Артур Тейтум: Жаз пианистісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық джаз пианині (1909–1956)

Артур Тейтум кіші ( /t//eɪ//t//əm/, 13 қазан 1909 – 5 қараша 1956) – американдық джаз пианині, ол барлық уақыттағы ең ұлы пианистердің бірі саналады. Карьерасының басынан бастап, әріптес музыканттар Тейтумның техникалық шеберлігін ерекше деп бағалаған. Тейтум сондай-ақ джаз пианиносының лексикасын және шекараларын бастапқыдағы страйд әсерінен асып, жаңа деңгейге көтерді, регармониялау, дауыстау және битональдылықты жаңаша пайдалану арқылы жаңа үлгілер жасады. Тейтум Огайо штатындағы Толедо қаласында өсті, онда ол кәсіби түрде пианинода ойнай бастады және жасөспін шағында бүкіл елге қайта таратылатын жеке радио бағдарламасын жүргізді. 1932 жылы Толедодан кетіп, Нью-Йорк, Чикаго және Лос-Анджелес сияқты ірі қалалық орталықтардағы клубтарда жеке пианиніст ретінде тұрақты жұмыс істеді. Сол онжылдықта ол өмірінің көп бөлігінде сақтаған үлгіге енді – ақы төленген өнер көрсетулерден кейін ұзақ сағаттар бойы ойнау, бәріне алкогольді көп мөлшерде тұтыну ілесіп отырды. Ол мұндай орындарда спонтанды және шығармашылықпен ойнайтыны айтылды, ал ішімдік оның ойнауына кедергі келтірмесе де, денсаулығына зиян тигізді. 1940 жылдары Тейтум қысқа мерзімге коммерциялық жағынан сәтті триоға жетекшілік етті және Норман Гранц ұйымдастырған «Джаз филармониясында» сияқты ресми джаз концерттерінде ойнай бастады. Оның танымалдылығы онжылдықтың соңына қарай төмендеді, себебі ол бибоптың өркендеуін елемей, өзінің стилінде ойнауын жалғастырды. Гранц 1950 жылдардың ортасында Тейтумды жеке және шағын топтарда кеңінен жазды, соңғы жазу сессиясы Тейтум 47 жасында бүйрек жеткіліксіздігінен қайтыс болғанға екі ай бұрын өтті.

Ерте өмір

Тэтумның анасы Милдред Хоскинс шамамен 1890 жылы Вирджиния штатының Мартинсвилл қаласында дүниеге келді және үй шаруашылығы жұмысында жұмыс істеді. Оның әкесі Артур Тейтум аға Солтүстік Каролина штатының Штейтсвилл қаласында туған және механик ретінде тұрақты жұмыс істеді. 1909 жылы олар Солтүстік Каролинадан Огайо штатының Толедо қаласына жаңа өмір бастау үшін келді. Отбасында төрт бала болды; Арт ең үлкені және 1909 жылдың 13 қазанында Толедода дүниеге келді. Одан кейін тоғыз жылдан соң Арлин, тағы екі жылдан соң Карл туды. Карл колледжді бітіріп, әлеуметтік жұмыскер болды. Тейтум отбасы консервативті және діншіл болып есептелді. Тейтум бала кезінен көру қабілеті нашар болды. Мұның себептеріне қатысты бірнеше болжам бар, көбінесе катарактамен байланысты. 11 жасында жасалған көз операциясынан кейін Тейтум жақын жердегі заттарды көре бастады және мүмкін түстерді де ажырата алды. Бірақ, бұл процедурадан күткен нәтижеге жете алмады, шамамен жиырма жасында болған шабуылдан кейін. Осы шабуыл салдарынан сол көзі мүлдем соқыр болды, ал оң көзінің көру қабілеті өте нашарлады. Осыған қарамастан, оның карта және бильярд ойнағандығы туралы көптеген әңгімелер бар. 1935 жылы Тейтум өзінің көру қабілетін "өте жақсы емес, бірақ оқуға, жазуға және жүруге жетеді" деп сипаттаған. Бала кезінде ол фортепианоның дыбысына өте сезімтал болды және оны жиі күйге келтіруді талап етті. Ол радиодан, пластинкалардан және фортепиано жазбаларын көшіру арқылы әндерді үйренді. Ересек болғандағы сұхбатында Тейтум екі музыканттың орындауымен жасалған фортепиано жазбаларын қайта орындауға тырысқаны туралы әңгімені жоққа шығарды. Ол өмір бойы спортқа қызығушылық танытты және бейсбол статистикасын жатқа білді. Осылайша Тейтум джаздың көрнекті пианиніне айналды. Ол Уоллермен жақын дос болып, ұқсас өмір салтын ұстанды: екеуі де шамадан тыс ішіп, табыстарына қарай сәнді өмір сүрді. Нью-Йорктегі Тейтумның алғашқы жеке пианино концерті Onyx Club-та өтті, онда оған аптасына 45 доллар және тегін виски төленгені хабарланды. Onyx 52-ші көшеде ашылған алғашқы джаз клубтарының бірі болды және он жылдан астам уақыт бойы қаланың джаз өнерінің орталығы болды. 1933 жылдың наурыз айында Тейтум Brunswick Records лейблінде өзінің алғашқы төрт жеке шығармасын жазды: "Сент-Луис блюз", "Софистикациялы әйел", "Екеумізге шай" және "Тайгер раг". Соңғысы шамалы ғана хит болды, минутына шамамен 376 (төрттік нота) темпімен және оң қолының сегізінші ноталарымен тыңдаушыларды таң қалдырды. Тейтумның жалғыз баласы Орландо 1933 жылы, Тейтум 24 жасқа толғанда дүниеге келді. Анасы - Толедодағы официантка Марнетт Джексон; олар үйленбеген. Әке-шешесінің екеуі де ұлын тәрбиелеуде көп рөл атқармаған болуы мүмкін, ол әскери мансапқа ұмтылып, 1980 жылдары қайтыс болды. 1934 және 1935 жылдардағы қиын экономикалық жағдайда Тейтум көбінесе Кливленд клубтарында ойнады, сонымен қатар 1934 жылы Нью-Йоркте төрт рет және 1935 жылы бір рет жазба жасады. Ол сондай-ақ ұлттық радиода өнер көрсетті, соның ішінде 1935 жылы Руди Валли жүргізген Флейшман сағаты хабарламасында. Сол жылдың тамызында ол Кливлендтен келген Руби Арнольдқа үйленді. Келесі айда ол Чикагодағы Three Deuces клубында шамамен бір жыл бойы тұруға кірісті, бастапқыда жеке орындаушы ретінде, содан кейін альт-саксофон, гитара және барабан квартетімен. Алғашқы Three Deuces кезеңінен кейін Тейтум Калифорнияға көшіп кетті, ұшудан қорқып, пойызбен саяхаттады. Ол жерде ол мансабының басында қабылдаған үлгісін сақтады: ақы төленген қойылымдардан кейін ұзақ кешкі сессиялар, барлығы да көп мөлшерде ішімдік ішумен бірге. Калифорниядағы алғашқы күндерінен танысқан досы Тейтумның Пабст Блю Риббон сырасын жәшіктеп ішетінін байқаған. Бұл өмір салты Тейтумның ересекте дамыған диабетінің әсеріне ықпал етті, бірақ оның өмірбаянының авторы Джеймс Лестер атап өткендей, егер ол диабетпен күресуді қаласа, Тейтум қақтығысқа тап болар еді: "сыраны күрт азайту, диетаны бақылау, көбірек демалу оған ең маңызды нәрселерді алып кетер еді және оны түнгі өмірден шығарып тастайтын еді". Калифорнияда Тейтум Голливуд кештерінде ойнап, 1936 жылдың соңында Бинг Кросбидің радио бағдарламасында пайда болды. Ол келесі жылдың басында Лос-Анджелесте Decca Records үшін Art Tatum and His Swingsters деп аталатын секстет ретінде төрт трек жазды. Пойызбен саяхаттауды жалғастыра отырып, Тейтум Лос-Анджелестегі, Чикагодағы және Нью-Йорктегі ірі джаз клубтарында өнер көрсетумен қатар, оның деңгейіндегі музыканттар әдетте ойнамайтын кішкентай клубтарда да өнер көрсетті. Осылайша, 1937 жылы ол Лос-Анджелестен Чикагодағы Three Deuces клубында тағы бір резиденцияға кетіп, содан кейін Нью-Йорктегі Famous Door клубына барды, онда ол Луис Прима үшін ойнады. Тейтум сол жылдың соңында Brunswick үшін тағы жазба жасады.

