Чарльз Роско Сэвидж: Американ батыстының фотосуретшісі

Кіріспе

Америкалық фотограф

Чарльз Роско Сэвидж (16 тамыз 1832 – 4 ақпан 1909) – Ұлыбританияда туған пейзаж және портрет фотографы, ең бастысы Америкалық Батыс суреттерімен танымал. Сэвидж Англияда тұрған кезінде Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуіне өтті. Ол Швейцарияда миссияда қызмет етті және ақырында Америка Құрама Штаттарына көшіп келді. Америкада ол фотографияға қызығушылық танытып, Шығыста жалдамалы портреттер түсіре бастады. Ол отбасымен Солт-Лейк-Ситиге келді және көптеген фотосуреттерін сатқан «Арт-Базар» атты дүкенін ашты. Сэвидж өзінің фотографиялық еңбектерін негізінен отбасылық портреттерге, пейзаждарға және деректік суреттерге шоғырландырды. Ол 1869 жылы Юта штатының Промонтори қаласында бірінші құрлықтан құрлыққа өтетін теміржолдың жалғастырылған сәтін суретке түсіргенімен әйгілі.

Ерте өмір

Савидж 1832 жылғы 16 тамызда Англияның Саутгемптон қаласында Джон мен Энннің отбасында дүниеге келді, олардың алғашқы баласы болды. Төрт жасында киімдері жанып жатқан ағаш кесегінен тұтанды, нәтижесінде ауыр күйіктер алды. Мектепке бармай, Саутгемптон қаласында тұз сатты және арба жасаушыға құралдарын кезеуге көмектесті. 1848 жылғы 25 мамырда 15 жасында ата-анасының қарсылығына қарамастан, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуіне (LDS Church) шомылдырылды. Савидж Уайт аралына барып балық сатушы болып жұмыс істеді және сол жердегі мормондарға дін таратуға көмектесті. Ол Саутгемптонға оралып, 1851 жылдан 1852 жылға дейін Уильям Эддингтонның кеңсе тауарлары дүкенінде жұмыс істеді. Эддингтон оны оқытып тәрбиеледі; Савидж кейіннен Эддингтонның «мені, десе де, атаққа апаратын жолға қойғандай» екенін жазды. Савидж Саутгемптон миссиясының президентінің жеке хатшысы болып жұмыс істеді, қайырымдалықтарды жинап, тіркеді. 1853 жылы ол Швейцарияда шіркеудің толық уақытты миссионері болды, онда француз және аздаған неміс тілдерін үйренді. 19 айдан кейін Англияға оралып, Энни Адкинспен танысты. 1855 жылдың желтоқсан айында ол LDS шіркеуінің мәңгілік көші-қон қоры арқылы Америкаға көшіп бара жатқан итальян тіліндегі соңғы күнгі қасиеттілер үшін аудармашы болып тағайындалды. Олар 1856 жылғы 24 маусымда, Энни келгеннен кейін он күн өткен соң үйленді. Савидж Сэмюэл Буттың баспаханасында жұмыс істеді және қосымша жұмыстар атқарды. Ол және оның досы Стэнхаус стереоскопиялық фотосуреттер түсірумен тәжірибе жасады, олар Лонг-Айлендтің алғашқы стереоскопиялық суреттері болды. Ол, мүмкін, Нью-Йорктегі дагерротипист Эдвард Ковингтонтан және басқалардан оқыған болуы керек. 1859 жылы ол шіркеу тапсырмасымен Флоренцияға, Небраскаға барды; ол жерде ол портреттерді сата бастады. Ол Айова штатының Каунсил-Блаффс қаласында отбасымен кездесті, онда ол фотосуреттерді сатуын жалғастырды.

