Чиатура: Таулы өңірдегі марганец қаласы

Кіріспе

Чиатура – Батыс Грузияның Имерети аймағындағы қала. 1989 жылы халық саны шамамен 30 000 адамды құрады. Қала, орталығын айналасындағы төбелердегі кеншілер елді мекендерімен байланыстыратын канат жолдары жүйесімен әйгілі. Қала ішкі аймақта, Квирила өзенінің жағасындағы тау аңғарында орналасқан.

География және тарих

1879 жылы грузин ақыны Акаки Церетели марганец пен темір кендерін іздеу үшін аймақты зерттеді және кен орындарын тапты. Одан кейінгі қарқынды іздеулерде коммерциялық тұрғыдан пайдалануға болатын, қалыңдығы әртүрлі бірнеше қабатты марганец оксиді, пероксиді және карбонаты бар екені анықталды. Барлық коммерциялық санаттағы пайдалы марганец кендерінің жалпы қоры 239 миллион тоннаға бағаланады, оның ішінде марганец оксиді кендері (41,6%), карбонат кендері (39%) және пероксид кендері (19%) құрайды. Компания марганец кенін Жестафонидегі ферроқорытпа зауытына тасымалдау үшін бүгінде «Грузин темір жолы» басқаратын, толығымен электрленген теміржол желісін салды. 1905 жылға қарай марганец өндірісі әлемдік өнімнің 60%-ына жетті. Чиатурада Церетели атындағы мемлекеттік театр, 10 мектеп, Грузия Техникалық университетінің факультеті және Мгвимеви соборы (10-11 ғасырлар) орналасқан. 1905 жылғы Ресей революциясы кезінде Чиатура көбінесе меньшевиктер басымдығы бар Грузиядағы жалғыз большевик бекінісі болды. 3700 шахтер күніне 18 сағат жұмыс істеп, шахтада ұйықтайтын, әрқашан көмір шаңына малшынған. Оларда тіпті жуынуға да мүмкіндік болмады. Иосиф Сталин меншевиктермен өткен пікірсайыста оларды большевизмді қолдауға көндірді. Олар оның 15 минуттық қарапайым сөзін қарсыластарының сөздерінен артық көрді. Олар оны «сержант-майор Коба» деп атады. Ол баспахана, қорғау үшін ақы төлеу жүйесін және «қызыл шайқас отрядарын» құрды. Сталин қарулы шахтерлерге Вано Киасашвилиді жетекші етіп тағайындады. Кен иелері оны қорғады, өйткені ол оларды ұрылардан қорғайтын және төлемеген иелерінің кен орындарын жойды. 1906 жылы шахтерлердің жалақысын тасымалдап бара жатқан алтын пойызға Коте Цинцадзе басқаратын «Дружина» (Большевиктер экспроприаторлар клубы) шабуыл жасады. Олар екі сағат бойы шайқасып, жандарм мен әскерді өлтіріп, 21 мың рубль ұрлады. 1913 жылғы маусым-шілде айларында шахтерлер 55 күндік ереуілге шықты. Олар 8 сағаттық жұмыс күнін, жалақыны көтеруді және түнгі жұмысты тоқтатуды талап етті. Полиция РСДРП-ға саяси талаптар қоймайынша ереуілге рұқсат берді. Оларды Батуми мен Потидегі ереуілшілер де қолдады. 2017 жылы Рати Онели режиссерлік еткен «Күннің қаласы» атты деректі фильмі қаланың бірнеше тұрғындарының өмірін баяндайды.

In 1879 the Georgian poet Akaki Tsereteli explored the area in search of manganese and iron ores, discovering deposits in the area. After other intense explorations it was discovered that there are several layers of commercially exploitable manganese oxide, peroxide and carbonate with thickness varying between and The state set up the JSC Chiaturmanganese company to manage and exploit the huge deposit. The gross balance of workable manganese ores of all commercial categories is estimated as 239 million tonnes, which include manganese oxide ores (41.6%), carbonate ores (39%), and peroxide ores (19%). In order to transport manganese ore to the ferro alloy plant in Zestaphoni the company developed a rail link which, operated today by Georgian Railways, is fully electrified. Manganese production rose to 60% of global output by 1905. In Chiatura are located the Tsereteli State Theater, 10 schools, Faculty of the Georgian Technical University, and the Mgvimevi Cathedral (10th 11th centuries). During the 1905 Russian Revolution Chiatura was the only Bolshevik stronghold in mostly Menshevik Georgia. 3,700 miners worked 18 hours a day sleeping in the mines, always covered in soot. They didn't even have baths. Joseph Stalin persuaded them to back Bolshevism during a debate with the Mensheviks. They preferred his simple 15 minute speech to his rivals' oratory. They called him "sergeant major Koba". He set up a printing press, protection racket and "red battle squads". Stalin put Vano Kiasashvili in charge of the armed miners. The mine owners actually sheltered him as he would protect them from thieves in return and he destroyed mines whose owners refused to pay up. In 1906, a gold train carrying the miners' wages was attacked by Kote Tsintsadze's Druzhina (Bolshevik Expropriators' Club). They fought for two hours, killing a gendarme and a soldier and stealing 21,000 roubles. The miners went on a successful 55 day strike in June–July 1913. They demanded an 8 hour day, higher wages and no more night work. The police allowed the RSDRP to lead the strike provided that they did not make any political demands. They were supported by fellow strikers in Batumi and Poti. In 2017, City of the Sun, a documentary film directed by Rati Oneli, follows a number of citizens of the city.

Қиғаздар

Өзен аңғарының тік беткейлі болуына байланысты, өндіріс жұмысшылары қаладан кен орындарына дейін көп уақыт жол жүріп, өнімділіктің төмендеуіне себеп болды. 1954 жылы жұмысшыларды аңғар бойымен және кен орындарына тасымалдау үшін кең ауқымды арқанмен жүретін көлік жүйесі орнатылды. Бұл жүйенің 17 желісі 2021 жылға дейін бастапқы құрал-жабдықтарын пайдалана отырып, қала халқына қызмет көрсетуді жалғастырды. 2017 жылы Грузия үкіметі төрт желілік орталық станциясынан бастап, заманауи арқанмен жүретін көлік технологиясын қолданып, жүйені қайта жаңарту жұмыстарын бастады. Жаңартылған жүйе 2021 жылдың қыркүйек айында пайдалануға берілді. Алғашқы советтік кезеңдегі жүйе қауіпсіз деп танылмады және қызметтен алынды.