Tatum's mother, Mildred Hoskins, was born in Martinsville, Virginia, around 1890, and was a domestic worker. His father, Arthur Tatum Sr., was born in Statesville, North Carolina, and had steady employment as a mechanic. In 1909, they made their way from North Carolina to begin a new life in Toledo, Ohio. The couple had four children; Art was the oldest to survive, and was born in Toledo on October 13, 1909. He was followed by Arline nine years later and Karl after another two years. Karl went to college and became a social worker. The Tatum family was regarded as conventional and church going. From infancy, Tatum had impaired vision. Several explanations for this have been posited, most involving cataracts. As a result of eye operations, by the age of 11 Tatum could see objects close to him and perhaps distinguish colors. Any benefits from these procedures were reversed, however, when he was assaulted, probably in his early twenties. The attack left him completely blind in his left eye and with very limited vision in his right. Despite this, there are multiple accounts of him enjoying playing cards and pool. refn|group=note|In 1935, Tatum was reported as describing his eyesight as "not too good, but I can see enough to read and write and get around". As a child he was sensitive to the piano's intonation and insisted it be tuned often. He learned tunes from the radio, records, and by copying piano roll recordings. In an interview as an adult, Tatum denied the story that his playing ability developed because he had attempted to reproduce piano roll recordings that, without his knowing, had been made by two performers. His interest in sports was lifelong, and he displayed an encyclopedic memory for baseball statistics. Tatum thus became the preeminent jazz pianist. He and Waller became good friends, with similar lifestyles: both drank excessively and lived as lavishly as their incomes permitted. Tatum's first solo piano job in New York was at the Onyx Club, which was later reported to have paid him "$45 a week and free whiskey". The Onyx was one of the first jazz clubs to open on 52nd Street, which became the city's focal point for public jazz performance for more than a decade. Tatum recorded his first four released solo sides, for Brunswick Records, in March 1933: "St. Louis Blues", "Sophisticated Lady", "Tea for Two", and "Tiger Rag". The last of these was a minor hit, impressing the public with its startling tempo of approximately 376 (quarter note) beats per minute, and with right hand eighth notes adding to the technical feat. Tatum's only known child, Orlando, was born in 1933, when Tatum was 24. The mother was Marnette Jackson, a waitress in Toledo; the pair were not married. It is likely that neither parent had a major role in raising their son, who pursued a military career and died in the 1980s. During the hard economic times of 1934 and 1935, Tatum mostly played in clubs in Cleveland, but also recorded in New York four times in 1934 and once in 1935. He also performed on national radio, including for the Fleischman Hour broadcast hosted by Rudy Vallee in 1935. In August of that year, he married Ruby Arnold, who was from Cleveland. The next month, he began a residence of about a year at the Three Deuces in Chicago, initially as a soloist and then in a quartet of alto saxophone, guitar, and drums. At the end of his first Three Deuces stint, Tatum moved to California, traveling by train because of his fear of flying. There, he followed the pattern he had adopted early in his career: paid performances followed by long after hours sessions, all accompanied by prodigious drinking. A friend from his early days in California observed that Tatum drank Pabst Blue Ribbon beer by the case. This lifestyle contributed to the effects of the diabetes that Tatum probably developed as an adult, but, as highlighted by his biographer, James Lester, Tatum would have faced a conflict if he wanted to address his diabetes: "concessions – drastically less beer, a controlled diet, more rest – would have taken away exactly the things that mattered most to him, and would have removed him from the night life that he seemed to love more than almost anything (afternoon baseball or football games would probably come next)". In California, Tatum also played for Hollywood parties and appeared on Bing Crosby's radio program late in 1936. He recorded in Los Angeles for the first time early the following year – four tracks as the sextet named Art Tatum and His Swingsters, for Decca Records. Continuing to travel by train, Tatum settled into a pattern of performances at major jazz clubs in Los Angeles, Chicago, and New York interspersed with appearances at minor clubs where musicians of his standing did not normally play. Thus, in 1937 he left Los Angeles for another residence at the Three Deuces in Chicago, and then went on to the Famous Door club in New York, where he opened for Louis Prima. Tatum recorded for Brunswick again near the end of that year.