Фотографияның алғашқы жылдары

1860 жылдың көктемінде Савидж Браун компаниясымен бірге отбасымен Юта аймағындағы Солт-Лейк-Ситиге сапар шекті. Ол Ютаға бара жатқанда мормондық жолды суретке түсірді, бірақ суреттері сақталмаған. 1861 жылы ол Марсена Кэннонмен бірге фотостудия ашты. Бір жылдан кейін, Кэннон Ютаның оңтүстігіне көшіп кеткеннен соң, ол суретші Джордж М. Оттингермен серіктестік құрды. Оттингер мен Савидж Дезерет өнер академиясын ұйымдастыруға көмектесті, ол жақын арада Дезерет университетімен алмастырылды. Оттингер Солт-Лейк театры үшін көрініс суреттері салды және жергілікті ғимараттар мен ландшафттардың суреттерін түсірді. Савидж портрет суретшісі ретінде үлкен танымаллыққа ие болды, ал Ютадағы көрнекті тұлғалар оған өздерінің суреттерін түсіруді тапсырды. Ол 20-шы бөлімнің белсенді мүшесі болды, мормондық табернакль хорында ән шырқады, Науву легионына қосылды және жергілікті әдеби институтта түрлі тақырыптар бойынша лекциялар оқыды. Савидж өзінің бизнесін кеңейту үшін жергілікті газеттерде жарнама берді. Бірнеше рет ол жылдар бойы түсірген нәрестелердің фотосуреттерін коллаж етіп жасады, көбінесе балалары бар отбасылар оның көшірмесін сатып алатын. Авторлық құқықтың бұзылуынан қорғау үшін ол өзінің суреттерінің түпнұсқалық шыны пластиналы негативтерін сақтап, оларды пайдалануды қадағалау құқығын өзінде ұстады. Чарльз В. Картер 1864 жылдың қарашасынан кейін, Картер Солт-Лейк-Ситиге келгеннен соң, Оттингер мен Савидждің фотостудиясына қосылды. Картер 1867 жылы Дж. Б. Сильвистің қатысуымен жеке фотостудиясын ашты. Картер басқа суретшілердің жұмыстарын жиі басып, сататын. Кейбір суреттерді Картер немесе Савидж түсіргенін анықтау қиын болғандықтан, кейде екеуі де автор ретінде көрсетіледі. Эндрю Дж. Расселл 1868 жылы Юнион Пасифик теміржолының құрылысын құжаттап жатқанда, Савиджпен танысып, дос болды. Екі суретші бір-бірінен бірнеше минут ішінде бірдей көріністерді суретке түсіретін.

Теміржолдағы алғашқы жұмыс және Нью-Йорк қаласына сапар

1866 жылы Савидждің «Ұлы батыстың көрінісі» атты стереоскопиялық сериясын «Юнион Пасифик» және «Денвер және Рио-Гранде Батыс» теміржолдары сатты. Бұл теміржолдар оған қалаған жеріне тегін жол беруге келісім берді. Сол жылы ол фотосурет шеберлігін жетілдіру және фотосуреттерінің көшірмелерін жариялау мақсатында АҚШ-тағы ірі фотостудияларды аралады. Сан-Францискода ол Карлтон Уоткинспен танысты, ол үлкен форматты жұмыстарды жасау әдісін түсіндірді: дамытылған негативтерді олар дайын болғанша су ваннасына сақтау. Савидж Уоткинстің әдісінің қиын екенін байқады, бірақ нәтижелеріне қызғанды. Ол Нью-Йоркке кемемен сапар шекті, онда фотосурет салу және технологиядағы прогресс оны әсерге түсірді. Нью-Йоркте ол Савидждің фотосуреттерін сатқан Сэмюэл Р. Уэллспен келісім жасады, ал Савидж Ютадағы фотостудиясында Уэллстің басылымдарын сатты. Савидж басқа дистрибьюторлармен де ұқсас келісімдер жасады. Ол арнайы қараңғы бөлмелі вагон жасатып алып, «E. және H. T. Anthony Co.» компаниясынан фотосурет құралдарына 3400 доллар жұмсады, содан кейін мормон қоныс аударушыларымен бірге Солтүстік Лейк-Ситиге қайтып келді. Оның жаңа құралдарының көп бөлігі қайтып келе жатқанда Платт өзенін кешіп өту кезінде вагон аударылып кеткендіктен жоғалып қалды. Савидж 9 жыл бойы қарыздың бір бөлігін төледі, бірақ банкротқа жақын болғанда төлеуді тоқтатты. Компания оған сотқа жүгінді, ұзақ сот процесінен кейін 1883 жылы қарыз төленді. Савидж 1869 жылы Юта штатының Промонтори қаласындағы Промонтори төбесінде «Юнион Пасифик» пен «Орталық Пасифик» теміржолдарының қосылуын суретке түсірді. Бұл серия оның ең танымал туындысы саналады. Савидждің басқа да белгілі суреттеріне Ұлы Алап тайпаларының, әсіресе пайют және шошон тайпаларының суреттері кіреді. Ол Батыстың көрнекті жерлерін суретке түсірді, соның ішінде Йеллоустоун және Сион ұлттық парктерін, сондай-ақ Юта қалалары мен аудандарының өсуін көрсететін көптеген суреттерді жасады. Англияда туған суретші Альфред Лэмбурн Савидж сурет түсіргенде көріністерді суретпен бейнелеуді ұнататын. Савидж Солтүстік Американың батысын кеңінен аралап, Канада мен Мексиканың аймақтарында, сондай-ақ Тынық мұхитынан Орта Батыстағы Небраскаға дейінгі аймақтарда суреттер түсірді. Савидж жасаған, түрлі ерте фотосурет әдістерімен түсірілген көптеген фотосуреттер 1883 жылы студияда болған өрттен жоғалып кетті. Савиджтің көптеген фотосуреттері «Harper's Weekly» газетінде жарияланды, ол АҚШ-қа сапарлағанда олардың кеңсесіне фотосуреттерді қалдырғаннан бастап. Бұл серіктестік 1870 жылға дейін жалғасты, ол «Leslie's Illustrated» журналына суреттер жіберуді бастады. 1870 жылы Савидж Бригам Янгтан Ютаның оңтүстік қалаларына сапарға қатысуға шақыру алды. Янгтың тобы 25 ақпанда Юта штатының «Дикси» айманына сапарға шықты. Савидж осы кезеңдегі өзінің тәжірибелерін «Improvement Era» журналында жазды. Ол сонымен қатар фотосурет құралдарын алып келіп, сапардың басшыларын және бүгінде Сион ұлттық паркі деп белгілі Кіші Сион аңғарының суретін түсірді. Савидж үйге келгенде, оның бес айлық ұлы Енос ауырып қалды. Енос Савидж қайтып келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. Савиджтің тілегі бойынша Джордж Оттингер Энни үшін Еностың суретін салды. Өзінің жұмысында көңіл табуға тырысып, Савидж Енос қайтыс болғаннан кейін бір ай өткен соң Калифорнияға кетті.

