Джозеф Вирт мал сату арқылы күнкөріс істеді. Оның отбасы еврей дінінде болды және екі ата-анасы да діни қызметке белсенді қатысты. 1911 жылы Луис Гемюнденді тастап, аға әпкесімен бірге Небраска штатының Омаха қаласындағы еңішкенінің үйіне көшіп барып тұрды. Америка Құрама Штаттарына келгеннен кейін көп ұзамай Луис Мэри Болтонмен танысып, үйленді. Олардың екі қызы болды: Элизабет (Марвик) және Элис (Грей).
Louis Wirth was born in the small village of Gemünden in the Hunsrück, Germany. He was one of seven children born to Rosalie Lorig (1868–1948, from Butzweiler/Eifel) and Joseph Wirth. Gemünden was a pastoral community, and Joseph Wirth earned a living as a cattle dealer. The family was Jewish and both of his parents were religiously active. Louis left Gemünden to live with his older sister at his uncle's home in Omaha, Nebraska in 1911. Soon after arriving in the United States, Louis met and married Mary Bolton. The couple had two daughters, Elizabeth (Marvick) and Alice (Gray).
Зерттеу
Вирт АҚШ-та оқыды және Чикаго мектебі социологиясының жетекші тұлғасына айналды. Оның қызығушылықтары қала өмірі, азшылық топтарының мінез-құлқы және бұқаралық ақпарат құралдары болды, сондай-ақ ол жетекші қалалық социологтардың бірі ретінде танылды. Вирт қалалық кеңістіктің әлеуметтік теориясына қосқан маңызды үлесі – 1938 жылы «Американдық социология журналында» жарияланған «Арбанизм – өмір салты ретінде» атты классикалық мақаласы болды. Бұл мақалада Вирт Вебердің идеал тип тұжырымын пайдаланып, қала мен ауылды континуумның екі ұшындағы ерекше қоғамдық түрлер құрайтынын көрсетті. Оның зерттеулері негізінен еврей иммигранттарының Америка қалаларындағы өмірге бейімделуімен, сондай-ақ қала өмірінің ерекше әлеуметтік процестерімен байланысты болды. Вирт қолданбалы социологияны қолдады және өз саласы ұсынған білімді нақты әлеуметтік проблемаларды шешу үшін пайдалануға сенді. Вирт урбанизмнің мәдениетке зиянды әлеуметтік ұйым түрі екенін жазады және қаланы «алғашқы қарым-қатынастардың екінші деңгейлілермен алмастырылуы, туыстық байланыстардың әлсіреуі, отбасының әлеуметтік маңызының төмендеуі, көршіліктің жоғалуы және әлеуметтік ынтымақтастықтың дәстүрлі негіздерінің күйреуі» деп сипаттайды. Вирт қалалардың отбасылық бірлікке тигізетін әсеріне алаңдады және урбанизацияның «өте төмен және азаятын қалалық туылу деңгейіне» әкелетініне, «отбасылардың ауылдық жерлерге қарағанда кішірек және көбінесе баласыз болуына» сенді. Вирттің айтуынша, неке қию кейінге шегеріледі, ал жалғыз өмір сүретін адамдардың саны артып, оқшаулану мен қарым-қатынастың азаюына алып келеді. Бірақ Вирт қалалық өмірдің оң жақтарын да атап өтті: «Біздің өркениетіміздегі ерекше заманауилықтың бастауы үлкен қалалардың өсуімен ең жақсы белгіленеді»; «қалалық өркениет – адамзат ойлап тапқан ең жақсы өркениет»; «қала әрқашан еркіндік пен төзімділіктің орталығы, прогресс, өнертабыс, ғылым және рационализмнің үйі» болды немесе «өркениет тарихын қалалар тарихы арқылы жазуға болады». Вирт Америкадағы еврей иммигранты ретінде азшылық топтарды терең түсінгенін, осы білімін қоғамдағы басқа азшылық топтардың – этникалық азшылықтардың, мүгедектердің, гомосексуалдардың, әйелдердің және қарттардың проблемаларын түсіну үшін де пайдалануға болады. Олардың барлығы да кемсітушілікке, дискриминацияға және құқықтарынан айырылуға ұшырады және/немесе осы уақытқа дейін сонымен қатар ұшырауда. Осы тұрғыдан Вирттің жаңашылдық және көрегендік жұмыстары бүгінгі күні де, оның алғашқы зерттеулерінен шамамен жетпіс жыл өткен соң да егжей-тегжейлі зерттеуді лайықты сыйлайды. Вирттің еңбектерінің жақсы мысалы – 1964 жылы жарық көрген «Қалалар және әлеуметтік өмір» кітабы, онда жан-жақты библиография келтірілген.
Wirth studied in the United States and became a leading figure in Chicago School Sociology. His interests included city life, minority group behaviour and mass media and he is recognised as one of the leading urban sociologists. Wirth's major contribution to social theory of urban space was a classic essay Urbanism as a Way of Life, published in the American Journal of Sociology in 1938. In this essay Wirth used Weber's notion of the ideal type, seeing the urban and the rural as constituting two distinct types of community at opposite ends of a continuum. His research was mostly concerned with how Jewish immigrants adjusted to life in urban America, as well as the distinct social processes of city life. Wirth was a supporter of applied sociology, and believed in taking the knowledge offered by his discipline and using it to solve real social problems. Wirth writes that urbanism is a form of social organisation that is harmful to culture, and describes the city as a "Substitution of secondary for primary contacts, the weakening of bonds of kinship, the declining social significance of the family, the disappearance of neighbourhood and the undermining of traditional basis of social solidarity". Wirth was concerned with the effects of the city upon family unity, and he believed urbanization leads to a "low and declining urban reproduction rates families are smaller and more frequently without children than in the country". According to Wirth, marriage tends to be postponed, and the proportion of single people is growing, leading to isolation and less interaction. But Wirth also stressed the positive effects of city life: "the beginning of what is distinctively modern in our civilization is best signalized by the growth of great cities"; "metropolitan civilization is without question the best civilization that human beings have ever devised"; "the city everywhere has been the center of freedom and toleration, the home of progress, of invention, of science, of rationality" or: "the history of civilization can be written in terms of the history of cities". The profound social understanding of minority groups that Wirth obtained first hand as a Jewish immigrant in America, can equally be applied to understanding the problems of other minority groups in society, such as ethnic minorities, the disabled, homosexuals, women and the elderly, all of whom have also suffered, and/or continue to suffer prejudice, discrimination and disenfranchisement from the more numerically dominant members of a host society. It is in this respect that Wirth's path breaking and insightful work still amply rewards detailed study even today, some seventy years after his original investigations. A good example of Wirth's work, which includes a comprehensive bibliography, is On Cities and Social Life, published in 1964.