1938-1949 жылдар

1938 жылдың наурыз айында Татум әйелімен бірге «Квин Мэри» кемесімен Англияға сапарлады. Ол онда үш ай бойы өнер көрсетті, және кейбір американдық көрермендерден өзгеше, оның ойнауын тыныш тыңдайтын тыңдаушыларды ұнатты. Англияда ол екі рет BBC телеарнасының «Starlight» бағдарламасында пайда болды. Оның өте шектеулі сандағы төрт шығармасы Ұлыбританияда жарық көрді. Содан кейін ол «Үш Дьюс» клубына қайта оралды. Шетелдік сапар оның беделін арттырды, әсіресе ақ нәсілді көрермендер арасында, және ол Нью-Йорктегі келесі бірнеше жылда кем дегенде бірнеше апта клубтарда тұрақты түрде өнер көрсетуге мүмкіндік алды, кейде ол ойнап жатқанда тамақ пен сусын берілмейтін шарттар қойылды. 1938 жылдың тамызында Татум 16 жазба жасады, бірақ олар кем дегенде он жылға дейін жарық көрмеді. Келесі жылы да осыған ұқсас жағдай болды: ол жазған 18 жазбаның тек екеуі 78 айналымдық пластинка ретінде шығарылды. Мүмкін, бұл биг-бенд музыкасы мен әншілердің танымалдылығының артуы салдарынан, соло жазбаларға сұраныс төмендеген болуы мүмкін. Оның бір жазбасы, «Tea for Two» әнінің нұсқасы, 1986 жылы «Грэмми» атақ-даңқ залына енгізілді. Осы үшін ол 1973 жылы «Грэмми» сыйлығын «Солошы үздік джаз орындаушысы» ретінде алды. Альбомның атауы Уоллердің Татум клубқа кіргенін көрген кездегі реакциясынан туындаған: «Мен тек фортепианода ойнаймын, бірақ бүгін түнде Құдай бұл жерде». Ол сол жылы үштік құрастырғанда, оның аптасына 750 доллар төлеу туралы жарнамасы жарияланды. Үштіктегі басқа музыканттар гитарист Тинь Граймс және бассист Слэм Стюарт болды. Олар 52-ші көшеде коммерциялық сәттілікке қол жеткізді, әнші Билли Холидейден басқа, басқа музыканттарға қарағанда көбірек клиенттерді тартты. Олар сондай-ақ «Уақыт маршы» эпизодында қысқаша фильмде пайда болды. Осы уақытқа дейін сыншылар Татумды соло пианинодағы шеберлігі үшін мақтаған, бірақ оған көпшіліктің назары аз болған; үштік құрамымен ол көбірек танымал сәттілікке ие болды, дегенмен кейбір сыншылар көңілін қалдырды. Соған қарамастан, Татум 1944 жылы «Esquire» журналының сыншылар сауалнамасында пианистер үшін сыйлықты жеңіп алды, бұл оның Нью-Йорктегі Метрополитен опера театрында басқа жеңімпаздармен бірге ойнауына әкелді. 1944 жылы Татумның барлық студиялық жазбалары үштікпен бірге жасалды, ал радиода пайда болу жалғасты. Ол 1944 жылы үштіктен, мүмкін, агенттің тапсырысы бойынша, кетіп қалды және сегіз жыл бойы бірде-бір жазба жасамады. 1945 жылдың басында «Billboard» журналы 52-ші көшедегі «Downbeat» клубының Татумға соло ретінде әр түні 20 минуттан тұратын төрт сет ойнауы үшін аптасына 1150 доллар төлейтінін хабарлады. Бұл сол кездегі «естілмеген сома» деп сипатталды. «Billboard» сыншысы «Татумға бұзылған аспап, нашар жарықтар және басқа ештеңе берілмейді» деп түсіндірді және көрермендердің шуынан ол алдыңғы қатардан тыс жерде естілмейтінін айтты. Ол Америка Құрама Штаттарының қалалары мен университеттеріндегі концерт залдарында өнер көрсетіп жүрді. Бұл орындар джаз клубтарынан әлдеқайда үлкен болды, кейбіреулері 3000 адамнан асатын, бұл Татумға аз жұмыс істегенге көбірек ақша табуға мүмкіндік берді. Концерттерге көбірек ресми түрде қатысқанға қарамастан, Татум бұл қойылымдар үшін пьесалардың белгіленген бағдарламасын ұстануды жөн көрді. Ол Барни Бигард Секстетімен бірге жазды және 1945 жылы тоғыз соло тректі шығарды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдардағы пианист әріптесі Татум 24 сағат ішінде әдетте екі литр виски мен бір қап сыра ішкен деп есептеді. Барлық есептерде оның ойнауына кедергі келтірмегендігі айтылады. Бұл әдеті оның өз денсаулығына немкетті қарағанынан туындаған болуы мүмкін, бұл джаз музыканттарының әдеттегі сипаты, оның өмірге деген құлшынысы. Концерт орындарында орындау 1940-шы жылдардың екінші жартысында жалғасты, соның ішінде Норман Гранцтың ұйымдастырған «Jazz at the Philharmonic» іс-шараларына қатысу. 1947 жылы Татум қайтадан «The Fabulous Dorseys» фильмінде пайда болды. «Columbia Records» 1949 жылы Лос-Анджелестегі «Shrine» аудиториясында концертті жаздырып, «Gene Norman Presents an Art Tatum Concert» деп жариялады. Сол жылы ол «Capitol Records» компаниясымен келісімшарт жасап, 26 ән жазды. Ол сондай-ақ алғаш рет Детройттегі «Club Alamo» клубында ойнады, бірақ тоқтатты, өйткені қара досы қызмет көрсетілмеді. Тейтум таңғаларлық тұлға болып қала бергенімен, оның танымалдылығы 1940-жылдардың ортасынан аяғына дейін азайды, бұл көбінесе бибоптың пайда болуымен байланысты, ол музыка стилін қабылдамады. Үштік – бұл жолы бассист Стюарт пен гитарист Эверетт Барксдейлмен бірге – 1952 жылы жазылған. Сол жылы Татум АҚШ-та пианисттер Ерролл Гарнер, Пит Джонсон және Мид Лакс Льюиспен «Piano Parade» деп аталатын концерттерде гастрольде болды. Татумның соло ретінде төрт жылдық үзілісі 1953 жылдың соңында басталған бірнеше сессияларда аяқталды, осы кезде ол 124 соло трек жазды, олардың үшін қосқанда барлығы 14 LP-ге енді. Гранц жазба таспасы бір пьеса кезінде аяқталғанын хабарлады, бірақ Татум бастапқыдан қайтадан ойнамай, соңғы сегіз тақтайшаның ойнауын тыңдап, жаңа таспаға сол темпте жалғастырды. «Clef» компаниясы соло пьесаларды «The Genius of Art Tatum» альбомы ретінде шығарды.