By 1866 Savage's Views of the Great West, a stereoscopic series, was sold by the Union Pacific and Denver & Rio Grande Western railroads. These railroads gave him a free pass to ride wherever he wanted. The same year he took a tour of major photography studios in the United States, both to improve his photography skills and to publish reproductions of his photos. In San Francisco, he met Carleton Watkins, who described his method for producing large works by placing developed negatives in a water bath until he was ready to finish them. Savage noted that Watkins's method was cumbersome, but envied his results. He traveled by boat to New York City, where progress in photography instruction and technology inspired him. While in New York City, he made an agreement with Samuel R. Wells, who sold photos that Savage took, while Savage sold Wells' publications in his photography studio back in Utah. Savage made similar agreements with other distributors. After having a darkroom wagon custom made, spending $3,400 on photographic supplies from E. and H. T. Anthony Co., he traveled with a group of Mormon settlers back to Salt Lake City. Most of his new supplies were lost when his wagon tipped over while crossing the Platte River on his return trip. Savage paid back some of the debt over nine years, but stopped paying when he was on the verge of bankruptcy. The company sued him, and after a long legal battle, the debt was settled in 1883. Savage photographed the linking of the Union Pacific and Central Pacific on Promontory Summit, at Promontory, Utah in 1869. This series is considered his most famous work. Other well known Savage images include pictures of the Great Basin tribes, especially the Paiute and Shoshone. He photographed scenic areas of the West, including Yellowstone National Park, and Zion National Park, and created many images documenting the growth of Utah towns and cities. England born artist Alfred Lambourne often painted scenes while Savage photographed. Savage also traveled extensively over western North America, taking pictures in areas of Canada and Mexico, and in areas from the Pacific Ocean to Nebraska in the Midwest. Most of Savage's archived photographs, produced by several different early photographic methods, were lost in 1883 in a disastrous studio fire. Many of Savage's photographs were reproduced in Harper's Weekly newspaper, starting when he left photographs with their offices on his tour of the United States. This partnership continued until 1870, when he began submitting photos to Leslie's Illustrated instead. In 1870 Savage received an invitation from Brigham Young to be part of Young's visit to the towns of southern Utah. Young's party left on February 25, to travel through Utah's "Dixie". Savage wrote of his experiences during this time in the Improvement Era. He also brought his photography equipment, photographing the main leaders of the trip as well as Little Zion Valley, known today as Zion National Park. Upon Savage's trip home, his five month old son, Enos, had become sick. Enos died shortly after Savage's return. Upon Savage's request, George Ottinger painted a picture of Enos for Annie. Finding solace in his work, Savage left for California a month after Enos' death.

