Кіріспе

Университетке ерте қабылдау процесінің түрі. Ерте әрекет (EA) – АҚШ-тағы колледждер мен университеттерге қабылдау үшін кейбір оқу орындары ұсынатын ерте қабылдау процесі. Қалыпты қабылдаудан айырмашылығы, EA әдетте студенттерден қаңтардың 1-сі орнына жоғары сыныптың қазан айының ортасы немесе қараша айының басында өтініш беруді талап етеді. Студенттерге оқу орнының шешімі наурыздың ортасы немесе 1 мамырдың орнына қаңтар айының басында хабарланады. Осылайша, ол көптеген колледждердің ерте шешім (ED) бағдарламаларына ұқсас. Кейбір колледждер ED және EA екеуін де ұсынады. Дегенмен, ED – оқуға түсуге міндетті келісім; яғни, егер ED бойынша қабылданса, үміткер барлық басқа өтінімдерін кері алып, сол оқу орнында оқуға міндетті болады. Сондықтан, ED бір уақытта бірден көп ED оқу орнына өтініш беруге мүмкіндік бермейді. Ал EA үміткерге қабылданған жағдайда ұсыныстан бас тартуға рұқсат береді, сондай-ақ бағдарламаға байланысты, үміткер бір немесе бірнеше EA оқу орнына және бір ED оқу орнына өтініш бере алады. EA, әсіресе бір оқу орнын артық көретін студенттер үшін қолайлы, себебі студент өтініш нәтижесін ертерек біледі және түрлі оқу орындарынан келетін қаржылық көмек ұсыныстарын салыстыру мүмкіндігіне ие болады.

Тарих

Гарвард университеті, Принстон университеті және Вирджиния университеті 2007 жылы барлық ерте қабылдау процестерін (міндетті ерте қабылдау бағдарламаларын) тоқтатты. Басты себебі – ерте қабылдаудың кейбір үміткерлерге артықшылық беретіні туралы пікір қалыптасқан. 2006 жылға дейін UVA «ерте шешім» бағдарламасын ұсынды, онда студенттер ерте өтініш білдіріп, қабылданған жағдайда міндетті түрде оқуға келісімін беретін. Бұл бағдарлама 2007 жылы ерте шешімге өтініш білдіргендердің арасында расалық және әлеуметтік-экономикалық әртүрліліктің жетіспеуіне байланысты алаңдаушылықтар туындағаннан кейін жойылды. Үшеуі де 2011 жылдың ақпан айында бұл шешімнен қайтып, ерте қабылдау бағдарламасын қайта енгізді, бірақ ол бұрынғыдан кем шектеулі болды. Йель университеті мен Стэнфорд университеті 2002 жылдың күзінде (2007 жылғы түлектер үшін) «ерте шешімнен» «бір ғана таңдаулы ерте іс-қимылға» ауысты. Шектеусіз ерте іс-қимыл ұсынатын оқу орындарының қатарында UNC Chapel Hill, Чикаго университеті, Вилланова университеті және Массачусетс технология институты бар. Нотр-Дам университеті мен Джорджтаун университеті де әртүрлі шектеулермен ерте іс-қимыл жоспарларын ұсынады, бірақ бұл шектеулер «бір ғана таңдаулы» бағдарламадан гөрі азырақ. EA көптеген өтініштерді қамтамасыз етеді (оқу орнының қабылдау деңгейін төмендетуге және таңдаулылығын арттыруға көмектеседі), бірақ қабылдау көрсеткіштеріне кері әсер етеді (қабылданған көптеген студенттер басқа оқу орындарына өтуге мүмкіндік алады). 2019 жылдың күзінен кейінгі өтініштер үшін (2024 және одан кейінгі жылдардың түлектері үшін) Бостон колледжі жаңа ED жоспарының пайдасына міндетті емес EA жоспарын жойды. Чикаго да 2021 жылғы түлектерден бастап ED жоспарларын қабылдады, бірақ Бостон колледжінен айырмашылығы, Чикаго өзінің EA жоспарын сақтап қалды. Вирджиния да 2024 жылғы түлектерден бастап EA ұсынысына ED жоспарын қосуды шешті.

Түрлері

ЭА бағдарламаларының екі түрі бар: шектеулі ерте іс-қимыл және шектеусіз ерте іс-қимыл. РЕА (Restrictive Early Action) талапкерлерге бір ғана ерте іс-қимыл институтына және ешқандай институтқа ерте шешімге (Early Decision) өтініш беруге рұқсат береді, ал шектеусіз ерте іс-қимылда мұндай шектеулер жоқ. Дегенмен, өтініш берушіге екі түрде де кез келген қабылдау туралы ұсыныстан бас тартуға рұқсат етіледі. Ерте іс-қимыл ережелері мен саясаты мектептер арасында кеңінен өзгереді және өтініш берушіге кез келген шектеулер туралы білу маңызды. Гарвард, Принстон және Йель Single Choice Early Action (SCEA) бағдарламасын ұсынады, ол өтініш берушіні бір мектепке ерте іс-қимылға өтініш берумен шектейді (кейбір ерекшеліктермен) және әдетте міндетті ерте қабылдау бағдарламаларына өтініш беруге тыйым салады. Стэнфорд пен Калтех РЕА (Restrictive Early Action) саясатын қолданады, ол олардың ерте бағдарламасы бойынша жеке мектептерге (міндетті немесе міндетсіз) және міндетті бағдарлама бойынша кез келген мемлекеттік университеттерге өтініш беруге тыйым салады, бірақ кейінге шегерілген EA өтініш беруші басқа мектептерге Ертерек шешім II (Early Decision II) бойынша өтініш бере алады. Нотр-Дам және Джорджтаун шектеулі, бірақ бір таңдаулы емес ерте іс-қимыл бағдарламасын ұсынады, бұл өтініш берушіге басқа жерде өтініш беруге мүмкіндік береді, егер басқа өтініш студентті басқа колледжге баруға міндеттейтін сипатқа ие болмаса. MIT міндетсіз EA жоспарына ие, бірақ студенттер басқа жерде ерте жоспарларға немесе міндетті ED жоспарларына еркін жүгіне алатынын, бірақ «MIT сізден басқа мектептердегі осы ережелерді сақтауды талап етеді» (түпнұсқадағы басымдық) дейді. Мысалы, Стэнфордқа шектеулі EA бойынша өтініш берген студент МТИ-ге де EA бойынша өтініш берсе, Стэнфорд саясатын бұзған болар еді. EA ұсынатын мектептердің көпшілігі шектеусіз EA жоспарын қолданады, бірақ оның шектеусіз болуына байланысты, бұл EA жоспарларына өтініштердің саны өте көп болады және осы топтағы қабылдау деңгейі де сәйкесінше төмен. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, шектеусіз EA жоспарына ие мектептерге Чикаго, Тулан, Вилланова, Мичиган, Джорджия Тех, UNC Чапел-Хилл, Вирджиния, Колорадо колледжі және тағы бірнешеуі кіреді. Мысалы, Колорадо колледжі 2023 жылғы түлектер тобы үшін ED пулының қабылдау көрсеткіші 27% болса, EA пулының қабылдау көрсеткіші 15% ғана болғанын, ал тұрақты қабылдау үшін 5% болғанын (жалпы қабылдау көрсеткіші 13,5%) көрсетеді.