In March 1938, Tatum and his wife embarked on the Queen Mary for England. He performed there for three months, and enjoyed the quiet listeners who, unlike some American audiences, did not talk over his playing. While in England, he appeared twice on the BBC Television program Starlight. Four of his very limited number of compositions were also published in Britain. He then returned to the Three Deuces. The overseas trip appeared to have boosted his reputation, particularly with the white public, and he was able to have club residencies of at least several weeks at a time in New York over the following few years, sometimes with stipulations that no food or drink be served while he was playing. Tatum recorded 16 sides in August 1938, but they were not released for at least a decade. A similar thing happened the next year: of the 18 sides he recorded, only two were issued as 78s. A possible explanation is that the increasing popularity of big band music and vocalists limited the demand for solo recordings. One of the releases, a version of "Tea for Two", was added to the Grammy Hall of Fame in 1986. for which he was posthumously awarded the 1973 Grammy for Best Jazz Performance by a Soloist. The album title came from Waller's reaction when he saw Tatum enter the club where Waller was performing: "I only play the piano, but tonight God is in the house." when he formed a trio later that year, it was advertised by booking agents at $750 a week. The other musicians in the trio were guitarist Tiny Grimes and bassist Slam Stewart. They were a commercial success on 52nd Street, attracting more customers than any other musician, with the possible exception of vocalist Billie Holiday, and they also appeared briefly on film, in an episode of The March of Time. Up to that point, critics had praised Tatum as a solo pianist, but the paying public had given him relatively little attention; with the trio, he enjoyed more popular success, although some critics expressed disappointment. Nevertheless, Tatum was awarded Esquire magazine's prize for pianists in its 1944 critics' poll, which led to his playing alongside other winners at the Metropolitan Opera House in New York. All of Tatum's 1944 studio recordings were with the trio, and radio appearances continued. He abandoned the trio in 1944, possibly at an agent's behest, and did not record with one again for eight years. Early in 1945, Billboard reported that the Downbeat Club on 52nd Street was paying Tatum $1,150 a week to play four 20 minute sets per night as a soloist. This was described much later as an "unheard of figure" for the time. The Billboard reviewer commented, "Tatum is given a broken down instrument, some bad lights and nothing else", and observed that he was almost inaudible beyond the front seating because of the audience noise. appearing at concert halls in towns and universities all around the United States. The venues were much larger than jazz clubs – some had capacities in excess of 3,000 people – allowing Tatum to earn more money for much less work. Despite the more formal concert settings, Tatum preferred not to adhere to a set program of pieces for these performances. He recorded with the Barney Bigard Sextet and cut nine solo tracks in 1945. A fellow pianist from the years after World War II estimated that Tatum routinely drank two quarts (1.9 L) of whiskey and a case of beer over the course of 24 hours. Almost all reports are that such drinking did not hinder his playing. Rather than being deliberately or uncontrollably self destructive, this habit was probably a product of his being careless about his health, a not uncommon characteristic of jazz musicians, and his enthusiasm for life. Performances at concert settings continued in the second half of the 1940s, including participation in Norman Granz produced Jazz at the Philharmonic events. In 1947, Tatum again appeared on film, in The Fabulous Dorseys. Columbia Records recorded and released a 1949 concert at the Shrine Auditorium in Los Angeles as Gene Norman Presents an Art Tatum Concert. In the same year, he signed to Capitol Records and recorded 26 pieces for it. He also played for the first time at Club Alamo in Detroit, but stopped when a black friend was not served. Although Tatum remained an admired figure, his popularity waned in the mid to late 1940s, likely due in large part to the advent of bebop, a musical style he did not embrace. The trio – this time with bassist Stewart and guitarist Everett Barksdale – recorded in 1952. In the same year, Tatum toured the U. S. with fellow pianists Erroll Garner, Pete Johnson, and Meade Lux Lewis, for concerts billed as "Piano Parade". Tatum's four year absence from the recording studios as a soloist ended when Granz, who owned Clef Records, decided to record his solo playing in a way that was "unprecedented in the recording industry: invite him into the studio, start the tape, and let him play whatever he felt like playing. [ ] At the time this was an astonishing enterprise, the most extensive recording that had been done of any jazz figure." Over several sessions starting late in 1953, Tatum recorded 124 solo tracks, all but three of which were released, spread over a total of 14 LPs. Granz reported that the recording tape ran out during one piece, but Tatum, instead of starting again from the beginning, asked to listen to a playback of just the final eight bars, then continued the performance from there on the new tape, keeping to the same tempo as on the first attempt. Clef released the solo pieces as The Genius of Art Tatum,