Өнер базары

1870-ші жылдардың ортасында Савидж студиясы дамып, өркендеді. Көптеген туристер оның «Пионерлік өнер галереясына» Батыс аймағының суреттерін сатып алуға келді. Мормон мәдениетіндегі клиенттерді арттыру үшін өнерді бағалауды дамыту қажеттігін түсінген Савидж «Өнер базарын» құрды. 1870-ші жылдардың соңында суреттерге сұраныс арта түсті, ал Савидж фотосуретке түсіруге қолайлы жағдай іздеп, жиі саяхаттай бастады. Ол «Денвер және Рио-Гранде Батыс», «Юнион Пасифик», «Орталық Пасифик», «Юта Орталық» және басқа да батыс теміржолдарымен саяхаттап, Батысты суретке түсірді. Әрқайсысы оған тегін жолдама берді. 1876 жылы Савидж екінші әйелін алды – жиырма төрт жасар Мэри Эмма Фаулерді, ол бес жылдан кейін, 1881 жылы «жамбас целлюлитінен» қайтыс болды. Көп әйел алу, LDS шіркеуінің мүшелері арасында кең таралған құбылыс еді. Мэри қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң Савидж үшінші әйелі Элен Феннге үйленді. «Эдмундс заңының» қабылдануы Солт-Лейк-Ситидегі жергілікті экономиканы баяулатты, бірақ туризм Савидждің «Өнер базарының» қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз етті. Осы кезеңде көп әйел алғандар қамауға алынып, сотталды. Савидж қамауға алынбады, бірақ діни шенеуніктер оған уағыз айту үшін Юта аймақтық түрмесі мен Юта жазалау орындасына баруды тапсырды. «Эдмундс заңының» тиімсіз екенін көрсеткен Конгресс «Эдмундс-Такер заңын» қабылдап, LDS шіркеуінің мүлігі мен активтерін тартып алды. Савидж шығысқа барып, «Эдмундс-Такер заңына» қарсы лоббилік жұмыс жүргізді. Бірақ оның күш-жігері сәтсіз аяқталды, ал штат болу үшін LDS президенті Вудрафф 1890 жылы көп әйелділікке бас тарту туралы манифесті жариялады. 1880-ші жылдары Савидждің суреттері көптеген штаттарда танымал болды. Алайда 1883 жылдың 26 маусымында, ол қарыздан арылған күні, «Өнер базары» өртеніп кетті. Өрттің шығу себебі әлі белгісіз. Өрт оның шыны пластиналардағы негативтер жинағын жойды, ал оның әйгілі суреттерін қайта шығару мүмкін болмады. Савидж келген зиянның құны 12 000 долларға жететінін есептеді, бірақ сақтандыру полисі тек 4 000 долларды ғана қамтыды. Қоғам жаңа студияны салу үшін бірігіп қаржы жинады. Қоғамның көмегімен және шағын несиемен Савидж алты айдан кейін жаңа «Өнер базарын» ашты. Жаңа «Арт-Базарды» жарнамалау үшін ол «Қызу ара» атты газет шығара бастады. Газет оның бизнесін, сондай-ақ басқа жергілікті кәсіпорындарды насихаттады, бірақ ол бірнеше жыл ғана жарық көрді. Сапалы фотосуреттерге ие болғандықтан, Савидж құрғақ пластиналы фотосуреттерді жасауға шешім қабылдады. Ол жылдамдықпен жұмыс істей бастады және өзінің танымалдылығын арттырған суреттерін қайтадан түсіре бастады. Кейіннен көптеген батыс теміржол компаниялары осы жаңа суреттерді теміржол желілерін жарнамалау үшін пайдаланды. Солт-Лейк-Сити кеңейген сайын көптеген фотографтар Савидждің маңында жұмыс орнын ашуға шешім қабылдады. Ол өзінің көптеген шәкірттеріне өздерінің бизнесін ашуға көмектесті. Бәсекелестік күшейе бастады. Басқа фотостудиялардан басым болу үшін «Арт-Базар» Валентин күніне арналған карточкалар сата бастады. 1892 жылдың сәуір айында Савидж Солт-Лейк-Ситидегі LDS ғибадатханасының сыртқы бөлігін суретке түсірді. Келесі жылы, Алғыс күнінде Савидждің бірінші әйелі Энни бүйрек ауруынан қайтыс болды. Савидж өскен сайын «Өнер базарының» жауапкершілігін ұлдары Ральф пен Джорджқа тапсырды. Құрғақ пластиналы фотосуреттердің оңайлығы бизнеске зиян келтірді, өйткені әуесқой фотографтардың саны арта түсті. «Арт-Базар» әуесқой фотографтарға фотосурет жабдықтарын сатуды кеңейтті. 1906 жылы Савидж «Арт-Базардан» зейнеткерлікке шығып, келесі ұрпаққа өз ісін жалғастыруға мүмкіндік берді. 63 жасында ол жесір әйелге, Энни Смит Клоузға үйленді. Савиджтың шақыруымен «Интер-Маунтин Фотографтар қауымдастығы» 1908 жылы «Арт-Базарда» өз конгресін өткізді. Савидж қартайған шағында көп сапарға шығып, жергілікті газеттерде жарияланған саяхат кітаптарын жазды. 1909 жылдың қаңтарында «Өнер базарына» барғанда, ол ұлы Джорджқа өзін жақсы сезінбей жатқанын айтты. Оның жағдайы нашарлап, 1909 жылдың 3 ақпанында таңертең жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды.

