Кіріспе
Пикетеро – белгілі бір мәселе не талапты көрсету және назар аудару мақсатында көшені тосқан топтың мүшесі. Бұл сөз аргентиналық испан тіліндегі неологизм, «пикет» (ағылшын тілінде – "picket") сөзінен шыққан, яғни маңызды жерде тұрып немесе жүріп наразылық білдірудің нақты түрі. Бұл практика Аргентинада 1990 жылдардың ортасында президент Карлос Менемнің басқару кезінде басталды және Оңтүстік Американың әлеуметтік-саяси аренасында жиі кездесетін наразылық формасы болып қала береді. 2005 жылы пикетеролардың 70% әйелдер екені хабарланды, сондай-ақ олардың арасында Джухуйден Милагро Сала сияқты басшылар да бар. Пикетеро ұйымдары Аргентинада ұйымдасқан қылмыспен байланысты деген айыптарға және Аргентина Конституциясының 14-бабына қайшы келуге жиі ұшырайды, ол азаматтарға "Аргентина аумағына кіру, онда болу, одан шығу және осы аумақта еркін қозғалу" құқығын кепілдейді. Сондай-ақ, Қылмыстық кодекстің 194-бабында белгіленгендей: "Егер адам қоғам үшін қауіп тудырмай, жер, су, әуе көлігінің немесе байланыс, сумен жабдықтау, электр энергиясы немесе энергоресурстардың қалыпты жұмысын тоқтатса, кедергі келтірсе немесе баяулатса, үш айдан екі жылға дейін бас бостандығынан айырылады".
A piquetero is a member of a group that has blocked a street with the purpose of demonstrating and calling attention over a particular issue or demand. The word is a neologism in Argentine Spanish, coming from piquete (in English, "picket"), that is, its specific meaning as a standing or walking demonstration of protest in a significant spot. The practice began in Argentina in the mid 1990s during the administration of President Carlos Menem, soon becoming a frequent form of protest that still prevails on the South American socio political scene. In 2005, it was reported that 70% of the piqueteros are women, and some of their leaders are women too, like Milagro Sala from Jujuy. Piquetero organizations have also been fiercely criticized at times by many in Argentina, accusing them of being associated with organized crime and alleging unconstitutionality, in accordance with Article 14 of the Argentine Constitution, which states that citizens must be guaranteed the right to;
" enter, remain in, travel in and out of Argentine territory." And, in turn, according to art. 194 of the Penal Code, provides that:
"Whoever, without creating a situation endangering the community, prevent, hinder or delay the normal operation of transport by land, water or air or utilities communications, water supply, electricity or energy substances shall be punished with imprisonment three months to two years"
Шығу тегі
Пикетеролар алғаш рет 1996 жылдың маусымында Патагониядағы Кутраль-Ко қаласында, Нюкен провинциясында пайда болды. Бұл кезде мемлекеттік YPF мұнай компаниясы жұмыстан босаған қызметкерлері 22-ші ұлттық тас жолын жапты. Аргентинаның көптеген басқа шағын қалалары сияқты, Кутраль-Ко да негізінен бір ғана жергілікті компания ұсынып отырған жұмыс орындарына тәуелді болды.
Пикетерос ұлттық құбылыс ретінде
1990 жылдардың екінші жартысында Аргентина экономикасы жоғары бағаланған тұрақты валюта бағамының салдарынан бәсекеге қабілеттілігін жоғалтып, экспорттық нарықтарын жойды. Көптеген бұрынғы мемлекеттік компаниялар жеке корпорацияларға сатылып, көптеген аргентиналықтар жұмысын жоғалтты. Пикетеролық наразылық формасы тез арада Буэнос-Айрес агломерациясының кедей аудандары мен деиндустриалданған қалаларына, Флоренсио Варела және Ла Матансадан бастап, басқа провинцияларға тарады. 1997 жылы Буэнос-Айрес провинциясында 23, ал бүкіл елде 77 жол тосқауылдары тіркелді. Соңында пикетеролар ұйымдасып, "Жұмыссыз жұмысшылар қозғалысын" (Movimientos de Trabajadores Desempleados, MTD деп қысқартылады) құра бастады. Наразылықтар ірі жолдарды тосқан пикеттерден қалалардың ішінде немесе сыртындағы маңызды көшелерді, сондай-ақ көпірлерді және экономикалық тұрғыдан маңызды орындарға (мысалы, ірі дүкендер мен супермаркеттердің алдында) баратын жолдарды жабуға дейін кеңейді. Кейбір жағдайларда мемлекеттік ғимараттар қоршалып, күшпен басып алынды. MTD-лар тауарлар мен қызметтерді айырбастау нарықтары, шағын көлемде азық-түлік өндірісі, тігін шеберханалары, азық-түлік тарату орталықтары және т.б. сияқты мақсаттар үшін кооперативтерге қатыса бастады. Қазір көптеген пикетеролар қалпына келтірілген заводтар қозғалысына қатысады, қолдайды немесе олармен байланыста болады (мысалы, бұрынғы керамикалық плитка заводы Zanon, қазір FaSinPat).