Гранц Татумды басқа жұлдыздармен бірге жеті жазба сессиясында жазды, нәтижесінде 59 трек жарық көрді. Сыншылардың пікірі әртүрлі және кейде қайшы болды. Татумды нағыз джаз ойнамағаны, материалдың таңдауы және өзінің ең жақсы күнінен өткені үшін сынға алды, сонымен қатар оның ойнауының қызықты күрделілігі мен егжей-тегежейлігі және техникалық жетілуі үшін мақтады. Дегенмен, жазбалар оған жаңа назар аударды, соның ішінде жаңа буын үшін; ол үш жыл қатарынан 1954 жылдан бастап «DownBeat» журналының пианистерге арналған сыншылар сауалнамасын жеңіп алды (ол ешқашан «DownBeat» оқырмандарының сауалнамасын жеңген жоқ). Денсаулығының нашарлауына байланысты Татум 1954 жылы ішімдік ішуді тоқтатты және салмағын бақылауға тырысты. Сол жылы оның үштігі Стэн Кентонның «Modern American Jazz фестивалі» деп аталатын он апталық гастрольдік сапарында қатысты. Трион Кентонның оркестрімен бірге ойнамады, өйткені қара американдық музыканттарды сол кезде көбінесе фильмге түсірмейтін еді, сондықтан Татумның өте аз бейне жазбалары бар, бірақ оның «Yesterday» әнінің соло орындауы видеожазба ретінде сақталған. Екі онжылдық некеден кейін Татум мен Руби 1955 жылдың басында ажырасты. Олар көптеген сапарлар жасаған жоқ, және ол алкоголизмге ұшырады; ажырасу өте қиын болды. Кейін сол жылы ол Джеральдин Уильямсонға үйленді, ол, бәлкім, оныңмен бірге тұрған. Ол музыкаға қызығушылық танытпады және әдетте оның өнер көрсетулеріне қатыспады. 1956 жылға қарай Татумның денсаулығы нашарлаған, себебі ол соңғы сатыдағы уремиямен ауырған. Дегенмен, сол жылдың тамызында ол өзінің мансабындағы ең көп көрермендер жиналған орынға өнер көрсетті: Голливуд Боулда Норман Гранц ұйымдастырған іс-шараға 19 000 адам келді. Келесі айда ол саксофонист Бен Вебстермен Гранц тобының соңғы жазба сессиясын жасады, содан кейін қазан айында кем дегенде екі концерт берді. Ол ауру болғандықтан гастрольдік сапарды жалғастыра алмады, сондықтан Лос-Анджелестегі үйіне оралды. Музыканттар 4 қарашада оны зиярат етті, ал басқа пианисттер оның төсегінде ойнады. Татум келесі күні Лос-Анджелестегі «Queen of Angels Medical Center» ауруханасында уремиядан көз жұмды. Ол Лос-Анджелестегі «Rosedale Cemetery» зиратына жерленді, бірақ 1992 жылы оның екінші әйелі оны Калифорния штатындағы Глендейл қаласындағы «Forest Lawn» зиратына көшірді, осылайша ол оның қасына жерленуі үшін. Татум 1964 жылы «DownBeat Jazz Hall of Fame» залына енгізілді және 1989 жылы «Грэмми» сыйлығының өмір бойы жетістіктері үшін марапатталды.

