Кіріспе

Американдық джаз пианині, вибрафоншы және композитор

Эдвин Джеймс Коста (14 тамыз 1930 – 28 шілде 1962) – американдық джаз пианині, вибрафоншы, композитор және аранжировщик. 1957 жылы ол DownBeat джаз сыншыларының пікірінше, пианино мен вибрафондағы жаңа жұлдыз атанды – бір суретшінің бір жылы екі номинацияда жеңіске ие болуының тұңғыш жағдайы. Ол перкуссиялық, қуатты пианино стилімен танымал болды, ол клавиатураның төменгі октаваларына ерекше назар аударды. Костаның жазу мансабы сегіз жылға созылды, осы кезеңде ол 100-ден астам альбомға қатысты, оның ішінде бесеуі оның жетекшілігімен жарық көрді. Ол Мани Альбам, Гил Эванс, Вуди Герман және тағы басқалар басқарған оркестрлерде ойнады; Тал Фарлоу, Коулмен Хокинс, Гунтер Шулер және Фил Вудс сияқты музыканттар құрамындағы кіші топтарда өнер көрсетті; сондай-ақ Тони Беннетт және Крис Коннор сияқты вокалистерге сүйемелдеді. Коста Нью-Йорк қаласында болған автокөлік апаты салдарынан 31 жасында қайтыс болды.

Ерте өмір

Эдди Коста Пенсильвания штатындағы Атлас қаласында, Нортумберленд округіне қарасты Кармел тауының жанында дүниеге келген. Ол пианинода ойнауға қарамастан, вибрафонды өздігінен үйренген. 1949 жылы Коста бірнеше ай бойы скрипкашы Джо Венутимен бірге ойнап, гастрольдік сапарда болды. Содан кейін ол 1951 жылы әскерге шақырылғанға дейін Нью-Йоркте ағасының жұмысында істеді. Екі жыл қызметтен кейін босатылып, Коста қайтадан Нью-Йорк аймағында, оның ішінде Кай Виндинг, Джонни Смит және Дон Эллиотт басқаратын топтарда жұмыс істеді.

1954-1957 жылдар

1954 жылы Коста гитарист Сал Салвадормен бірге алғашқы жазбаларын жасады, оған тромбонист Виндинг ұсынған еді. Осы сессиялардың біріншісі, шілдеде, Костаның "Round Trip" композициясын қамтыды. Келесі жылы Коста Джон Мегеганмен бірге пианино дуэттерінен тұратын серия жазды; ойнау стиліндегі айырмашылықтар орындаудың қандай аспектілеріне қай пианист жауапты екенін анықтау үшін бірнеше репетиция қажет етті. Костаның жетекші ретінде алғашқы жазбасы 1956 жылы жарық көрді, онда бассист Винни Берк және барабаншы Ник Стабулас ойнады. Бұл Josie Records және Jubilee Records компанияларында сәл өзгеше атаулармен шығарылды және жақсы қабылданды: мысалы, сыншы Джон С. Уилсон «Эдди Костаның құйындайтын, ұшқындайтын фортепиано сололары» туралы пікір білдірді. Осы кезде Берк оның күшті ойнауы үшін Костаны «Аю» деп атады. 1956 жылы Коста мен Берк гитарист Тал Фарлоуға қосылып, Нью-Йорктегі 58-ші Батыс көшедегі «Композитор» клубында ойнау үшін тұрақты трио құрды. Фарлоу триода барабаншының болмауы туралы: «Эддидің тамақтануы, үйлесімді ойнауы немесе қалай атасаңыз да, өте күшті болды, сондықтан уақыттың қайда екендігіне ешқандай күмән болмады, сондықтан мен барабандарды мүлдем сағынбадым» деді. 1957 жылғы Ньюпорт джаз фестиваліндегі трионың өнері Костаға одан да көп назар аударды. Фестивальде ойнаған кейбір әндері – Эрни Фуртадо (бас) және Аль Белдини (барабан) триосы ретінде, сондай-ақ Рольф Кюн мен Дик Джонсон қосылған квинтет ретінде – 1957 жылы Verve альбомының бір бөлігі ретінде жарық көрді. Billboard журналы «Коста [ ] өзінің музыкалық шеберлігімен көптеген жаңа жақтастарды тартады» деп мәлімдеді.