Savage's studio was booming by the mid 1870s. Many tourists arrived at his Pioneer Art Gallery to buy photographs of the West. Recognizing the need to develop art appreciation to bolster his clientele in Mormon culture, Savage built the Art Bazar. By the late 1870s demand for photographs was high, and Savage was travelling more frequently in search of photographic opportunities. He photographed the West by travelling on the Denver and Rio Grande Western, Union Pacific, Central Pacific, Utah Central, and other western railroads. Each one gave him a free pass to ride. Savage took a second wife in 1876, Mary Emma Fowler, a twenty four year old who died five years later in 1881 of "pelvic cellulitis". Polygamous marriages were often common for members of the LDS Church. Three years after Mary's death, Savage married his third wife, Ellen Fenn. The passing of the Edmunds Act slowed the local economy in Salt Lake City; however, tourism kept Savage's Art Bazar financially secure. Many polygamists were arrested and prosecuted during this time. Savage was never arrested, but was assigned by religious officials to visit the Utah Territorial Prison and Utah Penitentiary to preach. As the Edmunds Act proved ineffective, Congress passed the Edmunds Tucker Act, seizing LDS church property and assets. Savage traveled East to lobby against the Edmunds Tucker Act. Ultimately, his efforts failed, and in an effort to become a state, LDS President Woodruff announced the 1890 Manifesto renouncing polygamy. By the 1880s, Savage's photographs were famous in many states. However, on June 26, 1883, the day he managed to become debt free, a fire burned down the Art Bazar. The origin of the fire is still unknown. The fire destroyed his glass plate negative collection, and his famous photographs could no longer be reproduced. Savage estimated the damage to be worth upwards of $12,000 but the insurance policy only covered $4,000. The community rallied together in order to fund and build a new studio. With the community's help and a small loan, Savage opened a new Art Bazar six months later. To advertise for the new Art Bazar, he started publishing a newspaper called The Busy Bee. The newspaper promoted his business as well as other local businesses but only lasted a few years. Having already established a reputation for quality photography, Savage decided to try dry plate photography. He was able to operate at an increasing speed and started quickly retaking the photographs that had helped make him famous. Many of the western railroads later used these new photographs to advertise their rail lines. As Salt Lake City expanded, many photographers decided to set up shop around Savage. He helped many of his apprentices start their own businesses. Competition began to grow. To have an edge over other photography studios, the Art Bazar began selling Valentine's Day cards. In April 1892 Savage photographed the completion of the Salt Lake City LDS temple's exterior. The next year on Thanksgiving Day, Savage's first wife, Annie, died from kidney disease. As Savage grew older, he handed the responsibility of the Art Bazar to his sons, Ralph and George. The ease of dry plate photography hurt business as amateur photographers were becoming numerous. The Art Bazar expanded to sell photography equipment to amateur photographers. Around 1906, Savage retired from the Art Bazar, letting the next generation continue his business. At 63 he married a widow, Annie Smith Clowes. Upon Savage's invitation, the Inter Mountain Photographers Association held their convention at the Art Bazar in 1908. Savage took many trips in his old years and wrote travelogues which were printed in local papers. In January 1909 upon visiting the Art Bazar, he complained to his son George that he was not feeling well. His condition worsened and he died early in the morning, February 3, 1909, of heart failure.