Granz also recorded Tatum with a selection of other stars in seven more recording sessions, which led to 59 tracks being released. The critical reception was mixed and partly contradictory. Tatum was, variously, criticized for not playing real jazz, the choice of material, and being past his best, and praised for the enthralling intricacy and detail of his playing, and his technical perfection. Nevertheless, the releases renewed attention on him, including for a newer generation; he won DownBeat magazine's critics' poll for pianists three years in a row from 1954 (he never won a DownBeat readers' poll). Following a deterioration in his health, Tatum stopped drinking in 1954 and tried to control his weight. That year, his trio was part of bandleader Stan Kenton's 10 week tour named "Festival of Modern American Jazz". The trio did not play with Kenton's orchestra on the tour, Black American musicians were not often filmed at this time, so very few visual recordings of Tatum exist, but his solo performance of "Yesterdays" on the show has survived as a video recording. After two decades of marriage, Tatum and Ruby divorced early in 1955. They probably did not travel much together and she had become an alcoholic; the divorce was acrimonious. Later that year he married Geraldine Williamson, with whom he had probably already been living. She had little interest in music, and did not normally attend his performances. By 1956, Tatum's health had deteriorated due to advanced uremia. Nevertheless, in August of that year he played to the largest audience of his career: 19,000 gathered at the Hollywood Bowl for another Granz led event. The next month, he had the last of the Granz group recording sessions, with saxophonist Ben Webster, and then played at least two concerts in October. He was too unwell to continue touring, so returned to his home in Los Angeles. Musicians visited him on November 4, and other pianists played for him as he lay in bed. Tatum died the next day, at Queen of Angels Medical Center in Los Angeles, from uremia. He was buried at Rosedale Cemetery in Los Angeles, but was moved to the Forest Lawn cemetery in Glendale, California, in 1992 by his second wife, so she could be buried next to him. Tatum was inducted into the DownBeat Jazz Hall of Fame in 1964 and given a Grammy Lifetime Achievement Award in 1989.

Тұлға және әдеттер

Татум тәуелсіз ойлы, уақыты мен ақшасын жомарттықпен жұмсайтын адам еді. Музыканттар одағының ережелерімен шектелуді қаламағандықтан, ол мүмкіндігінше оған қосылудан қашып жүрді. Сондай-ақ ол соқырлығына назар аудартуды ұнатпады: ол ешкімнің жетекке алып жүруін қаламай, клубтарда фортепианоға өзі жете алуын жоспарлаған. Татуммен танысқан адамдар оны әрдайым "мақтанға машықтанбаған, қарапайым және әдепті адам" деп сипаттайды. Ол жеке өмірі мен өткені туралы сұхбаттарда және таныстарымен әңгімелесуде айтудан жаңылды. Өмірі бойы музыканттар арасында марихуана қолдану жиі болғанымен, Татум есірткі қолданғандығымен байланыстырылмады.

