Кіріспе

Орынбор облысы, Ресей Новотройцк (Новотро́ицк) – Орынбор облысы, Ресейде, Орал өзенінің оң жағасында және бойымен, Орынбордан және Қазақстанмен шекарада орналасқан қала. Шығысында Новотройцк Орск қаласына жақын: екі қала арасындағы қашықтық шамалы. Халық саны:

Тарих

Новотройцк қаласының тарихы 20 ғасырдың басына дейін жетеді. Украинадан келген бірнеше шаруа отбасылары Сильнов хуторының жанында қоныстанды және осы елді мекенге Новотройск деп ат қойды. Жақын жерде Акермановский және Белошапочный хуторларымен қатар Хабарное станицасы да орналасқан. 1930 жылдар Кеңес Одағындағы индустриализацияның қарқынды даму кезеңі болды. Белгілі академик және геолог Александр Ферсман өзінің еңбектерінде Орск маңындағы минералдық ресурстардың көптігін сипаттап, Орск Халилов аймағын "Уралдың шын мұғажары" деп атады. 1929 жылдың күзінде геолог Иосиф Рудницкий Халилов гематит кенін ашты. Халилов кенінің құрамында хром, никель, титан және марганец болды. Өнеркәсіптік сынақтар оның сапасын растады. 1931 жылдың маусымында Үкімет Халилов кендері мен Қарағанды көмір бассейнінің ресурстарын пайдалана отырып металлургиялық зауыт салу туралы шешім қабылдады. Құрылысты 1936 жылға аяқтау жоспарланған. Осы кезеңде Новотройск ауылына алғашқы құрылысшылар келді. 1935 жылы құрылыс тоқтатылып, тек 1939 жылдың көктемінде Бүкілодақтық Коммунистік партиясының 18-ші съезінен кейін "жаңа металлургиялық зауыттар салуды бастау" (Халилов және Бакаль кен орындарында) туралы қаулы қабылданды. 1939 жылдың жазында Қара металлургия халық комиссариатының кеңесі "Халилов металлургия зауытын салу үшін Новотройск аумағын таңдау" туралы қаулы қабылдады. 1941 жылы Новотройскке қала типті кент мәртебесі берілді. Келесі үш жылдың ішінде алғашқы мектеп пен аурухана салынды. 1944 жылы Новотройск және Аккермановка ауылдарын қамтитын Новотройск ауданы құрылды. 1945 жылдың 13 сәуірінде Новотройск қала мәртебесіне ие болды. 1955 жылдың 5 наурызында металлургиялық зауытта алғашқы шойын өндірілді. Сол жылы цемент зауыты да іске қосылды. 1982 жылы Новотройск халқы 100 мыңнан асты. Кеңес кезеңінде екі мәдениет сарайы, бірнеше кинотеатр, мектептер, колледждер, ауруханалар, халық саябағы, екі стадион, бассейн, тұрмыстық қызмет көрсету орталығы сияқты көптеген мәдени, спорттық және демалыс орындары салынды. 1992 жылы бұрынғы мемлекеттік металлургия зауыты акционерлік қоғамға айналдырылды. 2002 жылы Оңтүстік Урал тау-кен және өңдеу компаниясы құрылды. Сегіз жылдан кейін компания Новотройскке жақын, Аккермановка ауылының жанында жаңа цемент зауытын іске қосты. Ресей Үкіметінің бұйрығымен 2014 жылы Новотройск әлеуметтік-экономикалық жағдайы қиын моноқалалар тізіміне енгізілді. 2017 жылы Ресей Үкіметінің қаулысымен қалада жаңа басым даму аймағы құрылды. 2021 жылдың тамызының мәліметі бойынша он компания басым даму аймағының тұрғыны болды.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Әкімшілік-территориялық бөлініс жүйесінде Новотроицк қаласы тоғыз ауылдық елді мекенмен бірге, аудандармен тең статусқа ие әкімшілік бірлік ретінде құрылған. Муниципальдық бөлініс ретінде Новотроицк қаласы Новотроицк қалалық округі болып табылады.