Пикетерос дағдарыс кезінде
2002 жылы екі пикетеро, Дарио Сантильян мен Максимилиано Костеки, Буэнос-Айрестің Жаңа Пуэрредон көпірінен бірнеше блок қашықтықтағы Авельянеда теміржол станциясы маңындағы наразылықтар кезінде қаза тапты. Сот тергеулері мен Аргентина баспасөзі осы оқиғаларды ұйымдастыруға қатысқандығы үшін Ақпараттық қызмет хатшылығын (SIDE) кінәлайды. Олардың қаза болған күнінің екінші жылдығында SIDE-дің біріне қарсылық ретінде қирату актісі жасалды. SIDE-дің қатысы әлі дәлелденбеді. 2006 жылдың басында, репрессияға қатысқан екі полицей, Альфредо Фанчиотти мен Алехандро Акоста, кісі өлтіргені үшін сотталды. Сол күні қаза тапқан пикетеролардың туыстары мен достары прокурор мен судьяның репрессияны тапсырған және басқарған саясаткерді іздеуден әдейі бас тартқанын мәлімдеді.
МТД-ға саяси қатысу
МТД-ның табысы көп ұзамай екі негізгі бағыттан саяси тұлғалардың назарын өзіне тартты: ескі, дәстүрлі түрде бөлінген солшыл партиялар мен қозғалыстар, және Перон партиясы. 1990 жылдардың соңында Буэнос-Айрестегі пикетеролар провинциялық губернатор Эдуардо Духальдедің анти-Менем перонист машинасының агенттері болған манзанералармен байланысқа түсті. 2005 жылға қарай Буэнос-Айрестегі көптеген ірі МТД-лар радикалды, келісімге келмейтін солшыл идеологиялық топтармен немесе Буэнос-Айрес қаласының бұрынғы губернаторы, кейін уақытша президент Эдуардо Духальдемен және басқалары бұрынғы президент Нестор Киршнердің қолдаушыларымен байланысты жергілікті Перондық муниципалитеттермен бірікті. Перон партиясымен байланыс ерекше маңызды, себебі пикетеро топтары иерархиялық құрылымға ие болды, онда пайда жоғарыдан төмен қарай бөліседі, және көп жағдайда қозғалыстардың басшылары мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақыны бөлуде делдалдық қызмет атқарады, одан пикетеро ұйымының әрбір мүшесі наразылықтардың логистикасын, жиналыс орындарын жалдау және күтіп ұстау сияқты шығыстарды қаржыландыру үшін шамалы сома төлейді. Мемлекеттік жәрдемақы мысалы, Planes Trabajar бағдарламасы арқылы беріледі, ол мемлекеттік мекемелер пайдаланатын аптасына 20 сағаттық "жұмыс шарттарынан" тұрады және ай сайын 150 песо (50 АҚШ долларынан кем) төленеді.
Сын-пікір және бөлшектеу
Пикетеролар мен МТД-ға қатысты сын үш жақтан келеді: аргентиналық орта тап, оңшыл саяси тұлғалар және пикетеролардың өздері. Аргентинаның қысқарған, бірақ әлі де көп санды орта таптарының арасында, пикетеролардың наразылық білдіруге моральдық және заңдық құқығы бар екені жалпы мойындалса да, маңызды жолдар мен көшелерді жауып тастауға болмайды, себебі бұл басқа адамдардың еркін қозғалу құқығын бұзады және көбінесе кешігуге себеп болады (жұмыстан кейін үйге кешіккеннен бастап, жедел жәрдем көлігінің ауыр науқаспен тоқтатылуына дейін). Кейбір пикетеролардың «агрессивті» мінез-құлқы, олар өздерін полиция тарапынан болатын жазадан қорғану үшін шарф немесе матамен беттерін жауып, таяқтарды қолданады, жаяу жүргіншілер мен полицияға көрінетін қауіп ретінде қарастырылады; бұл көбінесе дәлел ретінде келтіріледі. Кейде наразылық білдіруге қарсы шығушылар да пикетке қатыгездікпен жауап беруі мүмкін. Пикетероларды сынға алатындар кедейлер мен жұмыссыздарға көмек қажеттігімен келісе алады, бірақ талаптарды қою тәсіліне қарсы болады. Саяси оңшылдар, негізінен саясаткерлер мен журналистер арқылы, сондай-ақ көптеген аргентиналықтардың арасында резонанс тудыра отырып, пикетероларды қылмыскерлермен теңестіреді. Пикетеролармен болған зорлық-зомбылық оқиғалары адамдардың жарақаттануына, көліктер мен үйлердің зақымдануына және т.б. әкеп соқты. Тіпті зорлық-зомбылықсыз блокадалар да, егер олар елеулі бұзылыстарға әкелсе, заң бойынша тыйым салынған. Соңғы уақыттарда мемлекеттік және жеке меншік ғимараттарды, соның ішінде супермаркеттер мен казиноларды басып алып, ақша мен азық-түлік талап ету оқиғалары да болды. Блокадаларға қарсы заңның қолданылуын жақтаушылар үкіметтен наразылық акцияларын заңсыз деп жариялап, қажет болған жағдайда күш қолдану арқылы оларды тоқтатуды талап етеді. Дегенмен, пикеттердің көпшілігі зорлық-зомбылықсыз аяқталады. Пикетеролардың өзі бөлшектенген, жоғарыда айтылғандай. Солшыл партиялар қолдаған және тәуелсіз қозғалыстар пикетеро басшыларын, ұлттық Киршнер үкіметін қолдауды шешкендерін (олар оны салыстырмалы түрде прогрессивті үкімет деп санайды) сынға алады. Ал солшыл пикетеролар басқалар тарапынан өнімсіз, конструктивті емес радикалды оппозицияның өкілдері ретінде көрсетіледі, кейде зорлық-зомбылыққа шақырады.