Сағаттан тыс және репертуар

Татум түнгі сессияларда жоспарланған қойылымдарына қарағанда спонтанды және шығармашыл болды. Кәсіби ортада ол көбінесе көрермендерге жазылған нұсқаларына ұқсас әндерді орындап, қосымша ойнаудан бас тартса, достарымен түнгі уақытта блюз ойнайтын, бірдей аккордтар тізбегінде ұзақ уақыт импровизациялайтын және композицияның мелодиясынан одан да алыстайтын. Татум сол кезде блюзді де орындап, өзі пианинода сүйемелдейтін. Композитор және тарихшы Гюнтер Шулер «Татумның музыкалық тәртібі мен «классикалық» пианинолық әдептілігі үшін таң қалған» жанкүйерлерді шоқтырған (және кері қайтарған) «жалыққан, ұйқылы, дөңгеленген, жоғалған махаббат пен жыныстық меңзеулердің» түнгі даусын сипаттады. Түнгі қойылымдарда Татумның репертуары кәсіби қойылымдарға қарағанда әлдеқайда кең болды, онда оның негізгі орындары американдық халық әндері болды. Мансабында ол Дворжактың «Гуморескасы» мен Массенің «Элегиясы» сияқты бірнеше классикалық фортепианолық шығармаларды өз реңінде орындап, шамамен онға жуық блюз шығармасын жазды. Уақыт өте келе ол репертуарына қосты – 1940 жылдардың соңына қарай жаңа шығармалардың көп бөлігі орташа темпті балладалар болды, бірақ «Караван» сияқты гармониялық қиындықтар тудыратын композициялар да болды. Татум джаз пианиносының бұрынғы стильдерін виртуоздық арқылы өзгерте алды: басқа пианиношылар қайталанатын ырғақты үлгілер мен салыстырмалы түрде қарапайым безендіруді қолданғанда, ол «түсті гармониялық сүртулерді [және] ырғақтың болжауға келмейтін және үнемі өзгеретін ауысуларын» жасады. Музыка зерттеушісі Льюис Портер Татумның ойнауында кездейсоқ тыңдаушы жіберіп алуы мүмкін үш аспектіні анықтады: оның аккордтарындағы диссонанс; алмастырылған аккордтардың прогрессиясын пайдалану; және кейде бітоналитті қолдану (бір уақытта екі тоналдықта ойнау). Сондай-ақ ол сол қолдың қадамдық сөздігіне ондықтарды (және одан да үлкен интервалдарды) қосты. Татум қазіргі джаздағыдан өзгеше импровизациялады. «Гармониялық сызықтар уақыт өте келе өзгертілуі, қайта өңделуі немесе ырғақтық тұрғыдан қайта айтылуы мүмкін, бірақ олар әлі де Татумның құрылымдарының негізі болып табылады. Мелодиялық сызықтар жаңа пішінге айналдырылуы мүмкін, тек бір нота немесе бір соққы немесе сөз тіркесінің бір бөлігі түпнұсқамен байланысты болуы мүмкін, бірақ мелодия тыңдаушының қиялында ғана сақталады». Бұл икемділік оның ырғақты қолдануына да қатысты: темпке қарамастан, ол әр соққыдағы ноталардың санын өзгерте алатын және сонымен бірге басқа техникаларды қолданып, сөз тіркесінің ырғақты қарқындылығы мен пішінін өзгерте алатын. Бұл стиль бибоп формасына бейімделуге келмейтін: «кептер клавиатурасына оркестрлік тәсіл тым қалың, бибоп ырғақ секциясының аясында жұмыс істеуге тым текстуралы болды». Татумның тәсілі басқа да себептермен сынға ұшырады. Оркестрде ойнағанда, оған қарсы айтылған сын: ол көбінесе өз ойынын өзгерте бермей, басқа музыканттарды басып, өзі қолдаған кез келген солистпен бәсекелесе бастады. Кларнетші Бадди ДеФранконың айтуынша, Татуммен ойнау «поездды қуғандай» болды, ал Татумның өзі топтың өзіне кедергі келтіретінін айтты. Татум клавиатурада тыныш жүріп-тұратын, көрермендерге ұнайтын театрлық қимылдар жасамайтын. Оның көрінісі, пианист Хэнк Джонстың байқауы бойынша, оңай болды: оның қолдарымен пернелерді көлденең жылғатуы замандастарын таң қалдырды. Татум бас бармағы мен кішкентай бармағын басқа бармақтарымен басқа бір нәрсе ойнап жатқанда, әуенді желілерді қосуға қабілетті болды; Татуммен бірге ойнаған барабаншы Билл Дуглас «ол осы екі саусағымен жоғары шауып, содан кейін сол қолдың басқа екі саусағымен төмендегі басқа бір нәрсені ойнайтынын» айтты. Екі саусақ қара пернелерде, ал қалған екі саусақ ақ пернелерде басқа бір нәрсе ойнайды. Ол мұны кез келген қолмен жасай алады». Оның үлкен қолы үлкен және меңзеу саусақтарымен сол қолының триллін ойнауға мүмкіндік берді, сонымен қатар кішкентай саусағын октава төмен ойнауға мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ екі қолымен де он екінші интервалдарға жету мүмкіндігіне ие болды және жоғары жылдамдықпен суреттелген мысалдар сияқты аккордтарды орындай алды. Ол өзінің таңдаған барлық әуендерін кез келген тоналдықта орындай алды. Татумның қоңырауы да назар аударды: Бальетт үшін «Ешбір пианист ешқашан ноталарды осыншама әдемі соқтырмаған. Әрқайсысы [ ] жеңіл, толық және үндеу, әдемі басылған параққа жазылған... төменгі регистрдегі үлкен аккордтар бұлыңғыр болмады, ал ең жоғары ноталары жылтыраған күміс сияқты болды». Билли Тейлор және Джеральд Уиггинс сияқты музыканттар Татумның жаман пианиноны да жақсы дыбыстата алатынын айтты. Уиггинс Татум пианинода жұмыс істемейтін кез келген пернелерді анықтап, олардан қашықтауға болатынын айтты. Тіпті Буд Пауэлл, Ленни Тристано және Герби Хэнкок сияқты өте әртүрлі стильде ойнаған музыканттар да олардан үйрену үшін оның кейбір жазбаларын жаттап, қайта жасайтын. Татумның ықпалы пианинодан асып түсті: оның гармония мен ырғақтағы жаңалықтары джаздың кең аумағында жаңа негіздер қалады. Ол джаз музыканттарына қолданған аккордтарын жиі өзгерту арқылы гармониялық мүмкіндіктерге көбірек мән беруге көмектесті; бұл 1940 жылдарда бибоптың пайда болуына негіз салды. Оның заманауи аккордтарды қолдануы және аккордтарды алмастыруы да джазда жаңалық болды. Басқа музыканттар Татумның пианинолық виртуоздығының элементтерін өз аспаптарына көшіруге тырысты. Вокалист Тони Беннетт оның ән айтуына Татумның әсерін қосты: «Мен оның жазбаларын күнделікті тыңдап, оның сияқты фразалауға тырыстым. [ ] Мен оның фразалауын алып, солай орындаймын». Саксофонист Коулман Хокинс 1920 жылдары Толедода Татум ойнағаннан кейін өзінің ойнау стилін өзгертті: Хокинстің «арпеджиоға негіделген стилі және оның аккордтардың өсу лексикасы, аккордтардың өтуі және аккордтардың қарым-қатынасы, Татумға жауабымен расталды және ынталандырылды». Сондай-ақ Татумның өмірінің Толедодағы 1932 жылға дейінгі жазбасы («The History of Art Tatum, 1909–1932, by Imelda Hunt»). Бұл егжей-тегжейлі жабылмауының себебі Татумның өмірі мен музыкасы джаз үшін белгіленген сындық ойлардың немесе аялардың біріне сәйкес келмеуі болуы мүмкін: көптеген музыка тарихшылары оны осы себеппен маргиналдады, сондықтан «Татум джаз туралы сын-пікірде жеткіліксіз ұсынылған ғана емес, джаз тарихындағы оның болуы тарихшылардан оның пианинолық тәсілін қорытындылауға бағытталған сипаттамалық жазудан басқа ешқандай күш-жігерді тудырмайды». Сыншылар Татумның өнері туралы күшті пікір білдірді: «Кейбіреулер Татумды жоғары жаңашыл деп мақтайды, ал басқалары оның жалықтыратын қайталанатын және оның шамалы импровизациялағанын айтады».