Демография

1945 жылы қала негізі қаланғаннан кейін Новотроицк халқының саны қарқынды өнеркәсіптік дамудың нәтижесінде артты. Кеңес Одағының тарағаннан бері халық саны 20%-дан астамға төмендеді. +Тарихи халықЖылХалық±%195954,484—197083,439 +53.1%197994,647 +13.4%1989106,084 +12.1%201098,173−7.5%202182,463−16.0%

Экономика

Қала Орыс Халилов индустриалды аймағында орналасқан. Аймақтағы темір металлургиясының орталығы саналатын қалада, 1950 жылдары жақын жердегі темір кен орындарының негізінде ірі, біріктірілген темір және болат зауыты құрылды. Химиялық өндіріс аймақ үшін де маңызды. Қаланың өнеркәсібі жақсы дамыған, онда 30 мыңнан астам адам жұмыс істейтін жиырма ірі және орта кәсіпорын бар. Қала экономикасының басым бөлігін өнеркәсіп құрайды, ол жалпы өндірілген тауарлар мен қызметтердің 95,8%-ын қамтиды. 2009 жылы өндіріс фирмалары таза қызмет түрлерінен 54,24 миллиард рубльді құрайтын өнімдерін өткізді. "Өндіріс" қызметі түрі бойынша өткізілген өнімдер көлемінің ең үлкен үлесі металлургиялық кешен ұйымдарына тиесілі – 75,3%, екінші орында қалдықтар мен металл сынықтарын өңдеу – 12,7%, үшінші орында азық-түлік өнімдерін, соның ішінде сусындарды өндіру – 3,8%. Басты кәсіпорын – "Урал болат" АҚ темір-болат зауыты. Қаланың дамуы мен инфрақұрылымы әлі де мемлекеттік "Урал болат" АҚ-на тәуелді, ол жалпы өнеркәсіптік өнімнің шамамен 90%-ын құрайды. Зауыт Ресейдегі ең ірі сегіз болат компаниясының қатарында, ал 200 еншілес компанияның сату көлемі бойынша рейтингісінде 23-орынды иеленеді. Оның өнімдерінің тізімі өте кең; ол әлемдегі табиғи құю қорытпасын және хром-никельді темір кенін өз кен орындарынан өндіретін жалғыз кәсіпорын. Шағын бизнес қазіргі нарықтық экономика жүйесінің маңызды бөлігіне айналды. Қалада 660 шағын кәсіпорын және 3000-ға жуық заңды тұлғасы жоқ кәсіпкер тіркелген. Оларда жұмыс істейтін қызметкерлердің саны 9 мыңнан асады. Бүгінде қала тұрғындарының әр бесіншісі шағын бизнестің табысымен күнекереді.

Білім

Новотройцкте 22 балабақша және 12 мектеп (оның ішінде 1 гимназия және 1 лицей) бар. Кәсіптік-техникалық білім беру мекемелері екі колледж және үш орта мектеппен ұсынылған. 1946 жылы құрылған құрылыс-инженерлік колледжі және 1959 жылы құрылған политехникалық колледжінің әрқайсысында барлығы 20 мамандық бойынша 1000-ге жуық студент оқиды. Сонымен қатар, Халықаралық экономика және құқық институтының және Мәскеу болат және қорытпалар институтының (MISiS) филиалдары да бар.

Денсаулық сақтау

Қалада алты денсаулық сақтау мекемесі бар, онда 500-ден астам дәрігер және 1500 медбике жұмыс істейді. 2016 жылы үш аурухана бір ересектерге арналған көп функциялы мекемеге біріктірілді, онда стационарлық, амбулаториялық, жедел жәрдем және кәсіптік медициналық тексеру бөлімдері бар. COVID-19 пандемиясы басталғаннан бері, аурухананың бес бөлімшесі, оның ішінде перзентхана, коронавирус диагнозы расталған науқастарды қабылдау үшін қайта жабдықталды. Қаладағы басқа медициналық мекемелерге балалар ауруханасы, тіс клиникасы, туберкулез диспансері, дерматовенерологиялық диспансері, ЖҚС-ті бақылау және алдын алу орталығы кіреді.