Отбасы

Савиджтің қыздарының бірі, Луасин Аннетта Савидж, Дж. Рубен Кларкқа үйленді, ол кейіннен ЛДС шіркеуінің Бірінші Президенттігінің мүшесі болды.

Мұра

Савидж теміржол фотографы ретінде кеңінен танымал болды. Оның фотосуреттері "Ескі Батыстың бастапқы кезеңдерінен Индустриялық дәуірдің күллі 50 жылдық өркендеуіне" дейінгі өзгерістерді қамтиды. Ол қайтыс болғаннан кейін Джон П. Микин Савиджді "Ютаның сүйкімді шаруа ханзадасы" деп атады. Савидждің ұлдары Ральф, Роско және Джордж оның өлімінен кейін «Арт Базарды» басқаруды жалғастырды. Ральф Савидж Солт-Лейк ғибадатханасының ішкі түрін суретке түсіру үшін LDS шіркеуімен таңдалды. Оның фотосуреттері «Иеміздің үйі» кітабында жарияланды. Савидж қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң «Арт Базар» тағы да өртке ұшырады. Ғимараттың көп бөлігі сақталды, тек ішінара зақымдалды. Бірақ өрт Савидждің өмірінің соңғы 25 жылында түсірген негативтерін жойды. Савидж отбасы «Арт Базарды» қайта ашты, бірақ негізінен фотосуреттерден гөрі түрлі жаңалықтар мен сурет жақтауларын сатты. «Арт Базар» 1926 жылдың 31 желтоқсанында толығымен жабылды.

Жарияланымдар

С. Р. Савидж. Солт-Лейк-Сити және сол жаққа баратын жол. Нельсонның суретті кітаптары. Лондон: Т. Нельсон; Солт-Лейк-Сити: Савидж және Оттингер, 1872?. С. Р. Савидж. Солт-Лейк-Сити: Омахадан Солт-Лейк-Ситиге және одан Сан-Францискоға дейінгі Орталық Тынық мұхиты темір жолының эскизі. Лондон: Т. Нельсон; Солт-Лейк-Сити: Савидж және Оттингер, 1874?. С. Р. Савидж. Солт-Лейк-Сити және маңының суреттері: қоғамдық ғимараттардың, қонақ үйлердің, бизнес орталықтарының, шіркеулердің, үндістердің, демалыс орындарының сипаттамалары мен суреттері, сондай-ақ туристер мен тұрғындар үшін сенімді дереккөздерден алынған құнды ақпарат. Солт-Лейк-Сити: [С. Р. Савидж], 1892. С. Р. Савидж. Солт-Лейк-Сити және маңының бейнесі: қоғамдық ғимараттардың, қонақ үйлердің, бизнес орталықтарының, шіркеулердің, үндістердің, демалыс орындарының және т.б. суреттерін, сондай-ақ туристер мен тұрғындар үшін құнды ақпаратты сенімді дереккөздерден қамтиды. Солт-Лейк-Сити: [С.Р. Савидж], 1893?. С. Р. Савидж. Солт-Лейк-Ситидегі фотосуреттер, жақында түсірілген негативтерден. Нью-Йорк: А. Виттеман, ©1894. Фрэнк С. Тейер; С. Р. Савидж; Смитс Брукс баспасы. Солт-Лейк-Ситидің ішінде және айналасында. Денвер, Колорадо: Фрэнк С. Тейер, 1900. Солт-Лейк-Сити және оған баратын жол. Ютаның көріністері және туристік нұсқаулық. Үлкен Батыстың көріністері.