Tatum was said to be more spontaneous and creative in free form nocturnal sessions than in his scheduled performances. Whereas in a professional setting he would often give audiences what they wanted – performances of songs that were similar to his recorded versions – but decline to play encores, in after hours sessions with friends he would play the blues, improvise for long periods on the same sequence of chords, and move even further away from a composition's melody. Tatum also sometimes sang the blues in such settings, accompanying himself on piano. Composer and historian Gunther Schuller describes "a night weary, sleepy, slurry voice, of lost love and sexual innuendos which would have shocked (and repelled) those 'fans' who admired Tatum for his musical discipline and 'classical' [piano] propriety". In after hours performances, Tatum's repertoire was much wider than in professional appearances, at which his staples were American popular songs. During his career, he also played his own arrangements of a few classical piano pieces, including Dvořák's Humoresque and Massenet's "Élégie", and recorded around a dozen blues pieces. Over time, he added to his repertoire – by the late 1940s, most of the new pieces were medium tempo ballads but also included compositions that presented him with harmonic challenges, such as the simplicity of "Caravan" and complexity of "Have You Met Miss Jones?" Tatum was able to transform the styles of preceding jazz piano through virtuosity: where other pianists had employed repetitive rhythmic patterns and relatively simple decoration, he created "harmonic sweeps of colour [and] unpredictable and ever changing shifts of rhythm". Musicologist Lewis Porter identified three aspects of Tatum's playing that a casual listener might miss: the dissonance in his chords; his advanced use of substitute chord progressions; and his occasional use of bitonality (playing in two keys at the same time). and added tenths (and greater intervals) to the left hand vocabulary of stride. Tatum improvised differently than is typical in modern jazz. "The harmonic lines may be altered, reworked or rhythmically rephrased for moments at a time, but they are still the base underneath Tatum's superstructures. The melodic lines may be transformed into fresh shapes with only a note or a beat or a phrase particle retained to associate the new with the original, yet the melody remains, if only in the listener's imagination." This flexibility extended to his use of rhythm: regardless of the tempo, he could alter the number of notes per beat and use other techniques at the same time to alter his phrasing's rhythmic intensity and shape. This style was not one that could be adapted to the form of bebop: "the orchestral approach to the keyboard [ ] was too thick, too textured to work in the context of a bebop rhythm section." Tatum's approach has also been criticized on other grounds. and a criticism of him in a band setting was that he often did not modify his playing, overwhelming the other musicians and appearing to compete with any soloist he was ostensibly supporting. Clarinetist Buddy DeFranco said that playing with Tatum was "like chasing a train", and Tatum himself said that a band got in his way. Tatum had a calm physical demeanor at the keyboard, not attempting crowd pleasing theatrical gestures. as did his seemingly effortless technique, as pianist Hank Jones observed: the apparently horizontal gliding of his hands across the keys stunned his contemporaries. Tatum was able to use his thumbs and little fingers to add melody lines while playing something else with his other fingers; drummer Bill Douglass, who played with Tatum, said that he would "do runs with these two fingers up here and then the other two fingers of the same hand playing something else down there. Two fingers on the black keys, and then the other two fingers would be playing something else on the white keys. He could do that in either hand". His large hands allowed him to play a left hand trill with thumb and forefinger while also using his little finger to play a note an octave lower. He was also capable of reaching twelfth intervals in either hand, and could play a succession of chords such as the illustrated examples at high speed. He was able to play all of his chosen material in any key. Tatum's touch has also attracted attention: for Balliett, "No pianist has ever hit notes more beautifully. Each one [ ] was light and complete and resonant, like the letters on a finely printed page. Vast lower register chords were unblurred, and his highest notes were polished silver." Among the musicians who said that Tatum could make a bad piano sound good were Billy Taylor and Gerald Wiggins. Wiggins said that Tatum could identify and avoid using any keys on a piano that were not working, Even musicians who played in very different styles, such as Bud Powell, Lennie Tristano, and Herbie Hancock, memorized and recreated some of his recordings to learn from them. Tatum's influence went beyond the piano: his innovations in harmony and rhythm established new ground in jazz more broadly. He made jazz musicians more aware of harmonic possibilities by changing the chords he used with great frequency; this helped lay the foundations for the emergence of bebop in the 1940s. His modern chord voicing and chord substitutions were also pioneering in jazz. Other musicians sought to transfer elements of Tatum's pianistic virtuosity to their instruments. Vocalist Tony Bennett incorporated aspects of Tatum into his singing: "I'd listen to his records almost daily and try to phrase like him. [ ] I just take his phrasing and sing it that way." Saxophonist Coleman Hawkins changed his playing style after hearing Tatum play in Toledo in the 1920s: Hawkins's "arpeggio based style and his growing vocabulary of chords, of passing chords and the relationships of chords, were confirmed and encouraged by his response to Art Tatum." and a self published account of Tatum's life in Toledo up to 1932 (The History of Art Tatum, 1909–1932, by Imelda Hunt). This lack of detailed coverage may be attributable to Tatum's life and music not fitting any of the established critical narratives or frameworks for jazz: many historians of the music have marginalized him for this, so "not only is Tatum underrepresented in jazz criticism but his presence in jazz historiography seems largely to prompt no particular effort in historians beyond descriptive writing designed to summarize his pianistic approach". Critics have expressed strong opinions about Tatum's artistry: "Some applaud Tatum as supremely inventive, while others say that he was boringly repetitive, and that he barely improvised."

Танудың басқа түрлері

1989 жылы Татумның туған қаласы Толедода Кент филиалының кітапханасында Art Tatum афроамерикандық ресурстар орталығы құрылды. 1993 жылы MIT студенті, есептеу музыкасы саласындағы Джефф Билмес, пианистің ойнау жылдамдығын еске алу үшін "татум" терминін енгізді. Ол "ритмикалық фразадағы екі тікелей нота арасындағы ең кіші уақыт интервалы" деп анықталды.

2003 жылы Толедодағы 1123 City Park Avenue мекенжайындағы Татумның балалық шағындағы үйінің алдына тарихи белгі орнатылды, бірақ 2017 жылы бұл бос тұрған мүлік тозыққа түсті. 2021 жылы Art Tatum Zone коммерциялық емес ұйымы үйді қалпына келтіру және аймақты жақсарту үшін гранттар алды. Сондай-ақ Толедодағы Лукас округі аренасында 2009 жылы 27 фут биіктігіндегі "Арт Татумды мерекелеу бағанасы" мүсіні ашылды.