Ауа

Новотроицк пен Орск қаласының жанындағы ең жақын әуежай арасындағы қашықтық шамамен 37 км (23 миль) құрайды. 2021 жылдың қазан айына қарай, әуежай Aeroflot, Rossiya Airlines, Nordwind Airlines және Pegas Fly авиакомпанияларымен Мәскеуге күнделікті тікелей рейстер ұсынады.

Теміржол

Орынбор-Орск темір жолы қаладан өтеді. Күн сайын Мәскеуге тікелей пойыз қатынайды, Орынбор, Самара, Пенза, Рязань және басқа қалаларда тоқтайды. Челябинск және Екатеринбургке пойыздар күндері кезекпен жүреді. Жазғы маусымдық пойыздар Оңтүстік Ресейдің курорттарына, мысалы Сочи, Анапа және Кисловодскке бағытталған. Орскінен Орынборға (6 сағат) және Кувандыққа (2 сағат) батысқа қарай күніне екі рет электричка (қала маңы пойызы) қатынайды, ол дерлік бар елді мекендерде тоқтайды. Теміржол вокзалы 1955 жылы салынған және сталиндік сәулеттің үлгісі болып табылады.

Трамвайлар

Новотроицк трамвай желісі 1956 жылдың 5 қарашасында ашылды. Бірінші желі қала орталығындағы тұрғын үйлерді металлургия зауытының қосалқы өнімдерді өңдейтін кокс бөлімімен байланыстырды. Он бір жыл өткен соң, желі формалы құю бөліміне дейін жетті. 1969-1972 жылдары желі тағы екі тұрғын үй ауданына – Батыс ауданы мен Микрорайонға дейін ұзартылды. 1990 жылдардың қиын кезеңінде металлургия зауыты трамвай желісін өз бақылауына алып, барлық азаматтар үшін тегін жол жүру мүмкіндігін ұсынды. 2002 жылы трамвай желісі тәуелсіз муниципалды кәсіпорынға берілді. Қазіргі таңда бес тұрақты бағыт бар, олардың төртеуі тұрғын үй аудандарын металлургия зауытымен байланыстырады. Жолдың жалпы ұзындығы 30,3 км (18,8 миль). Трамвай паркі 67 вагондан тұрады, олардың көп бөлігі UKVZ зауытында шығарылған модельдер (мысалы, 71-605, 71-608, 71-619). 2021 жылғы мәліметтер бойынша, бір бағытты трамвай билетінің құны 13 рубльге дейін немесе мобильді төлем немесе кредиттік/дебеттік карталарды пайдалану арқылы одан да арзан болуы мүмкін. Ересектерге, оқушыларға және зейнеткерлерге арналған айлық жол жүру карточкалары да қолжетімді.

Автобустар

Новотроицк қаласында трамвай желісінен басқа, қоғамдық көлік жаңадан сатып алынған муниципалды автобустармен (5 бағыт) және тозығы жеткен маршруткалармен (оннан астам бағыт) ұсынылады. 2021 жылғы мәлімет бойынша, бір жолғы сапар құны бағытына қарай 20-25 рубльді құрайды. Қала маңындағы жолаушылар тасымалы да жақсы дамыған. Ең танымал бағыт – Новотройцк пен Орск қалалары арасындағы бағыт. Маршруткалар екі қала арасында 10–30 минут сайын, бір жолға 55 рубль тарифпен жүреді. Гейге тікелей бағыттар күніне 4 рет жұмыс істейді. Сонымен қатар, Новотройцк пен Гүберля (күніне 6 рет, 60 рубль), Хабарное (күніне 8-10 рет, 30 рубль), Аккермановка (әр 45 минут сайын, 25 рубль) сияқты қалалық округке кіретін жақын мандаттарға тікелей қатынайтын көліктер бар. Жаз айларында қала сыртындағы дачалар мен бау-бақшаларға қосымша автобустар иеленеді.