1958-1962 жылдар

Костаның келесі жазбасы, бұл жолы тек вибрафонмен, 1958 жылы жазылған «Guys and Dolls Like Vibes» болды. Ол қаңтар айында Билл Эванс, Венделл Маршалл және Мотианмен бірге үш сессияда жазылды. Бұл альбомда бірнеше жыл бұрын сахнаға қойылған музыкалық және фильмдік нұсқаларынан тыңдаушыларға таныс болған «Guys and Dolls» шоуынан алты ән енді. 1958 жылдан 1959 жылға дейін Коста Вуди Германның тобында кезек-кезек болды. Осы екі жыл ішінде Коста Герман, Мэнни Альбам (бір альбом, «A Gallery of Gershwin», Костаның, туыс емес Джонни Костаның, Хэнк Джонстың және Дик Маркстің фортепиано төрттігі), Мишель Легранд және Эрни Уилкинс басқарған оркестрлерде белсенді жазбалар жасады. Костаның жетекші ретінде соңғы жазбасы 1959 жылы Маршалл мен Мотианмен бірге фортепиано триосы альбомы «The House of Blue Lights» болды. «Billboard» тағы да жағымды пікір білдіріп, Костаның «өте тапқыр және фантазияға толы фортепиано стилін» атап өтті. Осыдан кейін ол «Half Note» сияқты клубтарда ойнауын жалғастырды, ал осы кезеңдегі студиялық жұмыстарының мысалдары – Джиджи Грайстің жетекші ретінде соңғы жазбаларына қатысуы, Гюнтер Шуллердің «Jazz Abstractions» атты «Third Stream» альбомындағы орындауы, саксофонист Кольман Хокинспен жасалған шағын топтық жазбалар сериясы және Шелли Манннің «2 3 4» альбомының екі трегі, онда Коста бір тректе фортепианода, ал екіншісінде вибрафонда орындады, екеуі де тек Джордж Дювивьер мен Маннмен бірге. Коста сонымен қатар Фред Бейкердің «On the Sound» атты қысқаша би фильміне Грайстің музыкасына вибрафонмен үлес қосты. Пианист және аранжировщик Ральф Шаронмен ұзақ қарым-қатынас Костаның 1962 жылдың 9 маусымында Карнеги-холлда Беннеттпен бірге орындалған Шарон оркестрінде вибрафоншы болғанын білдірді. Костаның соңғы жазба сессиясы 1962 жылдың 12 шілдесінде саксофонист Аль Кохн құраған топтың бір бөлігі ретінде өтті, негізінен сол жылдың басында Кеңес Одағында гастрольде болған Бенни Гудман тобынан шақырылған музыканттардан құралды. 1962 жылдың 28 шілдесінде түнде Коста Нью-Йорктің 72-ші көшесіндегі Вестсайд тас жолында басқа көліктердің қатысуынсыз апатқа ұшырап қаза тапты. Оның артында әйелі мен төрт баласы қалды. Сегіз жылдық жазба мансабында Коста 100-ден астам альбомда ойнады. Ол ешқашан жеке альбом шығармады.

Ойын стилі

Костаның жалпы стилі оған түрлі жағдайларда ойнауға мүмкіндік берді. Сыншы Алун Морганның айтуынша, "оның санасы ешқашан стильдік жіктеулермен толмаған. Ол кез келген джаз тобымен үйлесімде болды, егер ол серпіліспен ойнап, қуаныш сезімін тудырса". Костаның оң қолымен ойнаған сызықты ойыны әскерде болғанда Бад Пауэллдің пластинкаларын тыңдағаннан әсер алды. "Fuerst Set" альбомындағы фортепианода ойнауы оның стиліне тән; кейіннен сыншы Уитни Бальетт оны былай сипаттады: Әрбір импровизация ырғақты қарқындылығымен, соққылардың үлгісімен және күтпеген элементтерімен керемет барабаншының солосына ұқсайтын. Коста сол қолымен октавалық аккордтарды, оң қолымен жеке ноталардың тізбегін пайдаланатын. Ол мұндай кезде екі қолымен де ойнап, керемет әсер беретін. Ол стаккатолық фразаны, содан кейін мүмкін емес екі қолмен арпеджио ойнайтын, немесе соққыда немесе соққыдан тыс аккордтарды орындайтын, оларды алпыс төртінші ноталарға айналдырып, біркелкі өткізіп, үлкен серпіліс пен импульс дамытатын. Вибрафонда Костаның стилі шамалы өзгеше болды. Джон С. Уилсон 1959 жылы былай деді: "Пианинодағы төменгі регистрге жасаған шабуылдарынан айырмашылығы, Костаның вибрафон стилі жеңіл және билеп, қазіргі вибристердің көпшілігіне қарағанда Red Norvo стиліне жақын".

Тану

Коста 1957 жылы DownBeat джаз сыншыларының пианино және вибрафондағы жаңа жұлдызы деп таңдалды; бұл бір суретшінің бір жылда екі номинацияда жеңіске ие болғаны алғашқы рет еді. 1962 жылы ол АҚШ-тың Вашингтон қаласында өткен алғашқы Халықаралық джаз фестиваліне, «Халықтан халыққа» бағдарламасының Президенттік музыка комитеті шақыруымен қатысты. Костаға музыканттардың қаншалықты құрмет көрсеткенін көрсететін нәрсе – 1962 жылғы 8 қазанда The Village Gate-те өткен естелік концертіне қатысқан музыканттардың деңгейі: Чарли Берд, Ал Коэн, Арт Фармер, Бенни Голсон, Джим Холл, Коулман Хокинс, Мунделл Лоу, Зут Симс және Кларк Терри осы концертте өнер көрсетті. Хокинс пен Терри басқарған топтардың орындауы жазылып, LP ретінде шығарылды. Хокинс әдетте қайырымдылық концерттеріне қатыспаған, бірақ Костаға деген құрметінің арқасында ол жеті сағаттық шараның сәтті өтуіне бар күшін салды.