Сәулет

Новотройцк қаласында кең жаяу жолдар мен демалыс аймақтары бар жүйелі қала құрылысы бар. Советская деп аталатын басты көшесінің бойында трамвай желісі тұтас созылып жатыр. Көшенің алғашқы 2 км (1,25 миль) бөлігінде соғыстан кейінгі сталиндік сәулет үлгісі басым. Ең танымал нысандары – теміржол вокзалының ғимараты, «Металлург» қонақ үйі және Металлургтер сарайы. Соңғысы 1963 жылдың 3 қарашасында аяқталды, ал Никита Хрущевтің «Сәулет артықшылықтарын жою туралы» декреті сегіз жыл бұрын қабылданған еді. 2020 жылы басты көшені кеңейтіп, көркейту жұмыстары басталды. Алдағы 3 жылда кем дегенде 50 тұрғын үйдің фасадын қалпына келтіру жоспарлануда. Бұл жұмыстарға жергілікті және облыстық билік органдары мен «Металлоинвест» компаниясы 2 миллиард рубль бөлді. Қаланың ең танымал символы – Петр мен Павел шіркеуі. Ол Советская көшесінің екінші басында орналасқан. Бұл құдайға сиынатын орын 2005 жылы салынды және Ресей Православие шіркеуінің Орск епархиясына қарасты.

Саябақтар

Металлургтердің қоғамдық саябағы ескі орталықта орналасқан және аумағы 0,102 км² (0,04 шаршы миль) құрайды. 2010 жылдары жаңарту кезінде ондаған советтік ойын-сауық құралдары алынып тасталды және көптеген ескі ағаштар кесілді. Саябақта ашық ауадағы өнер көрсету сахнасы, жаттығу алаңдары, ойын алаңдары, мүсіндер бар. Жақын жерде жоғары секіргіш трасса орналасқан. Советская көшесі бойында бірнеше бақшалар мен алаңдар салынған. Батыс шағын ауданында "Молодежный" кинотеатрымен шектесетін жалғыз ашық кеңістік бар. Ломоносов және Горький көшелеріндегі жаяу жүргіншілерге арналған аймақтар кеңес кезінен бері жаңартылмаған және демалуға қолайсыз.

Спорт

1991 жылы құрылған "Носта" футбол клубы қазіргі уақытта Ресей кәсіби футболының үшінші деңгейі – Ұлттық футбол лигасының (FNL2) құрамында ойнайды. Команда өз матчтарын жалпы сыйымдылығы 6,060 адамдық "Металлург" стадионында өткізеді. 1999 жылғы маусымнан кейін клуб Екінші дивизионға жолдама алды, бірақ бір жылдың ішінде Үшінші дивизионға қайта түсті. 2006 жылы "Носта" клубы Үшінші дивизионның "Урал Поволжье" аймағында жеңіске жетіп, Екінші дивизионға қайта оралды. Клубтың төрт ойыншысы мен бас бапкері жеке сыйлықтарға ие болды. Көтерілгеннен кейінгі екі маусымда клуб сәйкесінше 7-ші және 5-ші орындарды алды. 2009 жылғы маусымда футбол клубы Үшінші дивизионға түсті. 2010 жылдың басында қаржыландырудың жетіспеуіне байланысты клубтың таратылуы жайлы хабарланды, бірақ жаңа демеушілер тез табылып, "Носта" клубы ойынды жалғастырды. Қалада командалық спорт, жүзу, бокс және жекпе-жек өнері салаларында маманданған бес спорт мектебі бар. Новотройцк қаласының спорттық нысандарына 1986 жылы салынған жүзу бассейні, 2015 жылы салынған мұз аренасы және екі стадион – 1954 жылы салынған "Металлург" және 1964 жылы салынған "Юност" кіреді. "Юност" стадионы қазіргі уақытта қайта жаңартылуда. Жақын маңда жаңа спорттық-сауықтыру орталығының құрылысы жоспарлануда. Жүзуден төрт Олимпиада жүлдесін жеңіп алған Евгений Рылов – Новотройцк қаласының тумасы.